China's ommekeer: van 's werelds grootste vervuiler tot hernieuwbare energiegigant

China's transformatie tot een hernieuwbare energiegigant in het afgelopen decennium is ronduit verbazingwekkend.

In het afgelopen decennium heeft de Volksrepubliek niet alleen haar luchtvervuiling verminderd, maar is ze ook naar de voorhoede van de wereldwijde schone energieproductie gestegen.

Deze verschuiving wordt gedreven door een krachtige mix van top-down beleid, enorme staatsinvesteringen en pragmatisch eigenbelang—met het besef dat vuile lucht burgers doodt en de economische stabiliteit bedreigt.

Zoals Barbara Finamore betoogt in haar boek uit 2018, Will China Save the Planet?, loopt China, 's werelds grootste koolstofuitstoter, paradoxaal genoeg voorop in de strijd tegen klimaatverandering.

In het boek benadrukt Finamore hoe de "ecologische beschaving"-agenda van Peking onder Xi Jinping milieubescherming tot een nationale prioriteit heeft gemaakt, waarbij anti-vervuilingsmaatregelen worden gecombineerd met hernieuwbare megaprojecten.

Fast forward naar 2025: China heeft in 2024 alleen al meer dan 373 GW aan hernieuwbare energie geïnstalleerd, waarmee het zijn wind- en zonne-doelen voor 2030 zes jaar eerder heeft overtroffen.

Toch is het verhaal van China over hernieuwbare energie nog lang niet afgerond.

Volgens gegevens van het Internationaal Energieagentschap (IEA) blijft de vraag naar steenkool en de productiecapaciteit van China hoog.

China gebruikt momenteel een kwart van het wereldwijde steenkoolverbruik en verbrandt het om elektriciteit op te wekken, aldus IEA.

Nu de VS zich terugtrekken uit groene energiedoelstellingen, kan de groei van China in de komende jaren cruciaal zijn voor de wereldwijde weerstand tegen klimaatverandering.

Deze diepgaande analyse onderzoekt hoe China erin geslaagd is zijn lucht te zuiveren, een enorme speler te worden op de markt voor zonne- en elektrische voertuigen (EV), en hoe het de uitdagingen met steenkool heeft.

Het luchtkwaliteitswonder en zijn drijfveren

China heeft sinds de "airpocalypse" van de jaren 2010 aanzienlijke stappen gezet in de strijd tegen luchtvervuiling, toen de fijne deeltjes (PM2.5)-niveaus in Beijing vaak meer dan 500 microgram per kubieke meter (μg/m³) overschreden—20 keer de richtlijn van de WHO.

In 2023 was het nationale gemiddelde voor het eerst onder de 30 μg/m³ gedaald, tegenover 33 μg/m³ in 2020, volgens statista.com.

Deze daling zette zich voort in 2024 en bereikte ongeveer 28 μg/m³, wat een verbluffende daling van 57% is ten opzichte van de pieken in 2013, epic.uchicago.edu gegevens aantoonden.

Deze milieuverbetering vertaalt zich in voordelen voor de volksgezondheid, waarbij een studie uit 2022 schat dat het halen van de luchtkwaliteitsdoelstellingen voor 2025 de gemiddelde levensverwachting landelijk met 42,5 dagen kan verhogen.

De campagne War on Pollution, gelanceerd in 2013, was het blauwdruk voor China. De campagne verplichtte kolencentrales in de buurt van steden te sluiten, strengere emissiewetten en industriële verhuizingen.

De uitvoering van het Driejarenactieplan van 2020 versterkte de handhaving aanzienlijk, wat leidde tot onaangekondigde inspecties van fabrieken en het opleggen van aanzienlijke boetes aan overtreders.

Een belangrijk onderdeel van deze inspanning was de grote verschuiving naar hernieuwbare energie, waarbij wind- en zonne-energie de kolengestookte opwekking vervingen.

Deze overgang verminderde de SO₂- en NOx-emissies, die voorlopers zijn van de vorming van PM2.5.

Volgens Ember's China Energy Transition Review waren schone energiebronnen verantwoordelijk voor 84% van de groei in de elektriciteitsvraag in 2024.

De batterijopslag is verdrievoudigd van 2021 tot 2024, waardoor de netwerken werden gestabiliseerd en fossiele back-ups werden teruggedrongen.

Ondertussen heeft China tussen 2020 en 2025 aanzienlijke vooruitgang geboekt in verbetering van de luchtkwaliteit, grotendeels gedreven door beleidsmaatregelen.

De regio Beijing-Tianjin-Hebei, een belangrijk smoggebied, zag de concentraties PM2,5 met 20% dalen, waarmee het nationale doel van 10% werd overtroffen.

Nog dramatischere reducties, een daling van 54%, werden bereikt in lagere inkomensregio's zoals het zuidwesten door gerichte inspanningen zoals biomassabeheersing en elektrificatie op het platteland.

Hoewel gunstige weersomstandigheden bijdroegen aan de verspreiding van verontreinigende stoffen, suggereert analyse van de Universiteit van Chicago dat beleid verantwoordelijk was voor 70-80% van de winst.

