Is de Duitse economie ten onder gegaan of kunnen structurele hervormingen de groei nieuw leven inblazen?

Duitsland, de grootste economie van Europa, kampt nog steeds met structurele uitdagingen en maakt zich op voor het tweede jaar op rij een krimp.

Economische voorspellingen voor 2024 voorspellen nu een daling van het bruto binnenlands product (bbp) met 0,2%, na een daling van 0,3% in 2023.

Het is de eerste recessie op rij sinds de hereniging van Oost- en West-Duitsland in 1990.

De economische neergang wordt verergerd door structurele problemen, waaronder een worstelende productiesector, toenemende concurrentie uit China en onopgeloste energieproblemen.

Velen vragen zich nu af of deze problemen tijdelijk zijn of diepgeworteld.

De ondergang van een mondiale grootmacht

De huidige economische problemen in Duitsland bestaan al langer.

De productiesector, traditioneel de ruggengraat van de Duitse economie, is bijzonder hard getroffen.

De inkoopmanagersindex (PMI) voor de industrie daalde in september 2024 naar 40,6. Dit is de 27e maand op rij dat er sprake is van krimp.

Dit is de op één na laagste waarde ter wereld, na Myanmar. Het wijst op een ernstige terugval in de industriële activiteit.

De daling is grotendeels het gevolg van een aanhoudende daling van de exportorders, die de afgelopen decennia ongekend is geweest.

De concurrentie uit China is een belangrijke factor geworden die invloed heeft op belangrijke sectoren zoals de automobiel- en machinebouwsector.

Deze uitdaging, ook wel bekend als de 'China-schok', heeft het voor Duitse fabrikanten moeilijk gemaakt om te concurreren, vooral omdat China nog steeds de markt voor elektrische voertuigen (EV's) en industriële machines domineert.

Autofabrikanten als Volkswagen waarschuwen voor mogelijke fabriekssluitingen en Tesla's Europese fabriek kampt met onverkochte voorraad. De uitdagingen voor de auto-industrie weerspiegelen bredere problemen in de gehele industriële sector.

Naast deze problemen werd de energiecrisis in Duitsland verergerd door de Russische inval in Oekraïne, waardoor de gastoevoer werd verstoord en de energieprijzen stegen.

Hoewel de inflatie de afgelopen maanden is afgenomen (tot 1,6% in september 2024), blijven de energiekosten een zorg voor zowel huishoudens als de industrie. Dit drukt zwaar op de concurrentiekracht van het land.

Is overheidsingrijpen voldoende om herstel teweeg te brengen?

Als reactie op deze uitdagingen heeft de Duitse regering, onder leiding van minister van Economische Zaken Robert Habeck, een reeks maatregelen ingevoerd om de economie te stabiliseren.

Deze omvatten een groeipakket dat bestaat uit 49 hervormingen die bedoeld zijn om particuliere en publieke investeringen te stimuleren, de productiviteit te verbeteren en langdurige structurele problemen aan te pakken.

Het pakket richt zich op het verminderen van bureaucratische rompslomp, het uitbreiden van hernieuwbare energie en het bieden van belastingverlaging om de consumentenbestedingen te stimuleren.

De overheid herziet ook haar inflatieprognose en verwacht dat het percentage in 2024 zal dalen tot 2,2%, vergeleken met 5,9% in 2023.

Tegen 2026 zal de inflatie naar verwachting stabiliseren op 1,9%. Dalende inflatiepercentages, gecombineerd met stijgende lonen en belastingverlagingen, worden gezien als de sleutel tot het doen herleven van de particuliere consumptie en het stimuleren van de economische groei in de komende jaren.

De regering voorspelt een terugkeer naar een bescheiden groei van 1,1% in 2025 en 1,6% in 2026.

Het succes van deze maatregelen hangt echter af van de tijdige en effectieve uitvoering ervan.

Habeck benadrukte dat de volledige steun van beide kamers van het parlement, inclusief de door de oppositie gecontroleerde Bundesrat, noodzakelijk is om de hervormingen door te voeren.

Als deze initiatieven succesvol zijn, kunnen ze de basis leggen voor sterkere economische prestaties en een hogere werkgelegenheid.

Toch blijft er scepsis bestaan. Sommige economen en leiders uit de industrie beweren dat de maatregelen niet voldoende zijn om de diepgewortelde problemen in de economie aan te pakken.

