Groot-Brittannië zakt steeds dieper in de schulden: vinden ze een reddingsboei?

De staatsschuld van Groot-Brittannië heeft onlangs een kritieke drempel bereikt en bedraagt voor het eerst in meer dan zestig jaar 100% van het BBP.

Terwijl het land met toenemende financiële druk kampt, bereidt minister van Financiën Rachel Reeves zich voor op haar eerste begroting op 30 oktober. In deze begroting moet ze de snel verslechterende economische situatie aanpakken.

Nu de overheidsleningen sterk toenemen, de inflatie de kosten opdrijft en de schuldendienstbetalingen zich opstapelen, geeft het Verenigd Koninkrijk letterlijk meer uit dan het zich kan veroorloven. De omvang van de uitdaging die voor ons ligt, is immens en er staan moeilijke beslissingen op stapel.

Hoe groot is het schuldenprobleem van Groot-Brittannië?

Uit de meest recente gegevens van het Office for National Statistics (ONS) blijkt dat de staatsschuld van Groot-Brittannië de 100% van het bruto binnenlands product (BBP) heeft bereikt. Dat is een niveau dat sinds het begin van de jaren zestig niet meer is voorgekomen, toen het land nog worstelde met de financiële gevolgen van de Tweede Wereldoorlog.

Deze mijlpaal onderstreept hoe diepgeworteld de financiële problemen van het Verenigd Koninkrijk zijn, veroorzaakt door een combinatie van zwakke economische groei, hoge inflatie en aanzienlijke overheidsuitgaven.

In augustus 2024 leende de Britse overheid £ 13,7 miljard, £ 3,3 miljard meer dan in dezelfde maand in 2023 en £ 2,5 miljard meer dan de prognoses van het Office for Budget Responsibility (OBR).

In de eerste vijf maanden van het begrotingsjaar 2024/25 heeft de overheid in totaal £ 64,1 miljard geleend. Dat is £ 6 miljard meer dan de OBR-prognoses.

Het groeiende begrotingstekort heeft geleid tot grote onrust in de hele politiek. Er is bezorgdheid dat het land op een onhoudbaar pad zit.

Het probleem wordt nog groter door de stijgende kosten van schuldaflossing.

Alleen al in augustus bedroegen de rentebetalingen op de staatsschuld £5,9 miljard, slechts iets lager dan vorig jaar, ondanks het feit dat de Bank of England de rentetarieven begon te verlagen na een langdurige periode van hoge inflatie.

Deze betalingen zijn tientallen miljarden hoger dan wat vóór de Covid-19-pandemie werd verwacht, wat het abrupte einde weerspiegelt van de ‘langdurig lage’ renteomgeving die de leenkosten van de overheid jarenlang had verlicht.

Waarom raken de overheidsuitgaven uit de hand?

Hoewel de belastinginkomsten van de overheid zijn gestegen, worden deze ruimschoots tenietgedaan door de stijgende overheidsuitgaven, met name aan sociale voorzieningen en openbare diensten.

Door de inflatie zijn de kosten voor deze diensten flink gestegen, terwijl uitkeringen zoals de mantelzorgtoeslag en de arbeidsongeschiktheidstoeslag zijn aangepast aan de stijgende prijzen.

Het gevolg is dat de overheid moeite heeft om haar financiën onder controle te houden.

Deze factoren leggen een enorme druk op Rachel Reeves, de minister van Financiën van Labour, die eind oktober een begroting moet presenteren waarvan velen verwachten dat deze pijnlijk zal zijn voor de Britse bevolking.

Reeves heeft al gewaarschuwd dat belastingverhogingen onvermijdelijk zijn, maar ze heeft verhogingen van de inkomstenbelasting, vennootschapsbelasting en belasting over de toegevoegde waarde (btw) uitgesloten. Hierdoor heeft ze beperkte mogelijkheden om de inkomsten te verhogen zonder de toezeggingen in het verkiezingsprogramma van Labour te schenden.

De inflatiedruk blijft echter toenemen.

Niet alleen stijgen de lonen in de publieke sector, maar ook het onderhoud van essentiële diensten wordt duurder, waardoor de totale overheidsuitgaven toenemen.

