Rystad waarschuwt dat maritieme knelpuntrisico's de wereldwijde energiezekerheid bedreigen

De wereldwijde energiezekerheid wordt steeds meer bedreigd nu 's werelds vijf meest vitale maritieme knelpunten, cruciaal voor de wereldwijde doorvoer van olie en gas, onder toenemende druk staan door conflicten, piraterij en milieugevaren, volgens een recente analyse van Rystad Energy.

In 2023 werden naar schatting 71,3 miljoen vaten per dag (bpd) olie en aardolieproducten, samen met ongeveer 26 miljard kubieke voet per dag (Bcfd) vloeibaar aardgas, door deze knelpunten getransporteerd, aldus het in Noorwegen gevestigde energie-inlichtingenbedrijf.

In 2024 was het volume olie en aardolie gedaald tot 65 miljoen vaten per dag en LNG tot 24,8 miljard vaten per dag.

Deze daling duidt duidelijk op toenemende instabiliteit in enkele van 's werelds meest strategisch belangrijke wateren, zo blijkt uit de gegevens van Rystad.

Recente dalingen in volume zijn deels te wijten aan tijdelijke verstoringen zoals Houthi-aanvallen bij Jemen en spanningen tussen Iran en Israël.

Er zijn echter ook aanwijzingen voor een structurele verandering op de lange termijn, aangezien handelaren en overheden stromen omleiden via Kaap de Goede Hoop en alternatieve pijpleidingen om zich aan te passen aan de aanhoudende instabiliteit.

Waarschijnlijke impact op landen

China wordt geconfronteerd met een aanzienlijke kwetsbaarheid vanwege zijn afhankelijkheid van de Straat van Hormuz en de Straat van Malakka voor transport.

Dit in tegenstelling tot de VS, die minder blootgesteld is door de toenemende binnenlandse productie, in tegenstelling tot Azië en Europa, die sterk afhankelijk zijn van deze zeestraten.

"We hebben de vijf knelpunten geïdentificeerd die het meeste risico lopen, de bedreigingen waarmee ze worden geconfronteerd beoordeeld en de verstrekkende gevolgen voor de wereldwijde energiemarkten geschetst", zei Mrinal Bhardwaj, senior analist, upstream research bij Rystad, in de analyse.

De huidige marktdynamiek laat een duidelijke anticipatie zien op aanhoudende maritieme instabiliteit, zoals blijkt uit de aanzienlijke stijging van verzekeringspremies en vrachttarieven, aldus het energie-inlichtingenbedrijf.

Deze opwaartse trend suggereert dat de financiële markten al rekening houden met de verhoogde risico's die gepaard gaan met wereldwijde scheepvaartroutes.

Ondanks deze preventieve prijsstelling zou de volledige sluiting van een groot maritiem knelpunt - zoals het Suezkanaal, de Straat van Hormuz of de Straat van Malakka - ongetwijfeld leiden tot een ongekende stijging van de prijsvolatiliteit, aldus Rystad.

Een dergelijke gebeurtenis zou niet alleen schokgolven door de energiesector sturen, maar ook de inherente veerkracht van de wereldwijde energievoorzieningsketens ernstig op de proef stellen, wat mogelijk kan leiden tot wijdverbreide verstoringen en economische gevolgen.

Ongeveer driekwart van de wereldwijde vraag naar olie is afhankelijk van maritieme knelpunten voor transport. Hiervan doorkruist ongeveer een kwart de Straat van Malakka en een vijfde gaat door de Straat van Hormuz.

Straat van Malakka

Met een behandeling van ongeveer 24 miljoen vaten olie en gas is de Straat van Malakka 's werelds grootste handelsknelpunt.

Deze vitale doorgang, gelegen tussen de Indische en de Stille Oceaan, dient als een cruciale route voor het transport van het grootste deel van de ruwe olie en vloeibaar aardgas (LNG) van het Midden-Oosten naar Aziatische landen, met name China en Japan.

De invoer van ruwe olie en condensaat op deze route wordt gedomineerd door China, dat goed is voor 50% van het totale volume. Saoedi-Arabië is de belangrijkste exporteur en draagt 25% van het aandeel bij, zo blijkt uit de gegevens van Rystad.

Straat van Hormuz

De Straat van Hormuz, tussen Iran, Oman en de VAE, is cruciaal voor de wereldwijde energiehandel.

Het verwerkt ongeveer een vijfde van de wereldwijde maritieme olie- en condensaathandel (14,0 miljoen vaten per dag) en bijna de helft van de dagelijkse olie- en condensaatproductie in het Midden-Oosten, grotendeels bestemd voor Aziatische markten zoals China en India.

