Niemiecki szok wyborczy: kluczowe wyniki, implikacje i co dalej?

Friedrich Merz jest na dobrej drodze, by zostać następnym kanclerzem Niemiec, ale jego zwycięstwo może nie przynieść stabilności, na którą liczyło wielu wyborców.

Wybory w 2025 roku stanowią przełomowy moment dla Niemiec, charakteryzujący się wyraźnym zwrotem w prawo i upadkiem centrolewicy.

Chociaż CDU/CSU Merza zdobyła najwięcej głosów, zabrakło jej do uzyskania zdecydowanej większości, co skomplikowało drogę do stabilnego rządu.

Skrajnie prawicowa AfD awansowała na drugie miejsce, co jeszcze bardziej utrudniło budowanie koalicji. Tymczasem stagnacja gospodarcza, starzenie się społeczeństwa i rosnące napięcia z USA stanowią poważne przeszkody dla przyszłego rządu.

Niemcy od dawna były postrzegane jako filar stabilności Europy, ale ta reputacja stoi obecnie pod znakiem poważnej niepewności.

Czy wyborcy rzeczywiście otrzymali zmianę, której pragnęli?

Przesłanie wyborców było jasne: chcieli zmiany.

Frekwencja wyniosła 84%, najwyższa od 1990 roku, co pokazuje, jak bardzo ludziom zależało na tych wyborach.

Ale wyniki opowiadają bardziej skomplikowaną historię.

CDU/CSU wygrało z wynikiem 28,5%, uzyskując komfortową przewagę, ale daleko od większości.

SPD, która przewodziła poprzedniemu rządowi, poniosła najgorszą porażkę od 1890 roku, uzyskując zaledwie 16,4% głosów.

Zieloni utrzymali się na poziomie 11,6%, podczas gdy FDP załamała się, nie przekraczając 5% progu wyborczego, co oznaczało utratę mandatów w parlamencie.

Największym zwycięzcą była AfD. W 2021 roku podwoiła swoje poparcie, uzyskując 20,8% głosów i stając się drugą co do wielkości partią w Niemczech.

Ich sukces był największy na wschodzie, gdzie wielu wyborców czuło się pominiętych przez politykę Berlina.

Młodsi wyborcy (18-24 lata) również skłaniali się ku skrajnościom politycznym, popierając AfD po prawej stronie i Partię Lewicy po przeciwnej stronie, podczas gdy tradycyjne partie, takie jak CDU i SPD, miały trudności z pozyskaniem poparcia wśród młodzieży.

Mimo to, te wybory nie przyniosły jasnego mandatu.

CDU/CSU stoi teraz przed trudnym zadaniem utworzenia rządu, ale ich możliwości są ograniczone.

Koalicyjny ból głowy dla Merza

W przeciwieństwie do innych krajów europejskich, Niemcy nie dopuszczają rządów mniejszościowych.

To oznacza, że Merz potrzebuje koalicjanta, aby rządzić.

Niemiecki system wymaga większości w Bundestagu (50% + 1 mandat) do wyboru kanclerza i uchwalania ustaw, dlatego partie muszą negocjować koalicje, gdy żadna z nich nie uzyska bezwzględnej większości.

CDU/CSU wykluczyły współpracę z AfD, powołując się na poważne rozbieżności w kwestiach NATO, euro i polityki zagranicznej.

To oznacza, że SPD lub Zieloni są jedynymi realistycznymi partnerami.

Obie strony są niechętne, zwłaszcza że polityka Merza w kwestiach deregulacji, imigracji i obniżek podatków koliduje z ich programami.

SPD wciąż odczuwa skutki najgorszego wyniku w swojej współczesnej historii i istnieje szansa, że w ogóle nie będzie chciała wejść do rządu.

Niektórzy liderzy partii zasugerowali, aby ich członkowie głosowali nad ewentualną umową koalicyjną, co jeszcze bardziej komplikuje sytuację.

Jeśli nie zostanie osiągnięte porozumienie, Niemcy mogą stanąć w obliczu długotrwałego paraliżu politycznego.

