Bijna 10 miljoen Indonesiërs vallen sinds 2019 uit de middenklasse

De middenklasse van Indonesië, ooit een symbool van de economische veerkracht van het land, kampt sinds 2019 met een ernstige krimp.

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek zijn er bijna 10 miljoen mensen uit deze inkomensgroep gevallen. Hun aantal is gedaald van 57,3 miljoen in 2019 naar 47,8 miljoen in 2023.

Tegelijkertijd groeide de opkomende middenklasse, een demografische groep die één trede lager staat, van 128,85 miljoen naar 137,5 miljoen.

Samen vertegenwoordigen deze groepen ongeveer tweederde van de Indonesische bevolking van 277 miljoen mensen.

Deze verschuiving brengt diepe kwetsbaarheden in de sociaaleconomische structuur van het land aan het licht, die worden verergerd door de pandemie, structurele economische uitdagingen en een gebrek aan alomvattende sociale vangnetten.

Hoe Covid-19 economische kwetsbaarheden blootlegde

De Covid-19-pandemie had verwoestende gevolgen voor de Indonesische middenklasse.

Langdurige lockdowns, afgelastingen van evenementen en andere beperkingen hebben het leven van met name ondernemers en eigenaren van kleine bedrijven verstoord.

Door de daling van het besteedbare inkomen kwamen veel gezinnen onder de middenklassedrempel terecht. Deze grens wordt gedefinieerd als gezinnen die maandelijks tussen de twee miljoen roepia (127 dollar) en 9,9 miljoen roepia (638 dollar) uitgeven.

Een belangrijk probleem was de beperkte toegang tot overheidssteun voor deze groep.

Sociale bijstandsregelingen, zoals geldtransfers en energiesubsidies, kampten met fouten op het gebied van inclusie, waardoor middenklassehuishoudens vaak werden overgeslagen.

Mensen die afhankelijk zijn van informele werkgelegenheid of kleine bedrijven, stuitten op extra obstakels, aangezien de meeste uitkeringen via formele werkgelegenheidskanalen werden verstrekt.

Structurele economische zwakheden dragen bij aan de achteruitgang van de middenklasse

Naast de pandemie zorgen ook bredere economische uitdagingen voor een verdere druk op de Indonesische middenklasse.

Doordat het land afhankelijk is van handel, is het kwetsbaar voor wereldwijde economische vertragingen.

Belangrijke handelspartners zoals de VS, China en Japan hebben krimp gemeld, wat gevolgen heeft voor de vraag naar Indonesische exportproducten.

Dalende grondstoffenprijzen en een afname van handelsvolumes zorgen voor extra druk op de inkomens.

De de-industrialisatie heeft de arbeidsmarkt in Indonesië veranderd.

De industrie, die historisch gezien een groot deel van de beroepsbevolking vertegenwoordigt, heeft terrein verloren aan de dienstensector.

Een groot deel van deze sector is nog steeds informeel, met lagere lonen en weinig werkzekerheid.

Deze veranderingen hebben geleid tot een stagnerende inkomensgroei en een verminderde sociale mobiliteit. Hierdoor is het voor gezinnen moeilijker geworden om weer tot de middenklasse toe te treden.

Overheidsinitiatieven en beloften voor herstel

De inauguratie van president Prabowo Subianto heeft de hoop op economisch herstel doen toenemen.

Tijdens zijn campagne beloofde Prabowo ambitieuze doelen, waaronder het behalen van een BBP-groei van 8% en het uitroeien van armoede.

Initiatieven zoals een landelijk programma voor gratis schoolmaaltijden zijn erop gericht groeiachterstand bij kinderen aan te pakken en de onderwijsresultaten te verbeteren. Dit kan op de lange termijn voordelen opleveren voor de economische mobiliteit.

Critici beweren dat het net zo belangrijk is om structurele problemen aan te pakken, zoals de lage productiviteit en arbeidsnormen.

Indonesië loopt op deze gebieden achter op concurrenten als Vietnam en Bangladesh, waardoor het minder goed in staat is om industrieën met een hogere toegevoegde waarde aan te trekken.

Economen benadrukken de noodzaak van investeringen in onderzoek, ontwikkeling en innovatie om de productiviteit te verhogen en duurzame kansen voor de middenklasse te creëren.

Uitdagingen voor het economisch herstel van Indonesië

Hoewel de economie van Indonesië sinds de pandemie jaarlijks met ongeveer 5% is gegroeid, is dit percentage onvoldoende om de middenklasse weer op te bouwen.

Aanhoudende inflatie, stijgende rentetarieven en een trage wereldeconomie hebben de binnenlandse consumptie beperkt.

Gezinnen die ooit tot de middenklasse behoorden, geven nu voorzichtig geld uit en richten zich op basisbehoeften in plaats van op luxeartikelen. Dit vertraagt het economisch herstel.

Het ontbreken van robuuste sociale vangnetten blijft een groot obstakel.

Zonder gerichte interventies lopen middenklassegezinnen het risico in een vicieuze cirkel van armoede terecht te komen, waardoor de inkomensverschillen nog groter worden.

Economen adviseren hervormingen om de formele werkgelegenheid te versterken, sociale hulpprogramma's te verbeteren en gelijke toegang tot kansen te bevorderen.

Een lange weg naar de wederopbouw van de middenklasse

De krimp van de Indonesische middenklasse is een pijnlijk bewijs van de kwetsbaarheid van de economische vooruitgang.

De pandemie heeft hiaten in de sociale en economische systemen van het land blootgelegd. Om deze aan te pakken, zijn voortdurende inspanningen en beleidswijzigingen nodig.

Met gerichte maatregelen, zoals verbeterde arbeidswetgeving, investeringen in productiviteit en een focus op sociale mobiliteit, is er hoop op de wederopbouw van de middenklasse.

De voortgang hangt echter af van het vermogen van de overheid om een evenwicht te vinden tussen kortetermijnhulp en structurele veranderingen op de lange termijn.