Szok taryfowy w Indiach: test odporności czy szansa na wymyślenie gospodarki na nowo?

Gospodarka Indii weszła w 2025 r. z impetem, z którym niewiele rynków wschodzących mogło się równać.

Skrajne ubóstwo prawie zniknęło, podwyżka ratingu kredytowego dla państw przez S&P obniżyła koszty kapitału, a wzrost PKB osiągnął najszybsze tempo w Azji.

Inwestorzy mówili o jedynej w swoim rodzaju szansie dla Indii na przekształcenie się z gospodarki opartej na usługach w globalne centrum produkcyjne.

Następnie Donald Trump podwoił cła na indyjskie towary do poziomu 50%. To, co zaczęło się jako kara za zakupy rosyjskiej ropy przez Indie, przerodziło się w najpoważniejszy od dziesięcioleci rozdźwięk handlowy między Waszyngtonem a New Delhi.

Wstrząs ten postawił pod znakiem zapytania nie tylko krótkoterminowe perspektywy wzrostu Indii, ale także wykonalność ich długoterminowej strategii gospodarczej.

Dlaczego cła mają większe znaczenie dla Indii niż dla Ameryki

W zeszłym roku Stany Zjednoczone zaimportowały z Indii towary o wartości około 86,5 miliarda dolarów . Dwie trzecie tego przepływu jest obecnie objęte 50-procentową stawką celną.

Według raportu Global Trade Research Initiative, najbardziej dotkniętymi sektorami są tekstylia, kamienie szlachetne i biżuteria, owoce morza i skóra.

Eksporterzy spodziewają się, że sprzedaż do USA spadnie w tych branżach nawet o 70%, likwidując setki tysięcy miejsc pracy. GTRI szacuje, że całkowity eksport do USA może spaść do 50 miliardów dolarów w 2026 roku.

Z perspektywy USA Indie odpowiadają za mniej niż 3% całkowitego importu. Jednak dla Indii Stany Zjednoczone są największym pojedynczym rynkiem eksportowym, odpowiadającym za około 18% wszystkich przesyłek. Mamy tu do czynienia z wyraźną asymetrią, co oznacza, że Indie mają znacznie więcej do stracenia.

Indyjscy eksporterzy już teraz znajdują się w niekorzystnej sytuacji kosztowej. Producenci odzieży muszą ponieść koszty nakładów i logistyki o około 30% wyższe niż Bangladesz i Wietnam. Przy 50-procentowym murze celnym całkowicie tracą konkurencyjność.

Nawet jeśli cła zostaną później zniesione, rywale mogą już mieć zapewnione stałe kontrakty z amerykańskimi nabywcami. Inwestorzy powinni pamiętać, że może to przyspieszyć relokację łańcucha dostaw do Wietnamu i Meksyku, nie tylko z dala od Chin, ale także z Indii.

Tania rosyjska ropa kontra utracony eksport

Powodem wprowadzenia ceł przez Trumpa była odmowa Indii zaprzestania kupowania rosyjskiej ropy. Rosja zaspokaja obecnie około 40% zapotrzebowania Indii na ropę naftową, w porównaniu z mniej niż 1% przed wojną na Ukrainie.

Szacuje się, że od 2022 roku indyjskie rafinerie zaoszczędziły około 17 miliardów dolarów , kupując przecenioną rosyjską ropę.

Oszczędności te wydają się jednak niewielkie w porównaniu z potencjalną stratą w eksporcie, która tylko w tym roku może wynieść 37 miliardów dolarów z powodu ceł. Oznacza to, że to, co Indie zyskały na zniżkach na energię, teraz mogą stracić dwa razy więcej na dochodach z eksportu.

Dla inwestorów ma to znaczenie, ponieważ bezpieczeństwo energetyczne było jasnym punktem. Tania ropa naftowa była jednym z powodów, dla których inflacja pozostała umiarkowana, a konsumpcja silna.

Jeśli oszczędności te zostaną przyćmione przez załamanie eksportu i słabsze zatrudnienie w branżach wymagających dużej siły roboczej, efekt netto dla gospodarki Indii stanie się negatywny.

Pobudka dla indyjskiego marzenia o produkcji

Szok taryfowy obnaża ukrytą słabość indyjskiego modelu wzrostu. Usługi stanowią około 60% PKB i pozostają konkurencyjne w skali globalnej.

Eksport farmaceutyczny, który w 2024 r. do USA wyniósł 8,7 mld dolarów, jest zwolniony z ceł. Firmy świadczące usługi IT, takie jak Infosys i TCS, nadal zarabiają co najmniej połowę swoich przychodów od klientów amerykańskich.

Jednak produkcja, sektor potrzebny Indiom do tworzenia masowych miejsc pracy, ponosi główny ciężar wojny celnej. Podkreśla to duże ryzyko, że uzależnienie Indii od usług działa jak poduszka bezpieczeństwa, ale prowadzi również do samozadowolenia.

Pozwala gospodarce przetrwać wstrząsy zewnętrzne bez wymuszania reform niezbędnych do uprzemysłowienia na dużą skalę.

Inwestorzy powinni uznać tę "pułapkę usług" za główne wyzwanie dla Indii. Klasa średnia może nadal rosnąć w branży IT i farmacji, ale setki milionów ludzi odchodzących z rolnictwa nie znajdą pracy w laboratoriach programistycznych czy farmaceutycznych.

