Is de economische vertraging in Duitsland opnieuw de zieke man van Europa?

Duitsland, ooit de economische motor van Europa, kampt nu met een ernstige recessie.

De economie van het land verkeert in zwaar weer en wordt gekenmerkt door trage groei, een krimpende beroepsbevolking, controversiële beslissingen en structurele uitdagingen die de reputatie en de stabiliteit op de lange termijn bedreigen.

Als grootste economie van Europa zijn de problemen van Duitsland niet alleen een nationale zorg, maar hebben ze grote gevolgen voor het hele continent.

Is Duitsland de “zieke man van Europa” of gloort er hoop aan de horizon?

Een "oude" en vertragende economie

De waarheid is dat de Duitse economie het de afgelopen jaren moeilijk heeft gehad.

Het was het enige G7-land dat in 2023 kromp en naar verwachting zal de groei in 2024 met slechts 0,2% zijn. Dat is de laagste groei van alle G7-landen.

Deze trage prestaties wijzen op dieperliggende problemen die al jaren sluimeren.

De beroepsbevolking van het land krimpt. Verwacht wordt dat de beroepsbevolking (15-64 jaar) de komende vijf jaar jaarlijks met 1% zal afnemen.

Deze demografische trend, gecombineerd met een lage productiviteitsgroei (minder dan 1% in de afgelopen jaren), heeft de lat voor economische expansie laag gelegd.

De beroepsbevolking in Duitsland krimpt niet alleen, maar werkt ook minder uren dan in enig ander OESO-land. Hierdoor wordt het productiviteitsprobleem nog groter.

Bovendien zijn de publieke investeringsniveaus in Duitsland alarmerend laag. Van 2018 tot 2022 bedroegen de publieke investeringen gemiddeld slechts 2,3% van het BBP, een van de laagste onder landen met een hoog inkomen, wat het groeipotentieel van het land verder beperkt.

Deze onderinvestering is duidelijk zichtbaar in de verouderde infrastructuur van het land, die niet voldeed aan de verwachtingen van de Europese voetbalfans die deze zomer naar Duitsland afreisden. Daarmee werden de lang gekoesterde positieve vooroordelen over het nationale transportsysteem aan diggelen geslagen.

Burgers klagen al lang over geannuleerde reizen, vertraagde aankomsten en vertrekken en gebrekkig onderhoud aan de infrastructuur. Zij vinden de ooit geprezen Deutsche Bahn gewoonweg onbetrouwbaar.

Misplaatste milieubeweging

Het besluit van Duitsland om zijn kerncentrales te sluiten, zelfs tijdens een energiecrisis, is een uiting van een op degroei gericht milieubeleid dat averechts heeft gewerkt.

Hierdoor is het land afhankelijker geworden van koolstofintensieve energiebronnen en van dure import, wat de groene transitie ondermijnt.

Bovendien waren deze centrales niet alleen CO2-neutrale energiebronnen, maar ook van cruciaal belang voor het verminderen van de afhankelijkheid van Duitsland van Russisch aardgas.

Door de sluiting van deze centrales kampt Duitsland met een energiecrisis. Het land moet nu fors investeren in aardgascentrales die CO2 uitstoten, om het gat te vullen dat kernenergie heeft achtergelaten.

Deze stap vergroot de kwetsbaarheid van Duitsland voor energieschokken, vooral gezien het onstabiele geopolitieke landschap na de Russische inval in Oekraïne.

Geopolitieke en strategische missers

Ook de geopolitieke strategie van Duitsland is onder de loep genomen. Het land is traag geweest met het verhogen van zijn defensiebudget, ondanks de groeiende veiligheidsdreigingen in Europa.

Hoewel Duitsland beloofde het 'wapen van de democratie' van Europa te worden, houden de defensie-uitgaven geen gelijke tred met deze beloften.

Volgens Politico heeft de Duitse regering onlangs aangekondigd de militaire hulp aan Oekraïne te bevriezen en de fondsen naar andere binnenlandse prioriteiten te verplaatsen.

Deze beslissing heeft geleid tot zorgen over de Duitse betrokkenheid bij de Europese veiligheid, vooral met het oog op de mogelijke Russische agressie als Oekraïne valt.

Bovendien zijn de economische banden van Duitsland met China een twistpunt geworden.

Ondanks waarschuwingen van de overheid over de risico's van een te grote afhankelijkheid van de Chinese markt, blijven Duitse bedrijven, vooral in de automobielsector, investeren in China.

