Vervroegde verkiezingen in Japan zorgen voor marktvolatiliteit te midden van economische onzekerheid onder de nieuwe premier Shigeru Ishiba

Politieke onzekerheid zorgt opnieuw voor onrust op de Japanse markten, nu het land zich voorbereidt op vervroegde algemene verkiezingen op 27 oktober.

De nieuwe premier Shigeru Ishiba, die onlangs de leiding van de regerende Liberaal-Democratische Partij (LDP) heeft overgenomen, riep op tot vervroegde verkiezingen in een poging om de steun van het publiek te verwerven.

Deze stap heeft echter geleid tot aanzienlijke volatiliteit op de markt, wat zorgen oproept over de toekomstige economische ontwikkeling van Japan, vanwege zijn steun voor hogere vennootschapsbelastingen en aanhoudende renteverhogingen.

De Nikkei 225-index daalde met 4,8% slechts enkele minuten na Ishiba's verkiezingsaankondiging, wat het ongemak van investeerders weerspiegelde. Zijn standpunt over fiscaal beleid, met name steun voor hogere belastingen en de monetaire verkrapping van de Bank of Japan (BoJ), heeft zorgen aangewakkerd nu Japan worstelt met zowel interne druk als externe uitdagingen zoals een verzwakkende wereldeconomie.

Beleggers zijn bezorgd dat de komende verkiezingen voor nog meer onzekerheid zullen zorgen.

Wat vindt de markt van Ishiba's leiderschap?

De onverwachte machtsovername van Shigeru Ishiba komt op een gevoelig moment voor de Japanse economie, die moeite heeft om op gang te komen.

Zijn oproep tot vervroegde verkiezingen wordt algemeen gezien als een poging om de macht binnen een verdeelde LDP te consolideren en een publiek mandaat veilig te stellen in een periode van groeiende ontevredenheid over de stijgende kosten van levensonderhoud en stagnerende lonen.

De markt reageerde snel en negatief.

De aandelenkoersen daalden fors, waarbij fabrikanten en exporteurs het meest te lijden hadden vanwege zorgen over een sterkere yen.

Ook de vastgoed- en detailhandelssector leden aanzienlijke verliezen, omdat de winstverwachtingen onder druk stonden door de angst voor hogere vennootschapsbelastingen.

In tegenstelling tot zijn voorganger, Fumio Kishida, die aandrong op een 'nieuw kapitalisme' gericht op innovatie en eerlijke groei, heeft Ishiba laten zien dat hij bereid is beleid te voeren dat mogelijk niet in goede aarde valt bij het Japanse bedrijfsleven.

Zijn steun aan de renteverhogingen van de BoJ, waarmee hij afstapt van het extreem soepele monetaire beleid van Japan, heeft beleggers nog meer geschokt.

Het economisch herstel van Japan staat nu voor nieuwe uitdagingen

Het economisch herstel van Japan na de pandemie verliep wisselvallig, waarbij diepgewortelde structurele problemen de groei op lange termijn belemmerden.

De economie herstelde zich sterk in het tweede kwartaal van 2024 met een geannualiseerde groei van 3,1%, grotendeels gedreven door een stijging van de particuliere consumptie. Dit volgde echter op een krimp in het eerste kwartaal, wat de aanhoudende volatiliteit benadrukt.

In augustus daalde de industriële productie met 3%. Dit overtrof de marktverwachtingen en onderstreept de uitdagingen waarmee de Japanse productiesector kampt.

De buitenlandse vraag blijft zwak, vooral vanwege de vertragingen op belangrijke markten zoals China, waardoor de vraag naar Japanse goederen is afgenomen.

Terwijl de reële lonen voor het eerst in twee jaar stegen na stevige loononderhandelingen, blijft de inflatie de koopkracht aantasten.

Dit roept twijfels op over de duurzaamheid van het recente herstel van de particuliere consumptie, vooral voor huishoudens met een lager inkomen.

Is het Japanse monetaire beleid werkelijk op het juiste spoor?

De verschuiving van het monetaire beleid van de Bank of Japan staat centraal in het voortdurende debat.

Onder gouverneur Kazuo Ueda verhoogde de BoJ in 2024 voor het eerst sinds 2007 haar belangrijkste rentetarief. Daarmee wilde ze de inflatie beteugelen en jaren van extreem soepele monetaire stimulering terugdraaien.

Hoewel de inflatie de doelstelling van 2% van de BoJ heeft overschreden, voornamelijk als gevolg van importkosten als gevolg van een zwakkere yen, blijven de bredere gevolgen van hogere tarieven voor de Japanse economie zorgwekkend.

