Ukryte koszty wojny Rosji: czy zawieszenie broni jest jedynym rozwiązaniem?

Wady rosyjskiej gospodarki wojennej stają się coraz bardziej widoczne.

Pomimo zapewnień prezydenta Władimira Putina o odporności, rzeczywistość jest taka, że inflacja rośnie, rezerwy maleją, a finansowe koszty trwającego konfliktu na Ukrainie wzrastają.

Prognozy wskazują, że zapasy płynne mogą zostać wyczerpane do jesieni 2025 r., co skłania niektórych ekonomistów do twierdzenia, że jedynym możliwym rozwiązaniem w celu ustabilizowania finansów kraju i uniknięcia głębszego kryzysu gospodarczego może być zawieszenie broni.

Gdy ujawniają się prawdziwe liczby, okazuje się, że kraj jest na skraju bankructwa i znajduje się w trudnej sytuacji finansowej.

Jak Rosja finansuje wojnę?

Rosja przyjęła dwutorową strategię finansowania swoich działań wojennych, która ukrywa prawdziwe koszty konfliktu.

Oficjalny budżet obronny, ustalony na poziomie 6,3% PKB, jest ujawniany publicznie w celu zaprezentowania wizerunku dyscypliny finansowej.

Prawdziwa historia jest jednak o wiele bardziej skomplikowana i dotyczy niejawnego mechanizmu finansowania poza budżetem. Na mocy ustaw, które zostały cicho uchwalone wkrótce po inwazji, rosyjskie banki są zmuszane do udzielania preferencyjnych pożyczek kontrahentom sektora obronnego na rozkaz państwa, niezależnie od ich zdolności kredytowej.

Ta metoda doprowadziła do oszałamiającego wzrostu zadłużenia korporacyjnego o 71%, co daje łącznie 415 miliardów dolarów, z czego szacuje się, że 210–250 miliardów dolarów trafiło bezpośrednio na działania wojenne.

Ukryty dług ten pokazuje, jak bardzo Kreml polega na ekonomicznej presji, aby sfinansować swoje ambicje militarne, ryzykując w ten sposób systemową niestabilność finansową i systemowy kryzys kredytowy.

Chociaż ta strategia pozwoliła Moskwie utrzymać wysokie wydatki wojskowe bez niepokojenia obserwatorów i obywateli, wywołała ona poważne konsekwencje ekonomiczne.

Doniesienia wskazują, że Rosja przekroczyła swój planowany budżet wojskowy na rok 2024 o niemal 3 biliony rubli (czyli 28 miliardów dolarów).

Inflacja przekroczyła 9%, a Bank Centralny Rosji (CBR) podniósł stopy procentowe do 21%, co powoduje problemy finansowe dla przedsiębiorstw spoza gospodarki wojennej.

Czy rezerwy Rosji się wyczerpują?

Rosyjska sieć bezpieczeństwa finansowego, Narodowy Fundusz Majetkowy (NWF), została wyczerpana do niebezpiecznego poziomu.

Aktywa płynne spadły z 117 miliardów dolarów w 2021 roku do 31 miliardów dolarów pod koniec 2024 roku, co było spowodowane ogromnymi finansowymi kosztami wojny i potrzebą wsparcia gospodarki osłabionej sankcjami.

Rezerwy funduszu są obecnie na dobrej drodze do całkowitego wyczerpania do trzeciego kwartału 2025 r. Wyczerpanie to jest pogłębiane przez spadające dochody z eksportu. Chociaż sprzedaż energii utrzymywała się na stałym poziomie w 2024 r., zaostrzenie sankcji i spadające ceny ropy naftowej spowodowały erozję ich wartości.

Deprecjacja rubla, z 34 do dolara w 2013 r. do 103 obecnie, jeszcze bardziej pogorszyła inflację i zmniejszyła siłę nabywczą rosyjskich gospodarstw domowych.

Czy rosyjska gospodarka udźwignie wydatki wojskowe?

Wydatki na obronność stanowią obecnie jedną trzecią budżetu Rosji. Skupienie się na wysiłkach wojennych spowodowało poważne zniekształcenia gospodarcze, takie jak niedobory pracowników i gwałtowny wzrost kosztów kredytów.

Mobilizacja i emigracja spowodowały niedobór pracowników, co utrudnia funkcjonowanie wielu gałęzi przemysłu.

Tymczasem firmy spoza sektora obronnego zmagają się z wysokimi kosztami pożyczek, a niektóre duże przedsiębiorstwa balansują na granicy bankructwa.

Na przykład deweloperzy nieruchomości, tacy jak Samolet i PIK, odnotowali 50-procentowy spadek sprzedaży po zakończeniu subsydiów na kredyty hipoteczne.

