Renteverlaging van de Amerikaanse Fed in aanloop naar verkiezingen is een zeldzame zet in de geschiedenis van centrale banken

Het besluit van de Federal Reserve om de rente met een half procentpunt te verlagen, slechts enkele maanden voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen, heeft veel aandacht getrokken.

Het is pas de derde keer in bijna een halve eeuw dat de centrale bank zo vlak voor de verkiezingsdag een renteverlagingscyclus in gang zet.

Historisch gezien worden er tijdens verkiezingsjaren zelden rentebesluiten genomen. De Fed vermijdt vaak het starten van nieuwe monetaire beleidscycli als de verkiezingen naderen.

Rentecycli tijdens verkiezingsjaren: een historisch overzicht

In de afgelopen 50 jaar heeft de Fed de rente aangepast tijdens alle presidentsverkiezingsjaren, behalve twee sinds 1972.

Tariefwijzigingen – zowel verhogingen als verlagingen – zijn alledaags en de meeste aanpassingen maken deel uit van bredere cycli die al lang vóór het begin van het verkiezingsjaar in gang zijn gezet.

Het is echter slechts twee keer eerder voorgekomen dat er vlak voor de verkiezingen een nieuwe cyclus van tariefsverlagingen werd doorgevoerd: een keer in 1976 en nogmaals in 1984.

In de huidige context volgt de renteverlaging van de Fed op maanden van voorzichtig monetair beleid.

Jerome Powell, voorzitter van de Federal Reserve, herhaalde dat het besluit om de rente te verlagen uitsluitend was ingegeven door economische cijfers en niet door de aanstaande verkiezingen.

"Onze beslissingen zijn gebaseerd op de gegevens, de vooruitzichten en de balans van risico's, niet op politieke overwegingen", benadrukte Powell tijdens een persconferentie in juli.

Toch heeft de timing van de renteverlagingen – minder dan 10 weken voor de verkiezingsdag – geleid tot een debat over de mogelijke politieke implicaties van het besluit.

Renteverlagingen in verkiezingsjaar: impact op verkiezingen

Historisch gezien bestaat er een verband tussen de acties van de Fed en de verkiezingsuitslagen.

Gegevens uit voorgaande verkiezingsjaren laten zien dat tariefstijgingen vaak samenvallen met de periode dat de zittende president of partij de macht in het Witte Huis behoudt.

Toen de tarieven bijvoorbeeld in vijf van de afgelopen verkiezingsjaren stegen, behield de zittende partij in vier van die jaren het presidentschap.

De enige uitzondering was in 2000, toen vicepresident Al Gore, die zich kandidaat stelde voor de Democraten, er niet in slaagde de presidentsverkiezingen veilig te stellen, ondanks een renteverhoging eerder dat jaar.

Omgekeerd, wanneer de tarieven tijdens een verkiezingsjaar werden verlaagd, deden de uitdagers het doorgaans beter. In vijf van de zes gevallen van renteverlagingen tijdens verkiezingsjaren, claimde de oppositiepartij het Witte Huis.

De enige uitzondering was in 1996, toen president Bill Clinton een tweede termijn won, ondanks een kleine renteverlaging van een kwart procentpunt eerder dat jaar.

Renteverlagingscycli: een zeldzamer verschijnsel

Hoewel tariefwijzigingen tijdens verkiezingsjaren relatief vaak voorkomen, is het slechts een paar keer voorgekomen dat er vlak voor de verkiezingen een geheel nieuwe cyclus van tariefverlagingen werd gestart.

Sinds de jaren zeventig waren er vóór dit jaar vier gevallen van nieuwe renteverlagingen die binnen enkele maanden na een verkiezing begonnen.

In drie van die gevallen won de uitdager de verkiezingen.

Het meest recente voorbeeld hiervan vond plaats in 2020, toen de Fed de rente met 1,50 procentpunt verlaagde als reactie op de COVID-19-pandemie.

De renteverlagingen, die in maart werden doorgevoerd, leidden tot een rente van bijna nul procent.

Dat jaar versloeg Joe Biden nipt de zittende president Donald Trump.