Een stijging van 12% van de yen ten opzichte van de dollar sinds juli heeft het concurrentievermogen van de export al aangetast, waardoor fabrikanten nog meer onder druk komen te staan, omdat ze kampen met hogere inputkosten.

Ishiba's steun voor de renteverhogingen van de BoJ compliceert de economische vooruitzichten nog verder.

Hogere rentetarieven kunnen helpen de inflatie onder controle te houden, maar ze kunnen ook de groei in sectoren die al lang profiteren van de lage leenkosten van de BoJ, belemmeren. Dat geldt met name voor exportgerichte sectoren.

Kan Japan zijn structurele problemen op de lange termijn overwinnen?

De economische uitdagingen voor Japan op de lange termijn reiken verder dan het monetaire beleid.

De vergrijzing van de bevolking en de krimpende beroepsbevolking van het land zetten de sociale zekerheidsstelsels enorm onder druk. Bovendien hebben overheidsbeleid om immigratie te stimuleren en de arbeidsparticipatie te vergroten, slechts beperkt succes gehad.

Ook de productiviteit van Japan blijft achter bij die van andere geavanceerde economieën.

Ondanks de invoering van nieuwe technologieën op het gebied van bijvoorbeeld robotica en kunstmatige intelligentie (AI), staan rigide arbeidsmarkten en onvoldoende investeringen in onderzoek en ontwikkeling een bredere productiviteitswinst in de weg.

Traditionele industrieën, waarvan er veel te maken hebben met een dalende wereldwijde vraag, maken het probleem nog ingewikkelder.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft onlangs de groeiverwachting voor Japan voor 2024 verlaagd van 0,9% naar 0,7%. Het IMF wees daarbij op zwakheden in de automobielsector en bredere economische tegenwind.

Het IMF benadrukte ook de noodzaak van structurele hervormingen, met name om de inefficiënties op de arbeidsmarkt aan te pakken en investeringen in sectoren met een hoge groei te stimuleren.

De onvoltooide economische erfenis van Kishida

De komende verkiezingen werpen ook een licht op de economische erfenis van de aftredende premier Fumio Kishida.

Zijn agenda voor 'nieuw kapitalisme', gericht op het stimuleren van innovatie en het verminderen van ongelijkheid, leidde tot loonsverhogingen en hogere bedrijfsinvesteringen in sectoren als halfgeleiders en groene energie.

Een groot deel van Kishida's beleidskader zette echter de structurele hervormingen en tekortuitgaven voort die waren ingevoerd onder Shinzo Abenomics.

Hij probeerde belastingvoordelen in te voeren om de investeringen van huishoudens op de aandelenmarkt te stimuleren, maar deze initiatieven werden overschaduwd door de stijgende inflatie en de ontevredenheid van de bevolking over de stagnerende lonen.

Zijn benoeming van Kazuo Ueda als gouverneur van de BoJ om de rente te verhogen, zou zijn meest duurzame beslissing kunnen zijn, hoewel de gevolgen op de lange termijn onzeker zijn.

Wat is de volgende stap voor Japan?

Het economisch herstel van Japan biedt enig optimisme, vooral dankzij de sterke particuliere consumptie en een opleving van het toerisme.

De verwachting is dat de uitgaven van buitenlandse toeristen in 2024 de 8 biljoen yen (54,74 miljard dollar) zullen bereiken. Dit zal een belangrijke impuls geven aan de detailhandel en de horeca.

De kracht van de yen, in combinatie met de afnemende wereldwijde vraag, vormt echter een risico voor de Japanse exportgedreven economie.

Hogere rentetarieven kunnen de binnenlandse consumptie in de komende kwartalen doen afkoelen, vooral als de inflatie de loongroei blijft overtreffen.

De aanstaande verkiezingen zorgen alleen maar voor meer onzekerheid.

Hoewel Ishiba's beleid wellicht aansluit bij het huidige verkrappende beleid van de BoJ, kan zijn steun voor hogere vennootschapsbelastingen de bedrijfsinvesteringen dempen en de economische groei vertragen.

Beleggers zullen nauwlettend letten op eventuele wijzigingen in het begrotingsbeleid na de verkiezingen. Deze kunnen verstrekkende gevolgen hebben voor de economische toekomst van Japan.

Op de korte termijn wordt verwacht dat de markten volatiel blijven, aangezien Japan zich in een periode van politieke en economische transitie bevindt.

Voor beleggers die op zoek zijn naar kansen, is het van groot belang om te beoordelen welke markten in dit klimaat zullen profiteren of juist zullen dalen.