Perintah ekonomi baru Timur Tengah: siapa yang menang dan siapa yang kalah?

Timur Tengah sedang dibentuk semula, bukan dengan peperangan, tetapi oleh wang dan pengaruh.

Apabila cengkaman Iran semakin lemah, Arab Saudi, UAE, dan Turki melangkah masuk, menggunakan pelaburan dan bukannya ideologi untuk mengembangkan kuasa mereka.

Pada masa yang sama, projek besar-besaran seperti Koridor Ekonomi India-Timur Tengah-Eropah (IMEC) sedang melukis semula laluan perdagangan global, mengubah tumpuan ekonomi rantau ini daripada minyak kepada infrastruktur, teknologi dan kewangan.

Dinamik kuasa lama semakin pudar, dan Timur Tengah baharu sedang terbentuk—yang didorong oleh persaingan, pelaburan dan pakatan strategik.

Adakah pengaruh ekonomi Iran semakin pudar?

Selama beberapa dekad, Iran menggunakan wang dan sokongan ketenteraan untuk membina pengaruh di seluruh Timur Tengah. Ia menyalurkan wang tunai kepada Hizbullah di Lubnan, Hamas di Gaza, dan rejim Bashar al-Assad di Syria.

Rangkaian itu kini pecah. Satu titik perubahan utama ialah kejatuhan Assad pada Disember 2024.

Iran telah mencurahkan berbilion-bilion untuk mengekalkannya dalam kuasa, tetapi kini pelaburan itu hilang.

Hizbullah sedang bergelut dari segi kewangan, kerana Iran tidak lagi boleh menghantar wang tunai melalui Syria. Hamas, yang lemah akibat peperangan, juga menghadapi kekurangan dana.

Pada masa yang sama, hasil minyak Iran semakin menyusut. Sekatan menyukarkan untuk menjual minyak secara sah, dan dengan rangkaian kewangan utama terganggu, negara kehabisan pilihan.

Rial Iran baru-baru ini mencecah paras terendah berbanding dolar — satu petanda bahawa ekonomi berada di bawah tekanan berat.

Iran masih mempunyai pengaruh di Yaman melalui Houthi, tetapi kuasa serantaunya jauh lebih lemah berbanding beberapa tahun lalu.

Negara-negara Teluk meningkat sebagai pembiaya baharu rantau ini

Dengan Iran bergelut, Arab Saudi, UAE, dan Qatar mengambil alih sebagai penyokong kewangan utama Timur Tengah.

Negara-negara ini telah mencurahkan wang ke dalam ekonomi yang bergelut di seluruh rantau ini.

Antara 2021 dan 2022, mereka menyediakan pinjaman sebanyak $34 bilion, peningkatan mendadak daripada dua tahun sebelumnya.

Pengaruh mereka berkembang bukan melalui peperangan, tetapi melalui pelaburan.

Di luar bantuan serantau, negara-negara Teluk juga melabur banyak dalam infrastruktur mereka sendiri.

UAE baru-baru ini menandatangani perjanjian kereta api $2.3 bilion dengan Jordan, manakala Arab Saudi telah meningkatkan pelaburan kereta api kepada lebih $4 bilion sebagai sebahagian daripada rancangan Wawasan 2030nya.

Projek-projek ini adalah sebahagian daripada usaha yang lebih luas untuk membangunkan koridor perdagangan, mengukuhkan ekonomi serantau, dan bersedia untuk masa depan di mana minyak bukan lagi sumber utama hasil.

Negara-negara Teluk juga membuat pertaruhan utama pada tenaga hijau. Kuasa suria, hidrogen hijau, dan pengembangan perindustrian menjadi pusat kepada strategi ekonomi mereka.

Matlamatnya adalah untuk mempelbagaikan ekonomi mereka dan meletakkan diri mereka sebagai pemimpin global dalam tenaga boleh diperbaharui.

Adakah koridor India-Timur Tengah-Eropah merupakan Jalan Sutera baharu?

Salah satu projek ekonomi terbesar yang sedang berjalan di Timur Tengah pada masa ini ialah Koridor Ekonomi India-Timur Tengah-Eropah, yang dikenali sebagai IMEC.

Diumumkan pada 2023, projek itu bertujuan untuk menghubungkan India, Semenanjung Arab dan Eropah melalui gabungan kereta api, pelabuhan dan infrastruktur digital.

