Hoe het conflict met Iran kan doorwerken in de economieën van VS en Europa

Een nieuwe oorlog in het Midden-Oosten ontvouwt zich op een moment dat de wereldeconomie zich net weer op de been begint te krijgen.

De groei van de Amerikaanse economie had de verwachtingen positief verrast, Europa kroop uit stagnatie, en centrale banken maakten zich op om het beleid te versoepelen na twee jaar strijd tegen de inflatie.

Nu test een conflict dat als regionale confrontatie begon of die kwetsbare vooruitgang stand kan houden.

Raadkamers, ministeries van financiën en beursvloeren herberekenen in realtime aannames, zich ervan bewust dat geopolitiek risico zelden beperkt blijft tot de regio waar het begint.

Hoe kwetsbaar is de Iraanse economie zelf?

Iran ging deze confrontatie in met diepgewortelde structurele zwaktes in zijn economie.

Jaren van sancties, valutacollapse en hoge inflatie hadden koopkracht en investeringen al uitgehold. Recente rapporten spreken van inflatie dicht bij de hoogste niveaus in decennia en voedselprijzen die met driecijferige percentages stijgen.

De rial heeft het grootste deel van zijn waarde verloren in de afgelopen jaren. Kapitaal is naar harde activa gevloeid in plaats van naar productieve ondernemingen.

De escalatie voegt operationele druk toe, omdat infrastructuurstoringen, financiële isolatie en toenemende veiligheidsrisico's handel en investeringen verder beperken.

Een land met meer dan 85 miljoen inwoners en aanzienlijke energievoorraden staat nu niet alleen voor economische stagnatie, maar ook voor de mogelijkheid van een diepere krimp als instabiliteit intern uitbreidt.

Elk langdurig tumult loopt het risico op interne fragmentatie of strengere staatscontrole, die beiden de economische dynamiek en buitenlandse betrokkenheid verminderen.

Voor wereldwijde beleggers is het risico niet alleen het Iraanse bbp, maar het potentiële overslaan van binnenlandse instabiliteit over grenzen heen via migratie, veiligheidszorgen en regionale allianties.

Wat gebeurt er met het mondiale vertrouwen?

Moderne economieën hangen sterk af van verwachtingen. Bedrijven investeren wanneer ze erop vertrouwen dat regels en handelsroutes standhouden. Consumenten besteden wanneer ze geloven dat hun inkomen veilig is. Oorlog bemoeilijkt beide.

Enquêtes vóór de escalatie toonden verbeterend zakelijk vertrouwen in de Verenigde Staten en geleidelijke stabilisatie in Europa.

Die vooruitgang kan snel stagneren als bedrijven het aannemen van personeel en kapitaaluitgaven uitstellen.

Grote multinationals die blootgesteld zijn aan wereldwijde toeleveringsketens zijn bijzonder gevoelig voor geopolitiek risico. Verzekeringskosten stijgen. Scheepvaartpatronen veranderen. Bedrijven bouwen voorraden op als buffer. Elk besluit is op zichzelf rationeel, maar gezamenlijk drukken ze de groei.

Financiële markten reageren vaak voordat de reële economie dat doet.

Kapitaalvluchten naar veilige havens richting de dollar en Amerikaanse staatsobligaties (US Treasuries) kunnen de financiële condities elders verkrappen. Tegelijkertijd kunnen opkomende markten met zwakkere valuta kapitaaluitstroom zien.

Hogere volatiliteit verhoogt de financieringskosten voor bedrijven en overheden. Zelfs als het fysieke conflict beperkt blijft, kan het financiële kanaal stress breed verspreiden.

Waarom Europa de druk meer direct voelt

De eurozone kroop uit een periode van zwakke groei, waarbij de industrie nog steeds onder potentieel draait en de fiscale ruimte in meerdere landen beperkt is.

De inflatie was na de energieschok door de oorlog tussen Rusland en Oekraïne dichter bij het streefniveau van de Europese Centrale Bank gekomen.

Een langdurig conflict in het Midden-Oosten bemoeilijkt dat traject.

De ECB waarschuwde in eerdere scenarioanalyses dat een aanhoudende verstoring van de regionale activiteit een substantiële piek in energiegedreven inflatie en een scherpe daling van de productie kan veroorzaken.

In één zwaar model daalde de groei van de eurozone met 0,6 procentpunt terwijl de inflatie met meer dan 0,8 procentpunt steeg.

Zelfs zonder het meest extreme scenario kan onzekerheid alleen al investeringen vertragen.

Duitslands industriële basis blijft gevoelig voor mondiale vraag en handelsstromen.

Zuid-Europese economieën zijn sterk afhankelijk van toerisme en extern vertrouwen.

