Turkse aandelenmarkt bereikt hoogste punt ooit door instorting lira (USD/TRY)

De Turkse aandelenmarkt zit in de lift. De Istanbul Borsa 100 is bijna 4x in waarde gestegen in de afgelopen anderhalf jaar. De index is met 25% gestegen sinds de Turkse presidentsverkiezingen twee weken geleden, waarbij Recep Tayyip Erdoğan opnieuw een ambtstermijn won.

Dit is echter verre van een normale beursstijging. Niet alleen overtreft het aanzienlijk elke andere grote beursindex, maar de stijging komt te midden van een instortende binnenlandse valuta en een economie in wanorde als gevolg van een zeer onconventioneel monetair beleid.

Waarom stort de Turkse lira in?

De valuta van Turkije, de lira (USD/TRY), is sinds de verkiezingen op 28 mei 16% gedaald en handelt op het laagste punt ooit ten opzichte van de dollar. Twee jaar geleden was er 8,7 Turkse lira nodig om één Amerikaanse dollar te kopen. Vandaag koop je met 23,67 lira hetzelfde bedrag – wat neerkomt op een devaluatie van 63%. Over de laatste vijf jaar is de devaluatie weer hoger, namelijk 80%, toen de dollar voor minder dan vijf lira werd verhandeld.

We hebben kort na de verkiezingsoverwinning van Erdoğan een artikel samengesteld waarin we ons verdiepen in het onconventionele monetaire beleid in de natie en de teloorgang van de valuta, maar in werkelijkheid geeft een snelle blik op het pad van de rentetarieven van de centrale bank in de afgelopen achttien maanden de “tegendraadse” benadering weer (om het netjes te zeggen) die het regime heeft gekozen.

Terwijl de hele wereld de rentetarieven in 2022 agressief verhoogde (en vandaag de dag, halverwege 2023) blijft doen, om de diepste inflatiecrisis sinds de jaren zeventig te bestrijden, heeft Turkije niet één keer verhoogd. Niet alleen dat, maar de rentetarieven zijn zelfs verlaagd.

Erdoğan beweerde na de verkiezingen dat de rente van de centrale bank “nu is verlaagd tot 8,5% en je zult zien dat de inflatie blijft dalen”. Met betrekking tot de ongebreidelde inflatie zei hij: “als iemand dit kan, kan ik het”.

De onderstaande grafiek vergelijkt de benadering van de Turkse centrale bank van het rentebeleid met die van de VS:

De Turkse regering verbrandde ook buitenlandse reserves in een poging de lira te ondersteunen, vooral in de aanloop naar de verkiezingen. De Financial Times meldde dat Erdoğan de buitenlandse valuta- en goudreserves in de zes weken voorafgaand aan de algemene verkiezingen met $17 miljard heeft verlaagd, een daling van 15%. Die $17 miljard is verdeeld over een opname van $9,5 miljard aan vreemde valuta en $7,5 miljard aan goud.

De autoriteiten hebben ook kapitaalcontroles ingevoerd als onderdeel van de voortdurende inspanningen om de lira te ondersteunen. De toegang tot vreemde valuta wordt moeilijk gemaakt voor Turkse burgers, terwijl de invoer van goud werd opgeschort na de aardbeving in februari toen de vraag in de detailhandel sterk toenam. Het tekort op de lopende rekening is opgelopen tot bijna een recordniveau.

De druk op de munt is zo groot dat de overheid speciale spaarrekeningen heeft ingevoerd die een hogere rente uitkeren als de lira in waarde daalt (op kosten van de overheid). Dit was bedoeld om de vraag naar de lira te versterken en de dalende wisselkoers te beschermen. Er staat momenteel meer dan $120 miljard op de rekeningen en ze hebben het land tot nu toe ongeveer $4,7 miljard gekost sinds ze in 2021 werden geïntroduceerd.

Waarom stijgt de Turkse beurs?

Dus, tegen deze achtergrond van een instortende valuta en monetair en fiscaal wanbeheer, waarom stijgt de aandelenmarkt? Nou ja, er zijn twee redenen.