Reeves heeft al maatregelen genomen om de uitgaven te beperken, zoals het afschaffen van de wintertoeslag voor brandstof voor de meeste gepensioneerden en het opschorten van geplande investeringen in sociale zorg, infrastructuur en ziekenhuizen.

Toch zijn er ondanks deze bezuinigingen nog steeds veel zorgen dat de financiële situatie van het land steeds wankeler wordt.

Consumenten lijken niet al te optimistisch

Terwijl de overheid zich voorbereidt op de volgende fiscale stappen, begint het consumentenvertrouwen te wankelen.

Uit een recent rapport van dataprovider GfK blijkt dat het consumentenvertrouwen in september sterk is gedaald. Het is het laagste niveau sinds maart. Veel huishoudens vrezen de gevolgen van aanstaande bezuinigingen en mogelijke belastingverhogingen.

De zorgen over het verlies van de wintertoeslag voor brandstof, gecombineerd met de mogelijkheid van nog hogere energierekeningen, zorgen ervoor dat veel Britten zich zorgen maken over hun financiële toekomst.

Ondanks deze waarschuwingen waarschuwen sommige deskundigen ervoor de angst van het publiek te overdrijven.

Uit de cijfers voor de detailhandelsverkopen blijkt bijvoorbeeld nog geen sprake te zijn van wijdverbreide paniek onder consumenten. Dat zou erop kunnen wijzen dat de economische maatregelen van de overheid nog niet volledig zijn doorgedrongen.

Maar nu de begroting van oktober nadert en de energiekosten in aantocht zijn en de winter nadert, kan het sentiment nog verder verslechteren.

Kan economische groei het Verenigd Koninkrijk redden van een financiële ramp?

Als het gaat om het beheersen van een hoge staatsschuld, zijn er doorgaans vier opties beschikbaar, maar slechts één daarvan is gunstig.

De eerste optie is om de belastingen te verhogen. Dit legt een druk op huishoudens en bedrijven en kan de economie vertragen.

Ten tweede worden er bezuinigd op overheidsuitgaven. Dit leidt vaak tot minder voorzieningen en sociale voorzieningen, wat de meest kwetsbaren in de samenleving treft.

De derde en minst wenselijke maatregel is het drukken van meer geld, wat inflatie kan aanwakkeren en de economie kan destabiliseren.

De enige positieve oplossing is het stimuleren van economische groei.

Als de economie groeit, wordt de staatsschuld beter beheersbaar in verhouding tot de totale welvaart van het land. Hierdoor is er minder behoefte aan drastische fiscale maatregelen.

Toch verloopt de economische groei in het Verenigd Koninkrijk traag.

De Bank of England heeft onlangs haar groeiverwachting voor het derde kwartaal van 2024 naar beneden bijgesteld naar slechts 0,3%, een verlaging ten opzichte van de eerdere 0,4%.

De nadruk van de overheid op bezuinigingen, gecombineerd met het zwakke consumentenvertrouwen en het mogelijke banenverlies, kan de groei in de komende maanden verder onder druk zetten. Hierdoor wordt het pad naar schuldafbouw nog steiler.

Ondanks het sterke mandaat dat Labour na de recente verkiezingen had, heeft de partij een zeer negatieve toon aangeslagen wat betreft de staat van de economie. De partij waarschuwt voor ernstige gevolgen als de begrotingsdiscipline niet wordt hersteld.

Hoewel deze aanpak Reeves kan helpen het publiek voor te bereiden op pijnlijke beslissingen, zijn sommigen binnen de partij bezorgd dat de boodschap averechts kan werken en de populariteit van de regering kan ondermijnen voordat deze überhaupt de kans krijgt om haar agenda door te voeren.

Als we uitzoomen, zien we dat het huidige fiscale klimaat in het Verenigd Koninkrijk een periode van verhoogde onzekerheid vertegenwoordigt, maar ook kansen biedt.

Over het algemeen kunnen hogere leenkosten en een wisselvallig consumentenvertrouwen leiden tot kortetermijndalingen op de markt.

Dit kan echter ook koopkansen opleveren voor bedrijven met een langere investeringshorizon, vooral als de overheid prioriteit geeft aan infrastructuur en innovatie om groei te stimuleren.

De laatste maanden van 2024 zullen bepalend zijn voor de richting van de Britse economie.