Kan Israël de stijgende oorlogskosten betalen of zullen de burgers de last dragen?

Israël staat voor een economische afrekening, nu de kosten van de oorlog niet langer door de overheid worden betaald, maar door de burgers.

Het gaat om een oorlogsbudget van 40 miljard shekel (11 miljard dollar).

De stijgende belastingen en de toenemende kosten van levensonderhoud testen de veerkracht van huishoudens in het hele land.

De uitgaven aan defensie zijn met 65% gestegen, terwijl bezuinigingsmaatregelen, zoals belastingverhogingen en bevroren salarissen in de publieke sector, gezinnen in de problemen brengen.

De financiële druk neemt toe voor zowel de overheid als de burgers en veel Israëliërs vragen zich af hoe lang ze de last van een oorlogseconomie nog kunnen dragen.

Wat kost de veiligheid van Israël?

Het voortdurende conflict met Hamas en Hezbollah heeft de financiële prioriteiten van Israël gedwongen te veranderen.

Het defensiebudget voor 2025 wordt geschat op 107 miljard shekel, een stijging van 65% ten opzichte van het niveau vóór de oorlog.

In de komende tien jaar zal de defensieuitgaven naar verwachting met minimaal 20 miljard shekel per jaar toenemen, wat neerkomt op 1% van het BBP.

Deze toewijding is gebaseerd op het beleid van de overheid om te voorkomen dat er zich ooit nog een dergelijke situatie voordoet.

Deze uitgaven worden gefinancierd door een combinatie van belastingverhogingen en bezuinigingen.

De overheid heeft de btw met 1% verhoogd en de salarissen in de publieke sector bevroren.

De inkomstenbelastingtarieven en staatstoeslagen worden niet aangepast aan de inflatie, die momenteel op 3,4% staat, boven het doel van de centrale bank.

Ook de onroerendgoedbelasting is verhoogd. Volgens analisten zullen deze maatregelen helpen om het begrotingstekort in 2025 te verlagen tot 4,5% van het bbp, vergeleken met 7,7% in 2024.

Israëlische huishoudens voelen de druk

De financiële crisis is voelbaar in de hele Israëlische samenleving. Volgens schattingen van de lokale media zullen de jaarlijkse uitgaven van een gemiddeld huishouden met 17.000 shekels toenemen.

De rekeningen voor eten, water en elektriciteit zijn allemaal gestegen, wat extra druk legt op gezinnen die al worstelen met stijgende hypotheeklasten en bedrijfskredieten vanwege de hoge rentetarieven.

Veel Israëliërs, met name de middenklasse, wenden zich tot hun familie of liefdadigheidsinstellingen voor hulp.

Pa'amonim, een non-profitorganisatie die huishoudens helpt met het opstellen van een budget, heeft de afgelopen weken een verdubbeling van het aantal hulpverzoeken gezien.

Deze druk is niet alleen financieel, maar ook psychologisch. Veel mensen stellen vragen bij de prioriteiten van de overheid.

Te laat voor hervormingen van de kosten van levensonderhoud?

De overheid probeert de crisis van de stijgende kosten van levensonderhoud aan te pakken door middel van hervormingen die gericht zijn op het verlagen van de prijzen.

Een belangrijk initiatief is het aanpassen van de Israëlische normen aan de Europese regelgeving om de invoerkosten te verlagen.

Deze hervormingen zouden importeurs tussen de 7% en 16% besparen op een breed scala aan goederen, van elektronica tot voedsel en cosmetica.

De effectiviteit van deze hervormingen is echter nog onzeker.

De Israëlische consumentenmarkt wordt gedomineerd door een handjevol grote conglomeraten, zoals Diplomat en Schestowitz, die de distributie van veel internationale merken in handen hebben.

Deze monopolie-achtige structuren maken het voor kleinere importeurs moeilijk om te concurreren. Hierdoor rijzen er twijfels over de vraag of de kostenbesparingen ook daadwerkelijk worden doorgegeven aan de consument.

De hervormingen van de parallelle import, die bedoeld zijn om de concurrentie te stimuleren door barrières voor kleinere bedrijven te verwijderen, bieden enige hoop.

Zo kan tandpasta die is geïmporteerd uit goedkopere landen als Roemenië nu in Israël worden verkocht, zonder dat de exclusieve franchisenemers daar iets tegen kunnen doen.

De omvang van deze veranderingen is echter mogelijk niet groot genoeg om de macht van de grote spelers op de markt te doorbreken.

Economische stagnatie en ‘brain drain’

De Israëlische economie is gewaardeerd op $ 525 miljard, maar dat zal de komende jaren naar verwachting afnemen.

De groei van het bbp in 2024 bedroeg slechts 0,4%, waardoor Israël een van de traagst groeiende ontwikkelde economieën is. De bouw en het toerisme blijven achteruitgaan, terwijl er een tekort aan arbeidskrachten blijft bestaan door de oproep van reservisten voor het leger.

Hoewel in 2025 een bescheiden herstel wordt verwacht, zullen bezuinigingsmaatregelen waarschijnlijk de groeipotentie beperken.

Een nog zorgwekkender trend is de toenemende emigratie van vakmensen. In de afgelopen twee jaar is het aantal Israëliërs dat het land verlaat verdubbeld. Veel van hen noemen de economische instabiliteit en politieke onzekerheid als reden.

Deze 'hersenafvoer' omvat artsen, wetenschappers en andere hoogopgeleide professionals die van cruciaal belang zijn voor de economische toekomst van Israël.

Israël: een verdeeld land?

De economische crisis vergroot de bestaande sociale en politieke tegenstellingen.

Hoewel de meeste Israëliërs het erover eens zijn dat een hogere defensiebegroting noodzakelijk is voor de nationale veiligheid, hebben de economische offers een negatieve invloed op het vertrouwen van het publiek.

De kritiek op de terughoudendheid van de regering om politiek gemotiveerde uitkeringen te schrappen of haar meer dan 30 ministeries te stroomlijnen, neemt toe.

Deze beslissingen, die bedoeld zijn om de kiezersbasis van de coalitie te beschermen, vergroten de verdeeldheid in een maatschappij die al verdeeld is.

Een bijzonder omstreden kwestie is de vrijstelling van ultraorthodoxe mannen van militaire dienstplicht.

Er klinken steeds meer oproepen om dit beleid te beëindigen, maar elke stap in die richting brengt het risico van politieke tegenstand met zich mee.

Het is van cruciaal belang om dit debat op te lossen, zodat er een gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid ontstaat en de maatschappelijke breuklijnen worden verkleind.

Is er een juiste weg vooruit?

De economische toekomst van Israël hangt af van beslissende en rechtvaardige beleidsmaatregelen.

Om verdere hersenlekkage te voorkomen, moet de overheid ervoor zorgen dat de bezuinigingsmaatregelen niet onevenredig zwaar drukken op de middenklasse.

Bovendien is het aanpakken van monopolies op consumentenmarkten van cruciaal belang om de druk op de kosten van levensonderhoud te verlichten en het vertrouwen van het publiek te herstellen.

Hoewel de uitgaven voor de verdediging waarschijnlijk niet zullen afnemen, kan Israël wel stappen ondernemen om het budget te optimaliseren door inefficiënties te verminderen en zich te richten op groei-gerichte hervormingen.

Door te investeren in hightech en andere belangrijke sectoren, kan de economische vertraging die wordt veroorzaakt door bezuinigingen, worden gecompenseerd.

Bovendien kunnen beleidsmaatregelen om gekwalificeerde werknemers te behouden, zoals belastingvoordelen en verbeterde openbare diensten, helpen de emigratie tegen te gaan.