Produkcja również ucierpiała z powodu zachodnich sankcji technologicznych, ponieważ od 2022 r. ukończono zaledwie 7 samolotów pasażerskich z planowanych 108.

Kryzys rozprzestrzenia się na całą gospodarkę, wzbudzając obawy przed szerszym kryzysem finansowym.

Jaką rolę odgrywają sankcje?

Sankcje Zachodu pogłębiły problemy Rosji. Środki ukierunkowane na dochody z ropy i gazu, import technologii oraz transakcje finansowe podkopały podstawy gospodarki kraju.

Choć Rosja omija niektóre sankcje dzięki mechanizmom takim jak „tajna flota” tankowców, ogólny wpływ sankcji jest niezaprzeczalny.

Ostatnie sankcje nałożone przez odchodzącą administrację Bidena oraz groźby podniesienia ceł przez prezydenta Donalda Trumpa zwiększają presję.

Celem tych działań jest osłabienie możliwości Rosji finansowania wojny i zmuszenie jej do negocjacji.

Od czasu swojego objęcia urzędu Trump przyjął stanowczą postawę wobec Putina, twierdząc, że Putin „niszczy Rosję” i powinien szybko zawrzeć umowę w celu zakończenia konfliktu.

Mimo to Władimir Putin wyraził niedawno gotowość do spotkania z prezydentem USA, ale jego decyzja w dużej mierze zależy od podejścia administracji amerykańskiej.

Jakie są prognozy na rok 2025?

Ekonomiści nie zgadzają się co do tego, jak długo Rosja będzie w stanie utrzymać obecny kurs. Optymiści twierdzą, że wysokie wydatki na obronę, choć kosztowne, można utrzymać przez kilka kolejnych lat.

Jednakże sceptycy wskazują na rosnące nierównowagi, takie jak toksyczny dług w systemie bankowym i niezrównoważoną zależność od krajowych pożyczek.

Frustracja prezydenta Putina z powodu sytuacji gospodarczej stała się oczywista. W grudniu 2024 r. skrytykował urzędników za spadek prywatnych inwestycji, ujawniając swoje obawy dotyczące trajektorii rozwoju gospodarki.

Jednak jego możliwości są ograniczone. Podniesienie podatków lub cięcia wydatków mogą wywołać niepokoje wewnętrzne, a dalsze pożyczanie pieniędzy grozi kryzysem kredytowym.

Dla Ukrainy i jej sojuszników ta ekonomiczna słabość może być okazją. Dobrze skoordynowana strategia pomocy wojskowej, egzekwowania sankcji i nacisków dyplomatycznych może zmusić Moskwę do rozważenia zawieszenia broni.

Jednakże wszelkie porozumienie będzie zależeć od złożonych negocjacji, podczas których Ukraina będzie domagać się solidnych gwarancji bezpieczeństwa i odmawiać oddania okupowanych terytoriów.

Czy zawieszenie broni naprawdę może uratować rosyjską gospodarkę?

Zawieszenie broni mogłoby na jakiś czas złagodzić rosnącą presję ekonomiczną na Rosję. Inflacja mogłaby się ustabilizować, stopy procentowe mogłyby spaść, a alarmujące wyczerpywanie się rezerw mogłoby się zatrzymać. Ta krótkotrwała ulga mogłaby pomóc przedsiębiorstwom odzyskać równowagę i uniknąć upadku finansowego.

Jednakże długoterminowa perspektywa jest o wiele bardziej niepewna. Ożywienie zależy od zniesienia sankcji, co jest krokiem, który kraje zachodnie wiążą z istotnymi ustępstwami, takimi jak reparacje i uznanie integralności terytorialnej Ukrainy. Bez takich porozumień rosyjska gospodarka pozostaje na krawędzi, gdzie ryzyko szerszego załamania finansowego jest duże.

Przywódcy Zachodu jasno dali do zrozumienia, że zniesienie sankcji nastąpi dopiero w ramach kompleksowego porozumienia pokojowego, obejmującego odszkodowania i gwarancje suwerenności Ukrainy.

Sam Putin twierdzi, że Rosja może walczyć bez końca, ale rosnące obciążenia ekonomiczne mogą zmusić go do podjęcia decyzji. Długotrwały konflikt grozi nie tylko załamaniem finansowym, ale także erozją poparcia społecznego w związku ze spadkiem poziomu życia.

Wraz z nadejściem 2025 roku decyzje podjęte w Moskwie, Kijowie i Waszyngtonie zadecydują, czy brutalny konflikt dobiegnie końca, czy też Rosja wyczerpie to, co pozostało z jej sił.