Deskundigen zoals Lauri Myllyvirta van CREA schrijven China's "command-and-control" bestuursstijl, die snelle en uniforme handhaving mogelijk maakt, toe als essentieel voor dit succes—een contrast met meer gefragmenteerde westerse benaderingen.

Bovendien werd de publieke verontwaardiging over smog een kwestie van "sociale stabiliteit", waardoor Peking onder druk werd gezet om op te treden, zoals Finamore opmerkte.

Ondanks deze prestaties blijven er uitdagingen bestaan. De ozonniveaus stegen met 4% in het eerste kwartaal van 2025, en sommige westelijke provincies, waaronder Xinjiang, kenden pieken in PM2,5 door verschuivingen in de industriële activiteit.

Met het oog op de toekomst streeft het 14e Vijfjarenplan voor 2025 naar een verdere vermindering van 10%, met een specifieke focus op het beschermen van kwetsbare oudere bevolkingsgroepen.

Zonne-energieinnovaties

Volgens de wereldwijde energiedenktank Bruegel is China cruciaal voor de wereldwijde groene transitie, aangezien het de grootste uitstoter van broeikasgassen is en tevens de grootste producent van groene technologie.

De Aziatische gigant is een enorme speler op de markt voor hernieuwbare energie en produceert in 2024 92% van de wereldwijde zonnepanelen en 82% van de windturbines.

"Het feit dat 90 procent van de wereldwijde uitstoot afkomstig is van energieverbruik onderstreept het belang van China's dominante marktaandeel," zei Bruegel.

China heeft ambitieuze doelstellingen gesteld voor het energieverbruik van niet-fossiele brandstoffen, met als doel 20% in 2025, 25% tegen 2030 en een aanzienlijke 80% tegen 2060.

Het grootste deel van deze toename wordt verwacht te worden gecomprimeerd door zonne- en windenergie. Opvallend is dat het aandeel in 2024 al 19,8% was, waarmee het land dicht bij het bereiken van zijn doel voor 2025 kwam.

Volgens Igor Isaev, doctor in de technische wetenschappen en hoofd van het analysecentrum bij Mind Money, zou de volgende zonne-innovatie in China de creatie zijn van zonnepanelen die elektriciteit opwekken zonder zonlicht.

"Als hun installatie slaagt, kunnen ze 50 watt per vierkante meter produceren in volledige duisternis," vertelde Isaev aan Invezz.

Ondertussen gelooft Britt Burt, vice-president van energie-industrie onderzoek bij het Amerikaanse IIR Energy, dat er meer potentieel is voor verdere ontwikkeling van zonne-thermische projecten in China.

Burt zei dat zonne-thermische projecten historisch gezien waren opzij gezet ten gunste van fotovoltaïsche zonne-energiecentrales omdat deze goedkoper zijn.

"Als China echter trouw blijft aan zijn belofte om de kolengestookte energieproductie te verminderen, zal het noodzakelijk zijn om het gebruik van zonne-thermische technologieën te overwegen," vertelde Burt exclusief aan Invezz.

Chinese fabrikanten leiden de verschuiving naar hoogefficiënte celontwerpen zoals TOPCon en heterojunction.

Deze configuraties stellen consumenten in staat om aanzienlijk meer elektriciteit op te wekken vanaf hetzelfde dakoppervlak of land. Deze efficiëntie is vooral waardevol in dichtbevolkte gebieden waar de ruimte beperkt is.

"Tegelijkertijd zien we aanzienlijke verbeteringen in de kwaliteitscontrole in de fabriek en sterkere garantievoorwaarden van grote producenten, waardoor elke opeenvolgende generatie zonnepanelen als een betrouwbaarder langetermijnbezit op daken kan worden gezien, ongeacht of het project is geïnstalleerd in de Verenigde Staten, Europa, Azië, enzovoort," zei Ethan Heine, president en CEO van Suntrek Solar.

EV-markt

China's dominantie van elektrische voertuigen is even elektrisch.

In 2024 produceerde het 10 miljoen NEV's (new energy vehicles), 30% van de wereldwijde auto's, met een totale verkoop van 9,5 miljoen tot 60% wereldwijd, volgens automotivemanufacturingsolutions.com.

De binnenlandse verkoop drijft de NEV-markt aan, met een recordaantal van 1,715 miljoen verkochte eenheden in oktober 2025, volgens cnevpost.com.

In de eerste helft van 2025 bereikten de passagiersverkopen 10,9 miljoen, een stijging van 10,7% op jaarbasis, waarbij NEV's een marktpenetratie van 45% behaalden.

Deze snelle groei wordt ondersteund door beleid zoals het uitfaseren van aankoopsubsidies in 2025 en de uitbreiding van stedelijke laadinfrastructuur, die nu 2 miljoen stations omvat.

Betaalbare modellen, zoals de Seagull van BYD ($10.000), komen op de markt, maar het belangrijkste verkoopvolume is momenteel gericht op binnenlandse markt.

De export is explosief toegenomen, met 1,25 miljoen elektrische voertuigen (EV's) verscheept in 2024, wat volgens IEA goed is voor 40% van de wereldhandel.

