De verborgen kosten van de oorlog in Rusland: is een staakt-het-vuren de enige optie?

De kwetsbaarheden in de Russische oorlogseconomie worden steeds duidelijker.

Ondanks de beweringen van president Vladimir Poetin over de veerkracht van Rusland, is de realiteit dat de inflatie toeneemt, de reserves slinken en de financiële eisen van het aanhoudende conflict in Oekraïne toenemen.

Prognoses geven aan dat de vloeibare reserves tegen het najaar van 2025 uitgeput kunnen zijn. Sommige economen stellen daarom dat een staakt-het-vuren de enige haalbare optie is om de financiën van het land te stabiliseren en een diepere economische crisis te voorkomen.

Nu de werkelijke cijfers bekend worden, blijkt het land uitgeput en op het punt van een financiële ineenstorting te staan.

Hoe financiert Rusland de oorlog?

Rusland heeft een tweesporenstrategie aangenomen om zijn oorlogsinspanningen te financieren. Hiermee wordt de werkelijke kosten van het conflict verborgen.

Het officiële defensiebudget, dat is vastgesteld op 6,3% van het BBP, wordt openbaar gemaakt om een beeld van financiële discipline te schetsen.

Het echte verhaal is echter een duister, buitenbegrotingsfinancieringsmechanisme. Volgens wetten die kort na de invasie in stilte werden aangenomen, worden Russische banken gedwongen om op bevel van de staat voordelige leningen te verstrekken aan defensieondernemingen, ongeacht de kredietwaardigheid van de ondernemingen.

Deze methode heeft geleid tot een verbazingwekkende stijging van 71% van de bedrijfsleningen, met een totaalbedrag van $ 415 miljard. Naar schatting $ 210-250 miljard daarvan is rechtstreeks in oorlogsgerelateerde activiteiten gestoken.

Deze verborgen schulden benadrukken de afhankelijkheid van het Kremlin van economische dwang om zijn militaire ambities te financieren. Hierdoor loopt het risico op systemische financiële instabiliteit en een systemische kredietcrisis.

Hoewel deze strategie het Moskou mogelijk heeft gemaakt om hoge militaire uitgaven te blijven doen zonder dat dit de aandacht trok van waarnemers en burgers, heeft het wel aanzienlijke economische gevolgen gehad.

Uit rapporten blijkt dat Rusland zijn geplande militaire begroting voor 2024 al met bijna 3 biljoen roebel (of $ 28 miljard) heeft overschreden.

De inflatie is gestegen tot boven de 9% en de Centrale Bank van Rusland (CBR) heeft de rentetarieven verhoogd tot 21%, wat financiële druk op bedrijven buiten de oorlogseconomie legt.

Raakt Ruslands reserve op?

Het financiële vangnet van Rusland, het Nationaal Vermogensfonds (NWF), is tot gevaarlijke niveaus uitgeput.

De liquid middelen zijn gedaald van $ 117 miljard in 2021 naar $ 31 miljard eind 2024, als gevolg van de enorme financiële eisen van de oorlog en de noodzaak om een door sancties verlamde economie overeind te houden.

De reserves van het fonds zullen naar verwachting tegen het derde kwartaal van 2025 volledig zijn uitgeput. Deze uitputting wordt nog eens versterkt door de dalende exportinkomsten. Hoewel de energieverkopen in 2024 stabiel bleven, hebben de aangescherpte sancties en de dalende olieprijzen de waarde ervan doen afnemen.

De daling van de waarde van de roebel, van 34 roebel per dollar in 2013 tot 103 roebel per dollar nu, heeft de inflatie verder doen toenemen en de koopkracht van Russische huishoudens doen afnemen.

Kan de Russische economie de militaire uitgaven opbrengen?

De uitgaven voor de verdediging vormen nu een derde van het Russische budget. Deze focus op de oorlog heeft aanzienlijke economische verstoringen veroorzaakt, zoals een tekort aan arbeidskrachten en een exploderende kredietkosten.

Door de mobilisatie en emigratie is de beroepsbevolking afgenomen, waardoor de industrie moeite heeft om te blijven draaien.

Tegelijkertijd worstelen bedrijven buiten de defensie-industrie met hoge leenkosten. Sommige grote bedrijven staan op het punt om failliet te gaan.

Zo zagen vastgoedontwikkelaars als Samolet en PIK een daling van 50% in de verkopen nadat de hypotheeksubsidies stopten.