Misschien zijn de problemen van Duitsland diepgeworteld

De economische uitdagingen waar Duitsland voor staat, gaan verder dan kortstondige conjuncturele neergangen; ze zijn zeer structureel.

De afhankelijkheid van het land van traditionele industrieën, zoals de auto- en chemische industrie, wordt op de proef gesteld in een tijdperk van snelle technologische en geopolitieke veranderingen.

Decarbonisatie, digitalisering en demografische verschuivingen zijn urgente kwesties die moeten worden aangepakt als Duitsland zijn concurrentievoordeel wil terugwinnen.

De energiecrisis heeft de inspanningen om de CO2-uitstoot te verminderen versneld. Er is een verschuiving gaande naar hernieuwbare energie om de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen te verminderen.

Toch verloopt deze overgang niet soepel: de energiekosten voor bedrijven liggen nog steeds aanzienlijk hoger dan in andere geïndustrialiseerde landen.

Volgens de industrielobby DIHK betalen bedrijven in Duitsland vier keer zoveel voor elektriciteit, inclusief belastingen en toeslagen, vergeleken met concurrenten in het buitenland. Dit belemmert hun wereldwijde concurrentiepositie.

Digitalisering blijft ook een uitdaging.

Ondanks de reputatie van Duitsland op het gebied van uitmuntende techniek, loopt het land achter in de invoering van geavanceerde digitale technologieën, met name in het midden- en kleinbedrijf.

Deze digitale kloof wordt gezien als een belemmering voor het verhogen van de productiviteit en het moderniseren van sectoren die essentieel zijn voor toekomstige groei.

Demografische factoren maken de situatie nog ingewikkelder.

De vergrijzing van de bevolking en het tekort aan geschoolde arbeidskrachten vormen een bedreiging voor de duurzaamheid van de arbeidsmarkt op lange termijn.

Doordat er steeds minder jongeren op de arbeidsmarkt komen, hebben bedrijven moeite met het invullen van vacatures, vooral in zeer technische sectoren zoals techniek en informatietechnologie.

Zijn bedrijven op zoek naar een exitstrategie?

Omdat Duitsland met binnenlandse uitdagingen kampt, kijken veel bedrijven steeds vaker naar het buitenland voor groeimogelijkheden of worden ze het doelwit van buitenlandse overnames.

De recente verkoop van Schenker, de logistieke dochteronderneming van Deutsche Bahn, voor 14 miljard euro aan het Deense bedrijf DSV illustreert deze trend.

Daarnaast wordt Commerzbank, de op één na grootste particuliere kredietverstrekker van het land, gezien als een potentieel overnamedoelwit. De Italiaanse bankgigant UniCredit heeft zijn belang namelijk verhoogd naar 21%.

Ook de chemiereus BASF streeft naar internationale expansie en investeert 10 miljard euro in een nieuwe fabriek in China. Daarmee verschuift het bedrijf naar markten met een hoger groeipotentieel.

Deze strategische stappen benadrukken de moeilijkheden waarmee bedrijven op de binnenlandse markt te maken hebben en de noodzaak voor Duitse bedrijven om te diversifiëren om concurrerend te blijven.

Een onzeker pad voorwaarts

De toekomst van de Duitse economie blijft onzeker. Er zijn verschillende factoren die bepalen of het land kan herstellen.

De groeiverwachtingen van de overheid voor 2025 en 2026 zijn enigszins optimistisch, maar het behalen van deze doelstellingen is afhankelijk van de succesvolle implementatie van structurele hervormingen en de stabilisatie van het wereldwijde economische klimaat.

De Duitse economie zal naar verwachting een langzaam en ongelijkmatig herstel doormaken, waarbij de particuliere consumptie, gestimuleerd door dalende inflatie en loonstijgingen, een cruciale rol speelt.

Toch zijn er diepere hervormingen nodig om de grondoorzaken van de economische stagnatie van het land aan te pakken. Zonder de energiekosten, digitalisering en het tekort aan arbeidskrachten aan te pakken, loopt Duitsland het risico verder achterop te raken bij andere geavanceerde economieën.

Hoewel er sprake is van structurele problemen, bieden ze het land ook de kans om zijn groeistrategie te heroverwegen, de industrie te moderniseren en innovatie te omarmen.

Terwijl de regering hervormingen doorvoert, zullen de komende jaren doorslaggevend zijn voor de vraag of Duitsland zijn status als economische grootmacht van Europa kan herwinnen of dat het land blijft kampen met stagnatie.