Hoe houdt Iran zijn oorlogsmachine draaiend bij 48% inflatie?

De meeste berichtgeving over de oorlog in Iran richt zich op raketten, militaire doelen en aantallen slachtoffers.

Toch is de relevantere vraag — een vraag die maar weinigen goed stellen — deze: hoe houdt een land met 48% inflatie, een munt die in een decennium 99% van zijn waarde heeft verloren, en dagelijkse stroomstoringen nog steeds een oorlog draaiende?

Het antwoord zegt veel over waar dit conflict naartoe gaat — en wat het betekent voor de wereldwijde energiemarkten.

Irans economische instorting begon niet op 28 februari 2026.

Tegen de tijd dat de VS en Israël hun eerste aanvallen lanceerden, verkeerde het land al in wat het IMF en de Wereldbank onafhankelijk van elkaar omschreven als de slechtste economische periode in zijn moderne geschiedenis.

Het bbp was gedaald van ongeveer $600 miljard in 2010 naar naar schatting $356 miljard in 2025.

De rial overschreed in maart 2025 de 1,000,000 per Amerikaanse dollar, waardoor het op dat moment de minst waardevolle valuta ter wereld was. De inflatie bereikte 48,6% in oktober 2025.

De Wereldbank voorzag dat het bbp in 2025 nog eens met 1,7% zou krimpen en met 2,8% in 2026, waarbij tegen 2027 naar verwachting circa drie miljoen meer Iraniërs onder de armoedegrens zullen belanden.

Het ministerie van Sociale Voorzieningen had al erkend dat 57% van de Iraniërs enige vorm van ondervoeding ervaart.

De helft van de industriële capaciteit van het land lag stil — niet door schade van luchtaanvallen, maar door stroomuitval van drie tot vier uur per dag sinds begin 2025.

De bittere ironie is dat Iran ongeveer 10% van de bewezen oliereserves en 15% van de aardgasreserves van de wereld bezit.

De energieschcrisis ging nooit over hulpbronnen, maar over bestuurlijk en investeringsfalen — verergerd door decennia van sancties, corruptie en een leiderschap dat voortdurend een “weerstandseconomie” beloofde zonder er ooit een te creëren.

Irans importrekening bereikte $72 miljard in het boekjaar dat in maart 2025 afliep — een stijging van 65% ten opzichte van 2017, het laatste volledige jaar met betekenisvolle sanctieverlichting.

Bedrijven hamsteren voorraden als bescherming tegen inflatie door deviezen om te zetten in goederen, waardoor het voor de centrale bank steeds moeilijker werd de rial te verdedigen en een vicieuze cirkel ontstond waaruit ze niet kon ontsnappen.

Waar komt het geld voor de oorlog vandaan?

De Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC) beheert ongeveer de helft van Irans olieverkoopopbrengsten.

Die verhouding is centraal om te begrijpen waarom de civiele economie en de oorlogsmachine nu als twee afzonderlijke systemen functioneren. Het ene stort in; het andere niet.

Irans olie blijft naar China stromen.

Sinds de aanvallen op 28 februari, bereikte volgens tanker-trackinggegevens naar schatting 11,7 miljoen vaten Iraanse ruwe olie Chinese raffinaderijen tot 15 maart.

Al deze transacties werden buiten het Amerikaanse dollarsysteem geregeld via schaduwvlootschepen — transponders uitgeschakeld, vlaggen veranderd en GPS-gegevens vervalst.

De onafhankelijke, zogenoemde 'teapot'-raffinaderijen in China verwerken het merendeel van deze olie via een netwerk dat grotendeels geïsoleerd is van internationale bankkanalen.

De korting van $8–$10 per vat geeft Beijing een duidelijk commercieel aansporing om de regeling in stand te houden, ook al roept het publiekelijk op tot de-escalatie.

Beijings 25-jarige samenwerkingsovereenkomst van $400 miljard met Teheran, ondertekend in 2021, bestrijkt energie, bankwezen en infrastructuur. Die investering verdwijnt niet van de ene op de andere dag.

Hoewel China Iran niet openlijk militair zal steunen, heeft het sterke belangen bij het zorgen dat Teheran voldoende functioneel blijft om tegen korting ruwe olie te blijven leveren.

De Straat van Hormuz: Irans echte financiële wapen

De huidige berichtgeving over de Hormuz-crisis neigt ertoe die uitsluitend te kadreren als een militair of scheepvaartprobleem. In werkelijkheid is het ook een geraffineerd financieel instrument.