Deze strategie 'In China, voor China', waarbij bedrijven de winsten die ze in China maken, teruginvesteren in het land, heeft geleid tot een daling van de Duitse export naar China. Dit was een van de weinige lichtpuntjes in de Duitse economie na de crisis van begin 2010.

Ook in Duitsland is het politieke klimaat problematisch. Het politieke systeem is gefragmenteerd en dat maakt het lastig om de noodzakelijke hervormingen door te voeren.

De coalitieregering van bondskanselier Olaf Scholz is verdeeld over belangrijke kwesties zoals belastingen, overheidsinvesteringen en regelgeving, waardoor de voortgang stokt.

De populariteit van de regering is laag en de extreemrechtse populistische partij Alternative für Deutschland wint aan populariteit. Dit vergroot de angst en onzekerheid in het land nog verder.

Een afbrokkelend economisch model

Het economische model van Duitsland, ooit geprezen als een succes, vertoont nu tekenen van spanning. Het land heeft historisch gezien vertrouwd op zijn productiesector en export om groei te stimuleren.

De wereldwijde verschuiving naar diensten, in combinatie met het einde van het tijdperk van globalisering en toenemend protectionisme, heeft de exportafhankelijke economie van Duitsland echter hard geraakt.

Bovendien heeft China's nieuwe strategie om Duitse technologie te kopiëren en te vervangen de Duitse productiesector ondermijnd, omdat de wereldhandel is vertraagd en China nu een concurrent is geworden.

Deze problemen worden nog groter doordat Duitsland zich verzet tegen de invoering van digitale technologieën. Daarmee loopt het land achter in de wereldwijde digitale economie.

Ondanks dat Duitsland de grootste economie van Europa is, blijft de rol van het land in de digitale sector onbeduidend, wat de concurrentiepositie van het land op het wereldtoneel verder bedreigt.

Het land heeft weinig grote softwarebedrijven, een stagnerende R&D-sector en een huizenmarkt die wordt gehinderd door overmatige regulering. De bureaucratie van het land is ook sclerotisch, wat vitale processen zoals bouw en technologische adoptie vertraagt.

De weg vooruit van Europa

De huidige situatie waarin Duitsland zich bevindt, is het resultaat van een combinatie van externe schokken en zelf toegebrachte wonden.

De terughoudendheid van het land om overheidsinvesteringen te verhogen, de digitale transformatie te omarmen en zich aan te passen aan de veranderende wereldwijde dynamiek, heeft het land kwetsbaar gemaakt voor economische stagnatie.

Bovendien hebben het energiebeleid, de defensiestrategie en de te grote afhankelijkheid van China geleid tot zorgen over de stabiliteit en invloed van het land in Europa op de lange termijn.

Om verdere achteruitgang te voorkomen, moet Duitsland deze uitdagingen frontaal aanpakken. Het verhogen van de publieke investeringen, met name in infrastructuur en onderwijs, is essentieel om de productiviteit te verhogen en de groei op lange termijn te ondersteunen.

Door digitale technologieën te omarmen en bureaucratische rompslomp te verminderen, kunnen we de economie moderniseren en de wereldwijde concurrentiekracht ervan vergroten.

Bovendien zou een meer strategische benadering van energiebeleid en defensie-uitgaven de nationale veiligheid waarborgen en de afhankelijkheid van onstabiele buitenlandse markten verminderen.

De aanhoudende economische vertraging in Duitsland leidt tot zorgen over de algehele gezondheid van de Europese economie, wat zwaar op de euro zou kunnen drukken.

De Europese Centrale Bank (ECB) heeft al aangekondigd dat ze overgaat op een cyclus van renteverlagingen, een stap die doorgaans gericht is op het stimuleren van de groei.

Als de economische stagnatie in Duitsland echter aanhoudt, kan dit het tegenovergestelde effect hebben en Europese investeerders naar robuustere markten zoals de Verenigde Staten drijven.

De toekomst van Duitsland als Europees economisch leider staat op het spel. Nu de VS afstand neemt van zijn traditionele leiderschap in de Europese veiligheid, moet Duitsland de gelegenheid aangrijpen.

Zonder daadkrachtige actie loopt Europa het risico kwetsbaar te worden voor externe bedreigingen, met name van Rusland. Het leiderschap van Duitsland, zowel economisch als militair, is essentieel om de stabiliteit en toekomst van Europa te waarborgen.

Het is nu tijd dat Duitsland ophoudt met 'rommelen' en daadkrachtig optreedt.