Deze groei versnelt, zoals blijkt uit een stijging van de export van 99,9% in één enkele maand van 2025. Hybrides en EV's vormden samen de helft van alle export in het derde kwartaal van 2025, waarmee meer dan 200 landen werden bereikt.

De capaciteit overtreft de vraag—15 miljoen tegenover 10 miljoen binnenlands—waardoor overproductie in het buitenland wordt gestimuleerd.

Vaibhav Biswal van IEA merkt op:

Tariefimpact

Vanaf november 2025 heeft Trumps tweede termijn de klimaatactie van de VS uitgehold, met 13 miljard dollar aan groene fondsen die zijn afgeschaft, een herhaling van het Parijsakkoord en hernieuwbare energie die door deregulering is vastgelokt.

China heeft het gat opgevuld door een aanzienlijke investering van 818 miljard dollar in energietransities te investeren—twee keer zoveel als de volgende leidende economie.

Bovendien zijn China's technologische vooruitgang opmerkelijk geweest, met een aandeel zonne-energie dat volgens weforum.org dat van 25% van opkomende markten overtreft.

Amerikaanse tarieven bemoeilijken echter de situatie voor China's inzet voor hernieuwbare energie.

"Vanuit mijn perspectief belemmeren tarieven op Chinese elektrische voertuigen (EV's) en zonne-energie de vooruitgang van schone energie niet; ze veranderen alleen hoe het gebeurt en wanneer het zal gebeuren," zei Heine van Suntrek Solar.

Hogere importkosten leiden doorgaans tot duurdere of vertraagde grootschalige nutsprojecten vanwege de aanzienlijke impact die zelfs kleine stijgingen per watt op de budgetten hebben, merkte hij op.

Daardoor gaat de overgang naar schonere energie door, hoewel deze een minder directe route volgt en iets duurder is.

Ondertussen zei Burt van IIR Energy dat de Amerikaanse tarieven al invloed hadden op de exportmarkt voor zonnepanelen geproduceerd in China. Dit leidde ook tot hogere prijzen voor zonnepanelen en verstoring in de toeleveringsketens.

"Dit leidt ertoe dat China zijn exportstrategieën voor de export van zonnepanelen diversifieert en nieuwe geografische regio's voor de panelen zoekt. "Deze nieuwe markten omvatten Zuidoost-Azië, Latijns-Amerika en Afrika," zei Burt.

Tarieven zorgen ervoor dat China een aanzienlijk deel van zijn productiebasis moet verplaatsen.

Hoewel China eerder de productie van zonnepanelen verplaatste naar landen als Cambodja, Thailand en Vietnam, worden deze regio's nu ook geconfronteerd met tarieven.

Daarom zoeken Chinese bedrijven actief naar nieuwe landen voor de productie van zonnepanelen.

Steenkoolraadsel

Steenkool blijft de ruggengraat van de Chinese energiesector, levert 55% van de elektriciteit in het land en is goed voor 60% van het wereldwijde steenkoolverbruik, volgens pv-magazine.com.

In 2024 genereerde het 60% van de Chinese energie, een cijfer dat blijft bestaan ondanks dat hernieuwbare energie een aandeel van 42% van de capaciteit bezit, grotendeels omdat netten zijn gestructureerd om stabiele basislading fossiele brandstofopwekking te bevorderen.

Deze afhankelijkheid lijkt echter af te nemen. De kolenopwekking stabiliseerde zich in het tweede kwartaal van 2025 en kende in de eerste helft een daling van 2% ten opzichte van het jaar, doordat de groei in de opwekking van hernieuwbare energie de algehele groei in de elektriciteitsvraag overtrof.

Deze verschuiving blijkt uit de vergunningverlening van nieuwe kolencentrales, die in de eerste negen maanden van 2025 tot een dieptepunt in vier jaar daalden met 41,8 GW toegestan in de eerste negen maanden van 2025, volgens een rapport van Reuters.

Plannen zijn ambitieus. Het 14e Vijfjarenplan (2021-2025) belooft "strikte controle" op steenkool, met afbouw in het 15e (2026-2030).

Buitenlandse steenkoolfinanciering, die sinds 2021 verboden is, bracht de pijpleidingen halverwege 2025 terug tot 31,4 GW. Volgens de CREA-enquête uit 2025 voorspellen experts hun piek in 2028.

De vermindering van het steenkoolgebruik is een natuurlijke ontwikkeling, aangezien alle landen hun afhankelijkheid ervan verminderen om de energietransitie te realiseren, volgens Isaev van Mind Money.

"Echter, de afnemende kolenmijnbouw en het te snelle gebruik kunnen tegen 2030 tot stroomtekorten leiden. Daarom wordt verwacht dat kolencentrales, zelfs met het huidige beleid voor hernieuwbare energie, nog steeds zullen groeien tot ongeveer 1.300–1.600 GW, omdat de vraag naar elektriciteit blijft stijgen.

Om het doel van 1,5°C te halen, moet het overgrote deel van de kolengestookte stroomopwekking worden afgeschaft, waardoor het aandeel van kolen in de elektriciteit daalt tot slechts 7–9%, voegde Isaev eraan toe.