Het dichtstbijzijnde voorbeeld van een nieuwe cyclus van renteverlagingen vlak voor verkiezingen was in 1976, toen de Fed de rente slechts vier weken voor de verkiezingsdag verlaagde.

De impact van de renteverlaging op de verkiezingsuitslag is onduidelijk, maar Democraat Jimmy Carter versloeg uiteindelijk de zittende Republikein Gerald Ford.

Wat zeggen Trump en Harris?

Hoewel de Fed officieel stelt dat haar acties apolitiek zijn, is niet iedereen daarvan overtuigd.

Oud-president Donald Trump, die zich opnieuw kandidaat stelt voor de Republikeinse Partij, opperde eerder dit jaar dat de centrale bank de rente zou kunnen verlagen om de Democraten te helpen bij de verkiezingen.

Trump was ook van mening dat presidenten inspraak moeten hebben in de beslissingen van de Fed.

Vicepresident Kamala Harris, de Democratische presidentskandidaat, hanteert een voorzichtiger aanpak.

Hoewel Harris benadrukte hoe belangrijk het is om de onafhankelijkheid van de Fed te respecteren, vermeed ze het om tijdens haar campagne specifieke economische beleidsmaatregelen te bespreken. In plaats daarvan richtte ze zich op bredere economische thema's.

Wat zeggen gegevens over percentages en verkiezingsuitslagen?

Uit analyse van de gegevens uit de afgelopen vijf decennia blijkt dat de timing van rentewijzigingen en de richting van rentecycli indirect van invloed kunnen zijn op het sentiment van kiezers en de verkiezingsuitslagen.

Toen de Fed in 1984 bijvoorbeeld de rente met 2,56 procentpunten verhoogde, werd de zittende Republikeinse president Ronald Reagan met grote overmacht herkozen.

De renteverhoging was onderdeel van de bredere strategie van de Fed om inflatie te bestrijden, die de economie al jaren teistert.

Aan de andere kant, toen de rente in 2008 met 2,75 procentpunten werd verlaagd, won Democraat Barack Obama de presidentsverkiezingen, midden in de wereldwijde financiële crisis.

De renteverlagingen van de Fed dat jaar waren bedoeld om de gevolgen van de economische crisis te verzachten, en de kiezers richtten zich nu meer op economisch herstel.

De relatie tussen renteverlagingen en verkiezingsuitslagen is niet zo eenduidig. De acties van de Fed zijn slechts een van de vele factoren die de beslissingen van kiezers beïnvloeden.

De timing en omvang van renteaanpassingen kunnen voor het publiek echter een signaal zijn dat de centrale bank reageert op bredere economische uitdagingen, wat van invloed kan zijn op het sentiment van kiezers.

De verkiezingen van 2024 en het economisch beleid

Met nog maar minder dan twee maanden te gaan tot de verkiezingen van 2024 is het nog maar de vraag welke impact de recente renteverlaging van de Fed op de campagne zal hebben.

Hoewel de centrale bank neutraal blijft, zijn beide politieke partijen zich er terdege van bewust hoe de economische omstandigheden de kiezers beïnvloeden.

Vooral het besluit van de Federal Reserve om de rente te verlagen zou een tweesnijdend zwaard kunnen zijn.

Enerzijds kunnen lagere leenkosten verlichting bieden voor consumenten en bedrijven, en zo een gevoel van economische stabiliteit bevorderen.

Critici beweren daarentegen dat de renteverlagingen een teken van bezorgdheid over de staat van de economie kunnen zijn, wat de onzekerheid in de aanloop naar de verkiezingen zou kunnen vergroten.

Terwijl de Amerikaanse economie nog steeds kampt met inflatie, werkloosheid en andere uitdagingen, blijven de acties van de Fed nauwlettend in de gaten worden gehouden.

Hoewel de geschiedenis leert dat renteverlagingen vaak in het voordeel van uitdagers uitpakken, zal de uitslag van de verkiezingen van 2024 uiteindelijk afhangen van een groot aantal factoren, waaronder de perceptie van kiezers over het bredere economische landschap.