Ook de productie heeft te lijden onder de westerse technologische sancties. Sinds 2022 zijn er slechts 7 van de 108 geplande vliegtuigen afgebouwd.

De spanning verspreidt zich door de hele economie en roept zorgen op over een bredere financiële crisis.

Welke rol spelen sancties?

De westerse sancties hebben de uitdagingen voor Rusland nog groter gemaakt. Maatregelen die gericht zijn op de inkomsten uit olie en gas, de import van technologie en financiële transacties, hebben de economische basis van het land ondermijnd.

Hoewel Rusland via mechanismen als de 'schaduwvloot' van olietankers een aantal sancties heeft omzeild, is de algehele impact onmiskenbaar.

De laatste sancties van het aflopende Biden-bestuur en de dreigementen van president Donald Trump om de tarieven te verhogen, zorgen voor extra druk.

Deze maatregelen hebben als doel Ruslands vermogen om de oorlog te financieren te verzwakken en het land tot onderhandelingen te dwingen.

Sinds zijn inauguratie heeft Trump een stevige houding aangenomen tegenover Poetin. Hij beweert dat Poetin "Rusland aan het vernietigen" is en dat er snel een akkoord moet worden bereikt om het conflict te beëindigen.

Vladimir Poetin heeft onlangs zijn bereidheid uitgesproken om met de Amerikaanse president te spreken, maar zijn beslissing hangt grotendeels af van de houding van de Amerikaanse regering.

Wat zijn de vooruitzichten voor 2025?

Economen zijn het er niet over eens hoe lang Rusland zijn huidige koers kan volhouden. Optimisten stellen dat de hoge defensie-uitgaven, hoewel kostbaar, nog een paar jaar vol te houden zijn.

Skeptici wijzen echter op de toenemende onevenwichtigheden, zoals de giftige schulden in het banksysteem en de onhoudbare afhankelijkheid van binnenlandse leningen.

De frustratie van president Poetin over de economische situatie is duidelijk geworden. In december 2024 bekritiseerde hij ambtenaren vanwege de daling van de particuliere investeringen en gaf hij blijk van zijn eigen zorgen over de koers van de economie.

Toch zijn zijn opties beperkt. Hogere belastingen of bezuinigingen kunnen leiden tot binnenlandse onrust, terwijl voortdurende leningen een kredietcrisis kunnen veroorzaken.

Voor Oekraïne en zijn bondgenoten kan deze economische kwetsbaarheid een kans zijn. Een goed gecoördineerde strategie van militaire hulp, handhaving van sancties en diplomatieke druk kan Moskou dwingen om een staakt-het-vuren te overwegen.

Een akkoord zal echter afhangen van complexe onderhandelingen, waarbij Oekraïne robuuste veiligheidsgaranties eist en weigert om bezette gebieden af te staan.

Kan een staakt-het-vuren de Russische economie echt redden?

Een staakt-het-vuren zou de toenemende economische druk op Rusland tijdelijk kunnen verlichten. De inflatie zou kunnen stabiliseren, de rentetarieven zouden kunnen dalen en de alarmerende uitputting van de reserves zou kunnen stoppen. Deze korte termijn-opluchting zou bedrijven kunnen helpen om weer op de been te komen en een financiële ineenstorting te voorkomen.

De langetermijnvooruitzichten zijn echter veel onzeker. Herstel hangt af van het opheffen van de sancties, een stap die westerse landen hebben gekoppeld aan substantiële concessies, zoals reparaties en erkenning van de territoriale integriteit van Oekraïne. Zonder dergelijke overeenkomsten blijft de Russische economie op een glijdende schaal, waarbij het risico op een bredere financiële ineenstorting groot is.

Westerse leiders hebben duidelijk gemaakt dat de sancties alleen worden opgeheven als er een uitgebreide vredesovereenkomst wordt gesloten, inclusief herstelbetalingen en garanties voor de soevereiniteit van Oekraïne.

Putin zelf beweert dat Rusland onbeperkt kan vechten, maar de toenemende economische druk kan hem dwingen tot actie. Een langdurig conflict brengt niet alleen een financiële ineenstorting met zich mee, maar ook een afname van de publieke steun, omdat de levensstandaard daalt.

Als we 2025 naderen, zullen de keuzes die in Moskou, Kiev en Washington worden gemaakt bepalen of dit brutale conflict ten einde komt of dat Rusland wat kracht overhoudt.