Jak Modi reaguje i co to oznacza dla inwestorów

Premier Narendra Modi obiecał obniżki podatków, uproszczenie podatku od towarów i usług oraz subsydia w celu ochrony eksporterów. Indyjskim konsumentom zaleca się robienie zakupów lokalnie.

Podobno przygotowywany jest wielomiliardowy pakiet, który ma zapewnić ulgę kredytową. Wynagrodzenia dla prawie pięciu milionów pracowników państwowych i 6,8 miliona emerytów mają wzrosnąć w przyszłym roku, wspierając popyt wewnętrzny.

Ale subsydia nie mogą zrekompensować 50-procentowej taryfy. Nie są też w stanie powstrzymać globalnych nabywców przed przenoszeniem łańcuchów dostaw gdzie indziej. Prawdziwym pytaniem dla inwestorów jest to, czy ten kryzys popchnie Indie w kierunku reform, czy też w kierunku odwrotu.

Jeśli chodzi o reformy, New Delhi mogłoby obniżyć własne wysokie cła na import produktów rolnych, które wynoszą średnio 39 proc., i rozpocząć negocjacje w sprawie głębszych umów handlowych z UE i ASEAN.

Mogłaby skonsolidować swoje rozdrobnione specjalne strefy ekonomiczne w kilka dużych węzłów miejskich o rzeczywistej autonomii, powielając model, który pomógł Chinom zdominować globalne łańcuchy dostaw. Mogłoby to również stanowić zachętę dla państw, które reformują przepisy dotyczące gruntów i pracy, aby skuteczniej przyciągać kapitał.

Z drugiej strony, Indie mogą podwoić swoją samodzielność, wykorzystać szok taryfowy jako usprawiedliwienie dla protekcjonizmu i mocniej oprzeć się na Rosji i Chinach.

Modi ma już zaplanowane spotkanie z Xi Jinpingiem w Chinach po raz pierwszy od ich starcia granicznego w 2020 r., co może wskazywać na strategiczne zabezpieczenie. Taka ścieżka pozwala zachować krótkoterminową stabilność, ale grozi uwikłaniem Indii w wzrost oparty na usługach, który nie jest w stanie wchłonąć ich ogromnej siły roboczej.

Gdzie leżą możliwości inwestycyjne i ryzyko

Patrząc w przyszłość, inwestorzy mogą przygotować się na kilka konkretnych scenariuszy.

Scenariuszem bazowym jest reforma stopniowa. Wzrost spowolnił z 6,8 proc. do około 5,5 proc. w tym roku, ale stabilizuje się wraz z utrzymaniem popytu krajowego i pewną dywersyfikacją eksportu. Rynki akcji mogą pozostawać w tyle za podobnymi rynkami, takimi jak Wietnam i Meksyk, gdzie łańcuchy dostaw aktywnie się przemieszczają.

Optymistyczny scenariusz ma charakter transformacyjny. Indie wykorzystują kryzys, aby obniżyć własne cła, przyciągnąć nowe inwestycje do dużych ośrodków przemysłowych i przyspieszyć umowy handlowe z Europą i Azją.

To sprawi, że dzisiejszy szok stanie się katalizatorem, który sprawi, że Indie staną się najbardziej atrakcyjną alternatywą dla Chin na świecie pod koniec lat 2020.

Pesymistycznym scenariuszem jest odwrót. Indie skłaniają się do spraw wewnętrznych, subsydiują przynoszących straty eksporterów i polegają na umowach usługowych i energetycznych z Rosją, aby zamortyzować ten cios.

Wzrost spada do niskich 5 sekund i szansa na stanie się potęgą produkcyjną zostaje utracona. Usługi pozostają silne, ale obietnica masowego zatrudnienia nigdy się nie materializuje.

Inwestorzy powinni uważnie obserwować, jaką drogę obierze Modi w nadchodzących miesiącach. Kluczowymi wskaźnikami będą reforma podatku od towarów i usług, zakres pakietu ulg eksportowych oraz wynik rozmów z UE. Trajektoria rupii może również działać jako pośrednie wsparcie dla eksporterów, jeśli dozwolona jest deprecjacja.

Uzależnienie od usług zagraża gospodarce Indii

Szok taryfowy jeszcze bardziej uwypuklił strukturalną słabość Indii. Inwestorzy często koncentrują się na historii wzrostu. Wzrost PKB o 8,8% w latach 2022-2024, który obecnie ma ustabilizować się na poziomie 6%. Ale za tymi liczbami kryje się głębsza kruchość.

Indyjski sektor usług jest globalnie zintegrowany i odporny. Ale jest też skoncentrowany. Silne uzależnienie od amerykańskiego popytu na usługi technologiczne, farmaceutyki i globalne centra zdolności sprawia, że Indie są bardziej narażone na amerykańską politykę, niż się wydaje.

Podczas gdy cła dotyczą towarów, ta sama logika może pewnego dnia rozszerzyć się na usługi, w przypadku których amerykańskie firmy są głęboko zakorzenione w Indiach. Ryzyko to rzadko jest uwzględniane w cenach.

Większe ryzyko ma charakter społeczny. Jeśli Indie nie stworzą miejsc pracy w przemyśle na dużą skalę, ryzykują, że setki milionów ludzi będą musiały pracować niepewnie, nieformalnie. Ograniczyłoby to wzrost konsumpcji i osłabiło popyt wewnętrzny, na który inwestorzy liczą w dłuższej perspektywie dla Indii.