Regeringen die recent nog noodsteun hebben afgebouwd, kunnen opnieuw onder druk komen te staan om huishoudens te beschermen als prijzen stijgen of de groei terugvalt.

Het monetaire beleid wordt complexer. Beleidsmakers moeten tijdelijke prijsdruk afwegen tegen zwakkere activiteit.

Markten hebben hun verwachtingen voor renteontwikkelingen al aangepast. De ECB zal waarschijnlijk voorzichtig te werk gaan en zowel de inflatieverwachtingen als de kredietomstandigheden in de gaten houden.

Hoe goed is de VS afgeschermd?

De Verenigde Staten profiteren van grotere energieonafhankelijkheid en een grote binnenlandse markt. Dat biedt afscherming tegen directe externe schokken. Afscherming is echter geen immuniteit.

De Amerikaanse economie was het jaar begonnen met een sterke arbeidsmarkt en verbeterend bedrijfsvertrouwen.

En hoewel bedrijfsenquêtes wezen op hernieuwde kapitaaluitgaven na een periode van terughoudendheid, zorgt een aanhoudend geopolitiek conflict voor aarzeling. Bedrijven die onzekerheid ervaren over handelsroutes, wereldwijde vraag of politieke escalatie stellen vaak uitbreidingsplannen uit.

De Federal Reserve staat ook voor een smal pad. Als de inflatie door globale factoren weer versnelt, kan de Fed het versoepelen uitstellen, zelfs als de binnenlandse groei afzwakt.

Tijdens de Russische invasie van Oekraïne nam de Fed aanvankelijk een voorzichtige houding aan, voordat zij haar verkrapping versnelde toen de inflatie opliep.

Beleidsmakers zullen nu in de gaten houden of de prijsdruk zich verder uitbreidt dan de hoofdcijfers en of de financiële condities aanzienlijk verstrakken.

Een korte oorlog laat de Amerikaanse groei grotendeels intact. Meer pessimistische scenario's overwegen de mogelijkheid van langdurige regionale instabiliteit, bredere handelsstoornissen en stijgende fiscale kosten.

In dat geval zou de Amerikaanse groei aanzienlijk kunnen vertragen, en zou de werkloosheid kunnen stijgen ten opzichte van de huidige lage niveaus.

Het risico van gelaagde schokken

Een geïsoleerd conflict is zelden doorslaggevend voor een mondiale economie van $100 trillion. De zorg is ophoping.

Handelsspanningen, wisselend tariefbeleid, volatiliteit op financiële markten gerelateerd aan technologiesectoren en hoge staatsschulden vormen al een complex achtergrondbeeld.

Als schokken overlappen, kunnen ze verborgen kwetsbaarheden blootleggen. Particuliere kredietmarkten, hefboomgevoelige bedrijfsbalansen en uitgerekte fiscale posities worden onder stress kwetsbaarder.

Verzekeringskosten, cyberbeveiligingsdreigingen en regionale proxy-conflicten voegen extra risicokanalen toe.

Een langdurige asymmetrische campagne, die sommige strategen waarschijnlijker achten dan een korte conventionele oorlog, verlengt de onzekerheid in tijd en ruimte.

De wereldeconomie van vandaag is minder energie-intensief dan in voorgaande decennia, en centrale banken hebben meer geloofwaardigheid.

Echter, onderling verbonden toeleveringsketens en financiële markten betekenen dat vertrouwen snel kan verzwakken als beleggers escalatie als onbegrensd zien.

De duur bepaalt de macro-economische uitkomst

De meeste basisprognoses gaan ervan uit dat het conflict beperkt en relatief kort blijft.

Onder die veronderstelling is de impact op de wereldgroei beperkt, zijn de inflatiedrukken tijdelijk en blijven centrale banken geduldig.

Als het conflict enkele maanden duurt of regionaal uitbreidt, nemen de gevolgen toe. Investeringen vertragen. Regeringen heroverwegen fiscale plannen.

Financiële markten vragen hogere risicopremies. Centrale banken staan voor ongemakkelijke afwegingen tussen groei en prijsstabiliteit.

Markten gaan er momenteel van uit dat het conflict ingeperkt blijft.

Die inschatting berust op de veronderstelling dat escalatie niet zal ontsporen en dat politieke actoren zullen optreden om ernstige economische schade te voorkomen.

Beleggers volgen daarom niet alleen de koppen uit de regio, maar ook indicatoren van vertrouwen, kredietcondities en beleidsreacties.

Het economische verhaal wordt minder bepaald door de eerste slag en meer door hoe lang de onzekerheid aanhoudt en hoe instellingen deze absorberen.