Wordt Europa eindelijk serieus met AI?

Maandag in Bratislava deed Christine Lagarde iets wat centrale bankiers zelden doen. Ze zei tegen Europa dat het moest opschieten.

De president van de Europese Centrale Bank waarschuwde dat als de regio niet sneller handelt op het gebied van kunstmatige intelligentie, het risico loopt "de toekomst van Europa in gevaar te brengen".

Tegelijkertijd zet de Europese Commissie in Brussel stappen om delen van haar beroemde tech-regelboek te verzachten.

Het wil de dataregels onder de AVG versoepelen en strikte verplichtingen van de AI Act uitstellen naar 2027 in naam van groei.

Simpel gezegd zien Europese leiders AI in Europa nu niet meer als een niche-technologieprobleem, maar als een test van economisch overlevingsvermogen.

De vraag is of deze late aanval verandert in een echt "AI-moment" of weer een gemiste golf.

Waarom AI een noodsituatie is geworden voor Europa

De cijfers verklaren de urgentie. Interne en industriële studies suggereren dat AI in Europa meer dan €1,2 biljoen aan het EU-BBP kan toevoegen als adoptie zich over de economie verspreidt.

Dat is geen kleine productiviteitsboost. Het is het verschil tussen een langzaam, verouderend continent en een dat zijn sociale model kan betalen.

Toch is de adoptie nog steeds laag. Slechts ongeveer 14% van de Europese bedrijven gebruikt tegenwoordig AI-tools. In China wordt dat aandeel geschat op meer dan 80% voor generatieve AI.

Amerika loopt ook vooruit, dankzij zijn cloudgiganten en durfkapitaal.

Lagarde verbindt deze kloof direct met het langetermijngroeiprobleem van Europa.

In haar toespraak in Bratislava herinnerde ze zich hoe de regio achterbleef bij de eerste digitale revolutie omdat ze nieuwe hulpmiddelen niet snel genoeg inzette.

Ze stelt dat AI op één manier anders is.

De technologie zelf kan onderzoek versnellen en zich verspreiden via bestaande apparaten en eenvoudige chatinterfaces.

Dat betekent dat de productiviteitsopbrengst sneller kan komen dan eerdere golven zoals elektriciteit of het vroege internet.

Voor de ECB is dit niet langer een prettig verhaal. Hogere productiviteit is een van de weinige manieren om de levensstandaard te verhogen zonder inflatie aan te wakkeren.

AI in Europa is nu een essentieel onderdeel van het macro-verhaal.

Van regelmaker tot snelle volger

Brussel was er trots op 's werelds digitale scheidsrechter te zijn. De AVG stelde de wereldwijde standaard voor privacy.

De AI Act was de eerste volledige wet op kunstmatige intelligentiesystemen. De EU hield van deze rol omdat het haar op een bepaalde manier krachtig liet voelen.

Maar dingen veranderen, uit noodzaak.

Het nieuwe "Digital Omnibus"-pakket stelt voor eenvoudiger gegevensdeling, minder cookie-pop-ups en meer tijd voor risicovolle AI-systemen om zich aan strikte regels te houden.

Bedrijven zouden AI-modellen kunnen trainen op meer persoonlijke en gepseudoniemiseerde data, zolang ze andere privacywaarborgen respecteren.

Toezicht is bedoeld om eenvoudiger te worden, vooral voor kleinere kantoren.

Voorstanders in zakenkringen zeggen dat dit al lang tijd is.

Zij stellen dat lagen overlappende wetten AI in Europa traag en kostbaar maakten, en dat bedrijven met hun voeten stemden door in het buitenland te investeren.

Tegenstanders zien een "massale terugdraai" van digitale beschermingen en waarschuwen voor een gift aan Big Tech.

Burgergroepen en verschillende wetgevers vrezen dat het versoepelen van de AVG en het uitstellen van AI-regels fundamentele rechten verzwakt en meer macht geeft aan grote Amerikaanse platforms.

Wat de politieke draai ook is, de richting is duidelijk. Europa beweegt zich van "eerst reguleren" naar "sneller adopteren."

Talentrijk, arm in uitzendingen

De ironie is dat het probleem van Europa niet een gebrek aan hersens is, maar eerder een gebrek aan inzet.

De regio herbergt enkele van de beste AI-laboratoria en universiteiten ter wereld.

