Wat drijft de marktdip echt aan: angst voor een AI-bubbel of een fragiele arbeidsmarkt?

Vroeger was het eenvoudig op de markten. AI zou Amerikaanse aandelen een paar jaar hoger houden, ongeacht hoe de economie eruitzag.

Maar dit verhaal is de afgelopen dagen ingestort, zelfs met de koning van AI-aandelen, Nvidia, die opnieuw sterke cijfers leverde. De markt juichte een uur lang, en toen keerde alles om.

Tegelijkertijd arriveerde het vertraagde Amerikaanse banenrapport eindelijk. Het liet een arbeidsmarkt zien die nog steeds banen toevoegt maar ook aan momentum verliest. De hoop op renteverlagingen vervaagde iets meer.

Het samenstellen van deze stappen heeft beleggers van streek gemaakt. En nu is iedereen in de war. Gaat de marktverkoop over uitgerekte AI-waarderingen, een zachtere Amerikaanse arbeidsmarkt, of een Federal Reserve die geen haast heeft om te verlagen? Bovendien zorgt een gat in de data ervoor dat iedereen blijft gissen.

Wat het laatste banenrapport echt liet zien

Het nieuwste rapport over de werkgelegenheidssituatie behandelt september en kwam pas eind november uit vanwege de sluiting van de overheid.

Het toonde een stijging van de non-farm loonlijsten met 119.000 voor de maand, vergeleken met een consensusprognose van ongeveer 51.000 en na een daling in augustus.

Het werkloosheidspercentage steeg opnieuw tot 4,4%, het hoogste niveau sinds eind 2021.

Op het eerste gezicht ziet het er niet slecht uit. De banen groeien nog steeds en het werkloosheidspercentage bevindt zich verre van crisisniveau.

De details zijn minder comfortabel. De banengroei was klein. Gezondheidszorg, recreatie en hospitality verzorgden het grootste deel van de aanwerving.

Productie, transport en opslag en delen van bedrijfsdiensten verliezen werknemers.

De loonstijging nam ook af. Het gemiddelde uurloon steeg met 0,2% deze maand en 3,8% over het jaar, nog steeds iets boven het huidige inflatiepercentage.

Dat ondersteunt voorlopig consumptie, maar wijst niet op een explosieve vraag.

Tegelijkertijd vertelden de revisies een zwakker verhaal. Eerdere maanden waren verlaagd, en augustus laat nu een klein nettoverlies in loonlijsten zien.

Simpel gezegd is de trend op de Amerikaanse arbeidsmarkt niet langer een van gestage verkrapping. Het is een periode van trage aanwerving, meer ontslagen in sommige cyclische sectoren en een geleidelijke stijging van de werkloosheid.

Voor de Federal Reserve is dit eerder ongemakkelijk dan doorslaggevend. Het rapport is oud. Het beschrijft de staat van de Amerikaanse arbeidsmarkt vóór de langste sluiting in de Amerikaanse geschiedenis en vóór de laatste ronde van aankondigingen over ontslagen door bedrijven.

Het geeft geen duidelijke reden om de rente in december opnieuw te verlagen, en het schreeuwt ook geen recessie.

Waarom een AI-lieveling de markt niet kon redden

Eerder deze week keken investeerders naar Nvidia en het bredere AI-complex voor een nieuwe impuls.

Nvidia overtrof opnieuw de verwachtingen op het gebied van omzet en winst. Voor een kort venster leek dat genoeg om de SandP 500 hoger te doen stijgen en de Nasdaq 100 met meer dan 2% te laten stijgen.

Toen sloeg de stemming om. Tegen sluiting was de SandP 500 met ongeveer 1,6% gedaald en was de Nasdaq 100 gestegen van een sterke winst naar een verlies van ongeveer 2,4%.

Nvidia zelf eindigde ongeveer 3% gedaald en de belangrijkste Amerikaanse aandelenbenchmark ligt nu ongeveer 5% onder zijn recente piek.

De cijfers van Nvidia waren niet het probleem. De zorg is wat die cijfers vertegenwoordigen.

AI-leiders en datacenterleveranciers laten nog steeds sterke groei zien. Toch zijn de uitgaven die nodig zijn om die groei te ondersteunen enorm. Beleggers vragen zich steeds vaker af of de winsten die de komende vijf jaar binnenkomen de huidige marktwaarden rechtvaardigen.

Een detail dat handelaren dwarszat, was de stijgende debiteurenbalans van Nvidia.

Als de vraag zo sterk is als de omzet doet vermoeden, roept de vertraging in het innen van geld vragen op. Reken klanten hun betalingen op terwijl ze hun eigen kapitaalinvesteringen beheren?

Dat versterkt het gevoel dat de vraag naar AI gevoeliger is voor de bredere economie dan velen dachten.

De Amerikaanse aandelenmultiples blijven dicht bij het niveau dat in eerdere periodes van investeerdersenthousiasme werd gezien, zelfs na de laatste terugval. Wanneer de waarderingen hoog zijn, zijn goede resultaten niet langer voldoende.

Investeerders willen bewijs dat AI een duurzame geldgenerator is in een economie die niet langer boomt.

Het falen van een sterk Nvidia-kwartaal om de markten hoger te drijven, gaf een duidelijk signaal. De AI-handel lijkt niet langer onaantastbaar.