Im dłużej trwa formowanie rządu, tym słabsze będzie zaufanie, zarówno w kraju, jak i za granicą.

Czy Niemcy mogą naprawić swoją gospodarkę?

Poza polityką największym wyzwaniem dla Niemiec jest gospodarka.

Kraj przeżywa już dwa lata recesji gospodarczej, a perspektywy realnego ożywienia są nadal odległe.

Prognozy wzrostu są ponure. Niemiecka Rada Ekspertów Ekonomicznych przewiduje potencjalny wzrost na poziomie zaledwie 0,3–0,4% rocznie do końca dekady, znacznie poniżej średniej 1,4% z lat 2000–2019.

Głównym powodem jest szybkie starzenie się społeczeństwa niemieckiego.

W ciągu najbliższych czterech lat na emeryturę przejdzie 5,2 miliona Niemców, podczas gdy na rynek pracy wejdzie tylko 3,1 miliona młodych pracowników.

Ta nierównowaga zmniejszy siłę roboczą, zwiększy koszty emerytur i obciąży budżet federalny.

Tymczasem rosnące koszty opieki zdrowotnej i wysokie składki na ubezpieczenie społeczne, które już teraz wynoszą 42% dochodu brutto, utrudniają życie przedsiębiorcom i pracownikom.

Merz obiecał „Agendę 2030”, mającą na celu ożywienie gospodarki poprzez obniżki podatków, deregulację i zachęty dla starszych pracowników do pozostania w zatrudnieniu.

Ale sposób finansowania tych polityk pozostaje niejasny, zwłaszcza że koalicjant prawdopodobnie sprzeciwi się jego bardziej konserwatywnym pomysłom.

Czy Niemcy odwracają się od USA?

Niemieckie wyzwania polityczne i gospodarcze pojawiają się w czasie, gdy pogarszają się stosunki z USA.

Merz jasno dał do zrozumienia, że uważa bezpieczeństwo Europy za priorytet.

Po powrocie Donalda Trumpa do Białego Domu Merz ostrzegł, że zaangażowanie Waszyngtonu w NATO nie jest już gwarantowane, mówiąc:

„Ameryka przede wszystkim może oznaczać Amerykę samą”.

Merz uważa, że Niemcy i UE mogą potrzebować wzmocnienia swoich zdolności obronnych, zwłaszcza że Trump obecnie skłania się ku Rosji.

To dla Niemiec bardzo ważne.

Od II wojny światowej Niemcy polegały na amerykańskich gwarancjach bezpieczeństwa. Jeśli to się zmieni, Niemcy mogą być zmuszone zwiększyć swoje wydatki na obronę ponad obecne zobowiązania wobec Ukrainy (dotychczas 28 miliardów euro) i NATO.

To dodatkowo obciążyłoby i tak już napięty budżet.

Tymczasem napięcia handlowe z USA mogą również skomplikować ożywienie gospodarcze Niemiec.

Polityka protekcjonistyczna z obu stron zagraża niemieckiemu eksportowi, szczególnie w sektorze produkcyjnym i motoryzacyjnym.

Co dalej z Niemcami?

Wyniki wyborów w Niemczech wyraźnie pokazały, że wyborcy chcą zmian.

CDU/CSU wygrały, ale ich droga do utworzenia rządu jest daleka od pewności.

Gospodarka zwalnia, a zmiany demograficzne utrudnią utrzymanie wzrostu.

Tymczasem stosunki z USA rozwijają się w sposób, który może zmusić Niemcy do podjęcia nowych obowiązków, na które nie są w pełni przygotowane.

Na razie największym zagrożeniem nie jest tylko stagnacja gospodarcza czy impas polityczny, ale utrata zaufania.

Jeśli nowy rząd nie spełni oczekiwań wyborców, ekstremistyczne partie, takie jak AfD, mogą jeszcze bardziej umocnić swoją pozycję w kolejnych wyborach.

Eksperci uważają, że Niemcy stoją przed największym wyzwaniem od czasu zjednoczenia.