In de eerste helft van maart 2026 passeerden slechts 77 schepen de Straat — tegen 1,229 een jaar eerder, een verkeersinzakking van 94%.

De International Group of P&I Clubs, die 90% van de wereldwijde zeewaardige tonnage verzekert, trok de dekking in voor schepen die door de Straat varen.

Als maritieme verzekeringen verdwijnen, wordt het op dollar gebaseerde scheepvaartstelsel niet alleen duurder — het fragmentariseert.

Cruciaal is dat Iran de Straat niet voor zichzelf heeft gesloten. Zijn olie stroomt nog steeds via deze wateren naar China.

Wat Teheran heeft gedaan, is de doorgangsregels onzeker maken voor iedereen behalve zichzelf — een ambiguïteit die bijna even economisch ontwrichtend is als een volledige blokkade.

De Brent-olie steeg in de openingsdagen van de oorlog met ongeveer 15% en bereikte $120 per vat naarmate het conflict escaleerde.

De WTO schat dat aanhoudend hogere energieprijzen in 2026 de wereldwijde bbp-groei met 0,3 procentpunt kunnen drukken.

Europese gasreferentieprijzen zijn bijna verdubbeld, wat de ECB ertoe bracht geplande renteverlagingen uit te stellen. De inflatie in het VK wordt ondertussen nu verwacht boven de 5% uit te komen.

Iran internaliseert militaire inferieuriteit terwijl het economische pijn externaliseert.

Niet in staat om de VS en Israël militair te evenaren, maakt het de oorlog in plaats daarvan zodanig kostbaar voor anderen dat de druk om te onderhandelen extern toeneemt.

Wat kan het regime wel en niet absorberen?

De Islamitische Republiek heeft eerder zware binnenlandse omstandigheden doorstaan, maar deze keer is de convergentie van stressfactoren ongekend.

De protesten die op 28 december 2025 begonnen, hebben zich over alle 31 provincies verspreid. Eerdere onrustgolven in 2019 en 2022 werden onder controle gebracht door internetstoringen en hardhandige onderdrukking.

Die tactieken worden opnieuw toegepast, maar de omvang en persistentie van de huidige protesten duiden op iets diepers en systemischer.

De duurzame inzet van het regime is de veronderstelling dat de loyaliteit van de IRGC financieel kan worden veiliggesteld, terwijl de civiele bevolking de ontbering ondergaat.

Die berekening klopt zolang de schaduwolie-inkomsten blijven binnenstromen.

Washington heeft geprobeerd de handhaving te verscherpen via secundaire sancties op Chinese entiteiten, het in beslag nemen van tankers onder Operation Southern Spear, en druk op vlagregistraties en verzekeraars.

Tanker-trackinggegevens tonen dat Chinese import van Iraanse ruwe olie in 2025 gemiddeld ongeveer 1,38 miljoen vaten per dag bedroeg, en licht daalde naar circa 1,13–1,20 miljoen vaten per dag in januari en februari 2026.

De daling is klein maar betekenisvol — het toont druk aan in de marge, hoewel de levenslijn grotendeels intact blijft.

Drie scenario’s, één variabele

Voor beleggers die energiemarkten, staatskrediet van Golfstaten of risico’s in opkomende markten analyseren, zal één variabele de traject bepalen: of de VS erin slaagt de China–Iran olieroute beslissend te ontwrichten.

Als dat lukt, begint de parallelle economie van de IRGC te scheuren, wat vooruitloopt op ofwel regime-instorting of een onderhandelde afwikkeling.

Als dat niet lukt, kan Iran zijn drukcampagne op Hormuz maandenlang volhouden, waardoor de Europese energiemarkten tijdens het zomerrefill-seizoen onder druk blijven staan en de reeds delicate beleidskoers van de ECB verder wordt bemoeilijkt.

De minister van Financiën van de VS, Scott Bessent, gaf medio maart 2026 aan dat Washington mogelijk zou overwegen sancties op een deel van de Iraanse olie te versoepelen om de wereldwijde energieprijzen te verlichten.

Die opmerking alleen al laat zien dat de hefboomwerking aan beide kanten werkt.

Irans kracht ligt niet in militaire macht maar in de bereidheid om economisch en politiek mee te verbranden met zijn tegenstanders. De enige vraag is wie het eerst knippert voor de kosten van dat vuur.