Oprichters zijn ook niet het probleem. Op de Lush-conferentie in Helsinki vorige week, die 13.000 mensen en 3.500 investeerders trok, was de stemming over Europees talent positief.

General Partners van enkele van de grootste Europese fondsen gaven aan hoe optimistisch ze zijn over Europa.

De opening opent zich later in de keten. Veel Europese bedrijven draaien nog steeds op oude IT-stacks.

Bestuurskamers maken zich zorgen over aansprakelijkheid onder complexe regels.

De kapitaalmarkten zijn ondieper dan in de VS, dus schaalvergroting vereist ofwel een zware verwatering of buitenlands eigendom.

Lagarde wees in haar toespraak op drie structurele blokkades.

Hoge energiekosten die datacenters treffen, gefragmenteerde regelgeving binnen de interne markt die de schaalvergroting vertraagt, en de kapitaalmarkten zijn nog steeds niet voldoende geïntegreerd om grote, risicovolle projecten in AI en geavanceerde computing te financieren.

Deze combinatie leidt tot een eenvoudig patroon. Europa brengt ideeën en talent voort. De VS en China maken er meer van om in platforms en producten.

AI in Europa zal dat niet veranderen tenzij deze leidingen worden gerepareerd.

Het geld, de hype en het risico

Terwijl beleidsmakers de regels herschrijven, zijn beleggers al in actie gekomen.

Volgens PitchBook hebben Europese AI-startups dit jaar meer dan €17 miljard binnengehaald. Term sheets worden binnen een dag ondertekend.

De waarderingen in een vroeg stadium zijn sterk gestegen.

Veel durfkapitalisten in Helsinki gaven toe dat ze een correctie verwachten. Sommigen spraken openlijk over een naderende "trogvorm van desillusie" voor AI.

Toch twijfelden maar weinigen eraan dat de langetermijnimpact op het bedrijfsleven diepgaand zou zijn.

Ze zien de huidige golf als luidruchtig maar noodzakelijk. Makkelijk geld zal verdwijnen, maar sterke bedrijven zullen blijven.

Er is ook een nieuwe focus op defensietechnologie.

De oorlog tussen Rusland en Oekraïne, samen met bredere veiligheidszorgen, heeft Europese regeringen ertoe aangezet meer uit te geven aan drones, cybertools en sensorsystemen die vaak op AI steunen.

Investeerders beschouwen defensie nu als een serieuze groeisector.

Defensie-uitgaven zijn een van de weinige betrouwbare kopers van high-end computing, edge-hardware en complexe software in de regio.

Die vraag kan helpen betalen voor een deel van de infrastructuur die Europa nodig heeft voor AI in andere sectoren.

Als het goed wordt ingezet, kan het defensie-ontwaken overslaan naar productie-, logistiek- en beveiligingstoepassingen voor civiel gebruik.

Wat zal bepalen of dit echt het AI-moment van Europa is.

De stukken op het bord beginnen te bewegen. Lagarde vertelt overheden dat AI een productiviteitsinstrument is, niet alleen een ethisch debat.

Techbedrijven geven al miljarden uit aan datacenters, cloudregio's en beveiligingshubs.

De Commissie herschrijft de digitale wetgeving om bureaucratie te verminderen.

Beleggers steken geld in de technologie in Europa, terwijl ze fluisteren over AI-bubbels.

De echte test zal niet het aantal AI-persberichten zijn dat zal verschijnen, maar het tempo waarmee gewone Europese bedrijven deze tools dagelijks gebruiken.

Als AI in Europa beperkt blijft tot een handvol grote banken, telecombedrijven en Amerikaanse platforms, dan wordt dit weer een moment van veel praat en weinig impact.

Als duizenden middelgrote bedrijven AI gaan behandelen als basisinfrastructuur, zoals e-mail of boekhoudsoftware, verandert het verhaal.

Dat is wat Lagarde bedoelt als ze spreekt over Europa als een "sterke tweede beweger".

De regio heeft waarschijnlijk de race verloren om de allergrootste funderingsmodellen te bouwen.

Het heeft de race om kunstmatige intelligentie toe te passen in fabrieken, klinieken, boerderijen en openbare diensten nog niet verloren.

Of dit echt het AI-moment van Europa wordt, hangt af van die laatste stap, niet van de slogans.