Afdekking, drukte en de mechanismen van een uitverkoop

Wat een wankeling in zelfvertrouwen veranderde in een scherpe dip, waren niet alleen de fundamenten. Zo werden portefeuilles gepositioneerd.

Op de dag van de omkering opende de SandP 500 bijna 2% hoger voordat hij in het negatieve gebied zakte.

De VIX sprong boven de 26. Het was de grootste intraday-schommeling sinds de marktonrust in april.

De handelsdesks van Goldman Sachs meldden een haast om risico's af te dekken en winst en verlies te beschermen.

Klanten verhoogden shortposities in aandelenfutures, exchange-traded funds en custom baskets.

Tegelijkertijd werd de liquiditeit dunner. De top van het orderboek in SandP-futures toonde minder dan de helft van de gebruikelijke diepte. Dat zorgt ervoor dat elke grote order hoger wordt dan normaal.

Het patroon is bekend. AI- en megacap-technologieaandelen waren overvolle transacties geworden.

Veel institutionele portefeuilles waren dit jaar afhankelijk van deze voor rendementen. Toen het verhaal zelfs maar iets verschoof, snoeiden beleggers niet alleen hun posities in. Ze hebben de blootstelling agressief verminderd en kochten bescherming tegen de tegenkant.

Handelaren aan de andere kant van die transacties moesten vervolgens hun eigen afdekkingen aanpassen, wat de beweging versterkte.

De index zakte ook onder het voortschrijdend gemiddelde van 100 dagen. Dat technische niveau is belangrijk voor systematische strategieën.

Toen het doorbrak, volgde er meer verkoop. Geen van deze mechanismen zegt iets nieuws over de Amerikaanse arbeidsmarkt of de werkelijke waarde van AI. Ze verklaren waarom de prijzen zo snel daalden zodra er twijfel ontstond.

Interessant genoeg laat Goldmans analyse van soortgelijke omkeerdagen sinds eind jaren vijftig zien dat de markten gemiddeld in de daaropvolgende dagen en weken stegen.

En hoewel de geschiedenis nu geen herstel garandeert, suggereert het wel dat dit soort episodes vaak meer gaan over positieaanpassing dan over een blijvende verandering in de economische vooruitzichten.

De rol van ontbrekende gegevens en de Fed

Achter de krantenkoppen schuilt nog een andere bron van onbehagen. De shutdown vertraagde niet alleen de rapporten. Het creëerde een gat in de data juist op het moment dat de Fed haar volgende zet afweegt.

Het Bureau of Labor Statistics kon de huishoudenenquête van oktober niet uitvoeren. Dat betekent dat er geen officiële werkloosheidscijfers of participatiecijfers voor oktober zullen zijn. Die cijfers kunnen achteraf niet worden nagebootst.

De loonlijsten van oktober uit de werkgeversenquête worden uiteindelijk vrijgegeven, maar alleen als onderdeel van het novemberrapport.

Die gecombineerde release staat gepland voor 16 december. De Fed komt bijeen op 9 en 10 december.

Beleidsmakers moeten daarom twee maanden lang een beslissing nemen over rentetarieven zonder een duidelijke meting van de arbeidsmarkt.

Voor de sluiting hadden de markten een grote kans op een nieuwe renteverlaging in december geprezen.

Naarmate de groei vertraagde en de inflatie daalde, verwachtten beleggers dat de Fed zou blijven versoepelen.

Na het banenrapport van september en de datakloof veroorzaakt door de sluiting, zijn die verwachtingen verschoven.

Futures wijzen nu op een veel kleinere kans op een verlaging volgende maand en meer nadruk op begin 2026.

Dat betekent dat een arbeidsmarkt die verzacht zonder duidelijk zwak te zijn, de Fed ruimte geeft om te wachten. Tegelijkertijd betekent het hogere startpunt voor werkloosheid dat er minder reserve is als er een negatieve schok toeslaat.

Markten reageren op die ongemakkelijke mix. De groei is langzamer. Het vangnet van het beleid ligt verder weg dan beleggers in de zomer hadden gehoopt.

Een nieuw type risico in de data

Er is nog een andere invalshoek die aandacht verdient. De kwaliteit van de banengegevens zelf verandert. Het Bureau of Labor Statistics is van plan om vanaf begin 2026 de schatting van werkgelegenheid in nieuwe en sluitende kleine bedrijven bij te werken.

Dat zogenaamde "geboortedoodmodel" heeft een grote impact op de maandelijkse loonadministratiecijfers, vooral laat in de cyclus wanneer de dynamiek van kleine bedrijven snel kan veranderen.

De nieuwe methode zal elke maand meer vertrouwen op actuele steekproefinformatie.

Als de recente banengroei is overschat doordat de economie vertraagde, kunnen die veranderingen en de gebruikelijke jaarlijkse benchmarkherzieningen de afgelopen jaren achteraf zwakker doen lijken.

Dat zou invloed hebben op hoe beleggers de kracht van de Amerikaanse arbeidsmarkt beoordelen tijdens de AI-boom.

Een markt die al twijfelt aan AI-waardering en het tijdstip van renteverlagingen, zal mogelijk ook een ander beeld moeten nemen van de recente banengroei.