De helft van de olie-export van Saoedi-Arabië en de VAE en een kwart van de Chinese vraag naar olie gaat door deze zeestraat.

Het is ook van vitaal belang voor LNG, dat een vijfde van de wereldwijde volumes vervoert, waaronder tweederde van de dagelijkse gasexport van Qatar (16,3 Bcfd) naar landen als China, India en Zuid-Korea. De Chinese LNG-invoer via de zeestraat is in vijf jaar tijd 2,5 keer zo groot geworden als 2,7 Bcfd.

"Het strategische belang van de Straat van Hormuz werd onderstreept tijdens het recente conflict tussen Iran en Israël, toen het Iraanse parlement een wetsvoorstel indiende om het te sluiten, hoewel het plan naar verluidt werd uitgesteld," zei Bhardwaj.

Suezkanaal en Bab El Mandeb

De Straat van Bab el-Mandeb is naar voren gekomen als het tweede kritieke knelpunt van het Midden-Oosten, wat een ander potentieel risico vormt voor de stabiliteit van de wereldwijde olie- en gashandel.

De Straat van Bab el-Mandeb verbindt de Rode Zee met de Golf van Aden en de Arabische Zee en dient als een kritieke scheepvaartroute tussen het Suezkanaal en de Indische Oceaan.

Het Suezkanaal en de SUMED-pijpleiding, beide van vitaal belang voor de wereldwijde energie, verbinden de Rode Zee met de Middellandse Zee.

Houthi-aanvallen eind 2023 zorgden ervoor dat de scheepvaartvolumes via de Straat van Bab el-Mandeb binnen zes maanden met bijna 50% daalden, wat gevolgen had voor de wereldwijde oliehandel over zee en het verkeer onder normaal hield.

Een volledige sluiting zou schepen rond Kaap de Goede Hoop omleiden, waardoor de reistijden en vrachtkosten zouden toenemen, waardoor de energievoorzieningsketens verder onder druk komen te staan.

Kaap de Goede Hoop

Kaap de Goede Hoop, op de zuidpunt van Zuid-Afrika, is nu een cruciale alternatieve maritieme handelsroute, die 8-10% van het wereldwijde scheepvaartverkeer vervoert.

De oliestromen via deze route daalden van 7 miljoen vaten per dag in 2021 tot 6 miljoen vaten per dag in 2023, grotendeels als gevolg van de verminderde Chinese vraag, de lagere Afrikaanse productie en de verschuiving van India naar Russische ruwe olie, zo bleek uit de analyse van Rystad.

In 2024 piekte het olieverkeer rond Kaap de Goede Hoop met bijna 50% tot 8,7 miljoen vaten per dag.

Deze golf werd veroorzaakt door Houthi-aanvallen in de Rode Zee, waardoor rederijen een andere route moesten omleiden.

Ongeveer 40% van deze olie was bestemd voor China, waarvan een aanzienlijk deel afkomstig was uit de VS en Zuid-Amerika. Producenten uit het Midden-Oosten leidden ook ruwe olie naar Europa om via de kaap.

"Ondanks hogere vrachtkosten en langere transittijden, geven handelaren steeds meer de voorkeur aan Kaap de Goede Hoop vanwege de lagere veiligheidsrisico's", aldus Rystad.

Turkse Straat

Ondertussen zijn de Turkse Straat, bestaande uit de Bosporus en de Dardanellen, een kritieke maritieme route die wordt gecontroleerd door Turkije en die de Middellandse Zee en de Zwarte Zee met elkaar verbindt.

Deze strategische waterweg, die Europa en Azië scheidt, is van vitaal belang voor het wereldwijde energietransport en vergemakkelijkt het vervoer van olie en LNG van de Kaspische regio en Rusland naar Aziatische en Europese markten.

De Straat, die goed is voor ongeveer 5% van de wereldwijde maritieme oliehandel, zag in 2023 ongeveer 3,5 miljoen bpd ruwe olie en 0,5 bcfd LNG doorvoeren, met vergelijkbare volumes verwacht voor 2025.

De oliestroom door de Turkse Straat daalde van 3,5 miljoen vaten per dag in 2020 tot 3,2 miljoen vaten per dag in 2022 als gevolg van COVID-19 en het conflict tussen Rusland en Oekraïne, waardoor de Oekraïense export met 100.000 vaten per dag daalde.

De stromen herstelden zich tot 3,4 miljoen vaten per dag in 2023 en zullen naar verwachting stabiel blijven in 2024.

De Turkse Straat is cruciaal, maar ze zijn onderhevig aan verschillende operationele en geopolitieke risico's.