De eerste is precies om die reden: de ineenstorting van de valuta. Een rendement van bijna 4x in achttien maanden klinkt ongelooflijk, maar dit wordt gemeten in Turkse lira, wat het rendement vertekend. In Amerikaanse dollars uitgedrukt ziet de Turkse aandelenmarkt er minder dramatisch uit:

Desalniettemin, hoewel de stijging enigszins wordt getemperd wanneer gemeten in dollars, wordt er in het afgelopen jaar nog steeds een winst van 63% behaald. Ter vergelijking: de Amerikaanse S&P 500-index is in dezelfde periode met 17% gestegen. De prestaties zijn dus nog steeds geweldig, en er is meer dan alleen een devaluerende lira die het beeld hier vertekent.

Nou, die is wel maar ook weer niet. De reden dat Turkse burgers geld in de aandelenmarkt storten, is omdat het de beste beschikbare optie is om iemands rijkdom te beschermen. Deze rally is grotendeels binnenlands gedreven, met buitenlandse investeerders die nog steeds aarzelen om het financiële en politieke risico dat Turkije biedt af te bijten.

En als je erover nadenkt, is het niet verwonderlijk dat Turken zich tot aandelen wenden. De inflatie bedroeg afgelopen oktober 85% en hoewel ze sindsdien is afgezwakt, is ze met 40% nog steeds torenhoog. Met verderfelijke inflatie en een devaluerende binnenlandse valuta die snel de rijkdom en koopkracht van de burgers aantast, evenals de toegang tot vreemde valuta beperkt zoals hierboven besproken, hebben burgers niet veel andere opties.

Nu de centrale bank onder controle staat van Erdoğan en tot nu toe een chaotisch beleid voert, stapelen Turkse investeerders zich op aandelen, ongeacht de fundamentals. Het komt allemaal neer op een zeer onnatuurlijke beursstijging, maar wel een die gezien de unieke omstandigheden volkomen logisch is. Simpel gezegd, Turken hebben niet veel andere plaatsen waar ze terecht kunnen om hun koopkracht te beschermen.

Is er een nieuw monetair regime in Turkije?

We publiceerden vorige week een analyse van de lira na de belofte van de nieuwe minister van Financiën Mehmet Şimşek dat Turkije zou terugkeren naar een “rationeel” beleid.

“Transparantie, consistentie, voorspelbaarheid en naleving van internationale normen zullen onze basisprincipes zijn bij het bereiken van het doel om de sociale zekerheid te verhogen”, zei hij toen hij formeel de rol van minister van Financiën op zich nam.

Turkije heeft geen andere keuze dan terug te keren naar een rationele basis. We zullen prioriteit geven aan macrofinanciële stabiliteit.

Het is echter onduidelijk hoeveel autonomie Şimşek zal krijgen, aangezien Erdoğan berucht is vanwege zijn controle over de centrale bank en het monetaire regime. Trouwens, als het conventionele beleid wordt voortgezet, zal de lira waarschijnlijk verder tuimelen alvorens te stabiliseren, gezien de kunstmatige ondersteuning van de wisselkoers die Erdoğan tot nu toe heeft doorgevoerd.

“Inflatie terugbrengen tot enkele cijfers op middellange termijn… en het versnellen van de structurele transformatie die het tekort op de lopende rekening zal verminderen, zijn van vitaal belang voor ons land”, vervolgde Şimşek.

Hoe dan ook, de Turkse aandelenmarkt lijkt waarschijnlijk instroom binnen het land aan te blijven trekken, aangezien dit tweeledige probleem van inflatie en devaluatie van de munt niet eenvoudig is op te lossen.

Het beeld wordt verder bezoedeld door de opmerkingen van Erdoğan na de verkiezingen, toen hij beloofde de tarieven laag te houden – wat precies het tegenovergestelde zou zijn van het “rationele” beleid waarnaar Şimşek beloofde dat de natie zou terugkeren.

“Volg me in de nasleep van de verkiezingen, en je zult zien dat de inflatie samen met de rentetarieven zal dalen”, zei Erdoğan tegen CNN voorafgaand aan de verkiezingen in mei. Verder gevraagd of dat betekende dat er geen verandering in het economisch beleid zou komen, antwoordde hij nadrukkelijk: “Ja. Absoluut.”

Die citaten, en deze tegenspraak met het beloofde rationele beleid, vatten perfect samen waarom Turkije in zo’n puinhoop zit en waarom buitenlandse investeerders waarschijnlijk aarzelen om Turkse aandelen in overweging te nemen. Tegelijkertijd legt het ook uit hoe voor Turkse burgers de aandelenmarkt hun beste optie is geweest. Maar dit is verre van een “normale” rally.