W wieku 84 lat umiera Dick Cheney: wiceprezydent, który na nowo zdefiniował amerykańską potęgę

W wieku 84 lat zmarł Dick Cheney, były wiceprezydent USA, którego wpływ na zmianę ukształtował amerykańską politykę zagraniczną i zmienił rozumienie władzy wykonawczej.

Jego rodzina potwierdziła, że zmarł w poniedziałek wieczorem z powodu powikłań zapalenia płuc oraz chorób serca i naczyń krwionośnych. Jego żona Lynne i córki Liz i Mary były u jego boku.

Kariera Cheneya obejmowała ponad cztery dekady życia publicznego. Służył pod rządami czterech prezydentów, pomógł kierować dwiema wojnami i zmienił równowagę sił między prezydenturą a Kongresem.

Jako wiceprezydent George'a W. Busha w latach 2001-2009 sprawował kontrolę nad polityką obronną i wywiadowczą na poziomie niespotykanym w historii Ameryki.

Strateg stojący za amerykańską wojną z terroryzmem

Ataki z 11 września 2001 r. zdefiniowały dziedzictwo Cheneya. Podczas gdy prezydent Bush odwiedzał szkołę na Florydzie, Cheney zarządzał kryzysem z bunkra w Białym Domu.

Upoważnił wojsko do przygotowania się do zestrzelenia każdego cywilnego samolotu, co do którego istnieje podejrzenie, że został porwany. Rozkaz ten nigdy nie został wykonany, ale pokazał jego przekonanie, że zdecydowane działania przeważają nad ostrożnością w czasie sytuacji nadzwyczajnych.

Ściśle współpracując ze swoim doradcą, Davidem Addingtonem, Cheney ukształtował rządowe ramy walki z terroryzmem.

Biuro wiceprezydenta rozszerzyło uprawnienia w zakresie inwigilacji i zatwierdziło techniki przesłuchań, które zostały później potępione przez organizacje praw człowieka. Metody takie jak waterboarding były wówczas uzasadniane jako niezbędne narzędzia zapobiegające dalszym atakom.

Cheney scentralizował władzę, zmniejszył nadzór Kongresu i ustanowił wiceprezydenturę jako podstawowy instrument polityki bezpieczeństwa narodowego. Jego podejście na nowo zdefiniowało sposób, w jaki Stany Zjednoczone dążyły do władzy i tajemnicy w imię bezpieczeństwa.

Wojna w Iraku i upadek zaufania publicznego

Cheney był jednym z najzagorzalszych orędowników inwazji na Irak w 2003 roku. W 2002 roku powiedział Weteranom Wojen Zagranicznych, że Saddam Husajn posiada broń masowego rażenia i stanowi bezpośrednie zagrożenie dla Stanów Zjednoczonych.

Broni tej nigdy nie odnaleziono, a inwazja stała się punktem zwrotnym w opinii publicznej.

Gdy Irak pogrążył się w sekciarskim konflikcie, pewność siebie Cheneya ustąpiła miejsca kontrowersjom. Jego twierdzenie z 2005 r., że rebelianci są w "ostatnim bólu", stało się symbolem tego, jak bardzo administracja wydawała się oderwana od rzeczywistości na miejscu.

Pozostał jednak niezachwiany w swoim przekonaniu, że wojna prewencyjna jest uzasadniona potrzebą odstraszania większych zagrożeń.

Stan zdrowia Cheneya często odzwierciedlał burzliwe warunki w jego życiu politycznym. Począwszy od 1978 r. przeszedł pięć zawałów serca, a w 2012 r. otrzymał przeszczep serca po prawie dwóch latach na liście oczekujących.

Pomimo nawracającej choroby, do końca swojej kariery publicznej bronił polityki, która definiowała jego wiceprezydenturę.

Wyłamuje się ze swojej partii

W późniejszych latach Cheney stał się jednym z najbardziej prominentnych republikańskich krytyków Donalda Trumpa.

Określił Trumpa jako "największe w historii zagrożenie dla naszej republiki" i ogłosił, że głosował na kandydatkę Demokratów Kamalę Harris w wyborach prezydenckich w 2024 roku.

Jego córka Liz Cheney, która zasiadała w Kongresie reprezentując Wyoming, również sprzeciwiła się Trumpowi po tym, jak wzięła udział w śledztwie w sprawie zamieszek na Kapitolu 6 stycznia.

Opór Cheneyów wobec trumpizmu oznaczał definitywny rozłam w Partii Republikańskiej, symbolizując walkę między tradycyjnym konserwatyzmem a populistycznym nacjonalizmem.

Z Wyoming do Waszyngtonu: życie pełne władzy i paradoksu

Urodzony w Lincoln w stanie Nebraska w 1941 roku, Cheney rozpoczął karierę jako stażysta w Kongresie, zanim został szefem personelu Białego Domu pod rządami Geralda Forda.

Spędził dziesięć lat w Izbie Reprezentantów stanu Wyoming, a następnie pełnił funkcję sekretarza obrony za prezydentury George'a H.W. Busha, nadzorując operację Pustynna Burza w 1991 roku.

Zanim powrócił do polityki w 2000 roku, był dyrektorem generalnym firmy naftowej Halliburton.

Poza życiem publicznym był znany ze swojego zamiłowania do spędzania czasu na świeżym powietrzu, szczególnie polowań i wędkarstwa muchowego, chociaż kiedyś brał udział w szeroko komentowanym wypadku na polowaniu, w którym ranny został jego towarzysz w 2006 roku.

W oświadczeniu jego rodzina nazwała go "wielkim i dobrym człowiekiem, który nauczył swoje dzieci i wnuki kochać nasz kraj i żyć życiem pełnym odwagi, honoru, miłości, życzliwości i wędkarstwa muchowego".

Śmierć Cheneya kończy życie człowieka, który uosabiał zarówno siłę, jak i sprzeczności amerykańskiej potęgi.

Jego polityka zmieniła świat, podzieliła naród i pozostawiła po sobie dziedzictwo, które nadal wpływa na debaty na temat bezpieczeństwa, demokracji i granic władzy.