Ia direka sebagai alternatif kepada Inisiatif Jalur dan Jalan China dan boleh mengubah corak perdagangan global dengan ketara.

Koridor terdiri daripada tiga komponen utama.

Pertama, laluan maritim akan menghubungkan India ke Teluk, membolehkan penghantaran barangan yang lebih pantas dan cekap.

Kedua, rangkaian kereta api akan menghubungkan kesemua enam negeri Majlis Kerjasama Teluk (GCC), mewujudkan sistem pengangkutan yang lancar merentasi Semenanjung Arab.

Akhirnya, koridor darat utara akan melalui Jordan dan Israel, menyediakan laluan terus ke Eropah.

Jika berjaya, projek ini boleh menjadikan Timur Tengah sebagai hab perdagangan global yang utama, mengurangkan pergantungan pada laluan perkapalan tradisional seperti Terusan Suez.

Walau bagaimanapun, terdapat halangan besar yang perlu diatasi.

Peperangan yang berterusan di Gaza dan serangan Houthi yang berulang di lorong perkapalan Laut Merah telah memperlahankan kemajuan.

Iran menentang koridor itu, melihatnya sebagai alat untuk mengintegrasikan Israel ke wilayah itu sambil mengasingkan Tehran.

Turki juga telah menyuarakan kebimbangan, dengan Presiden Erdoğan menegaskan bahawa tidak ada koridor tanpa penglibatan Turki.

Mesir, yang sangat bergantung kepada pendapatan dari Terusan Suez, bimbang IMEC boleh mengalihkan penghantaran dari perairannya, seterusnya membebankan ekonominya yang rapuh.

Namun begitu, perdagangan antara India dan UAE telah melonjak sebanyak 93 peratus sejak 2022, menonjolkan permintaan untuk laluan alternatif.

Bagaimanakah AS sesuai dengan semua ini?

Amerika Syarikat pada mulanya menyokong IMEC di bawah pentadbiran Biden, melihatnya sebagai pengimbang kepada pengaruh China dalam perdagangan global.

Bagaimanapun, dengan Donald Trump kembali ke pejabat, peranan AS dalam projek itu kurang pasti.

Tidak seperti Biden, yang secara aktif mendorong integrasi serantau, strategi Trump nampaknya menumpukan pada mewakilkan lebih banyak tanggungjawab kepada pemain serantau sambil mengekalkan penglibatan langsung AS yang minimum.

Trump dijangka menyokong Arab Saudi, UAE, dan Israel dalam mengetuai projek itu sambil mendesak gencatan senjata jangka panjang di Gaza dan Lubnan bagi memastikan laluan perdagangan kekal stabil.

Pada masa yang sama, beliau berkemungkinan meningkatkan tekanan terhadap Iran untuk menghalangnya daripada mengganggu pembangunan IMEC.

Walaupun Trump mempunyai hubungan kukuh dengan pemimpin seperti Perdana Menteri India Narendra Modi dan Perdana Menteri Itali Giorgia Meloni, pentadbirannya mungkin tidak mengutamakan IMEC memandangkan isu global yang mendesak lain, termasuk ketegangan dengan China dan perang yang berterusan di Ukraine.

Akhirnya, kejayaan IMEC tidak akan bergantung kepada kepimpinan AS dan lebih kepada sejauh mana negara Teluk, India dan Eropah boleh bekerjasama untuk membina dan mengekalkan koridor.

Apa yang seterusnya untuk Timur Tengah?

Kuasa ekonomi Timur Tengah sedang berubah. Pengaruh Iran semakin merosot, manakala negara-negara Teluk muncul sebagai pemain kewangan yang dominan di rantau ini.

Turki sedang mendesak untuk memainkan peranan yang lebih besar, dan IMEC boleh mengubah perdagangan global jika ia dapat mengatasi cabaran politik dan keselamatan.

Persoalan utama ialah sama ada rantau ini boleh mengekalkan kestabilan.

Jika peperangan di Gaza, Lubnan, dan Yaman berterusan, projek ekonomi seperti IMEC akan berjuang untuk berlepas.

Walau bagaimanapun, jika Timur Tengah terus beralih daripada politik yang didorong konflik kepada pertumbuhan yang didorong oleh pelaburan, ia boleh menjadi kuasa utama dalam perdagangan global dalam dekad akan datang.

Transformasi sudah berjalan. Apa yang masih perlu dilihat ialah sama ada pemimpin wilayah itu dapat mengekalkannya.