Waarom loopt de Australische economie achter op de rest van de wereld, na decennia van groei?

Na drie decennia van ononderbroken economische groei is de economische prestaties van Australië niet langer de wereldwijde norm die het ooit was.

Het land, dat ooit bekendstond om zijn veerkracht, met name tijdens de wereldwijde financiële crisis van 2008, worstelt nu met trage groei, dalende productiviteit en stagnerende levensstandaarden.

Deze structurele uitdagingen roepen vragen op over de duurzaamheid van het economische model in een snel veranderend wereldbeeld.

Groei in Australië vertraagt

Het bruto binnenlands product (bbp) van Australië groeide in de eerste drie kwartalen van 2024 met slechts 0,8% ten opzichte van het voorgaande jaar. Daarmee bleef het land achter op de Verenigde Staten (3,1%) en de eurozone (0,9%).

Deze zwakke prestaties, gecombineerd met zeven opeenvolgende kwartalen van negatieve groei per hoofd van de bevolking, suggereren dat het land in een technische recessie zou zijn beland als het niet was geweest voor de bevolkingsgroei door immigratie.

Inflatie, die in december 2022 piekte op 7,8%, blijft een groot probleem. Terwijl andere ontwikkelde landen erin zijn geslaagd om loonstijgingen af te stemmen op de inflatie, lagen de reële lonen in Australië eind 2023 nog steeds 4,8% onder het niveau van vóór de pandemie.

De huishoudelijke schulden zijn gestegen en de hypotheeklasten zijn door de renteverhogingen van de Reserve Bank of Australia (RBA) enorm toegenomen. Veel huishoudens hebben moeite om rond te komen.

Structuele zwakke plekken in de Australische economie

Een belangrijke oorzaak van de vertraging in Australië is de overmatige afhankelijkheid van de export van grondstoffen, met name ijzererts en kolen, om de economische groei te stimuleren.

Nu de wereldwijde vraag naar deze grondstoffen afneemt, met name omdat China zijn toeleveringsketens diversifieert en prioriteit geeft aan de eigen groene energietransitie, hebben de exportinkomsten van Australië een klap gekregen.

Deze kwetsbaarheid onderstreept het belang van diversificatie in exportmarkten en -sectoren.

Een ander dringend probleem is de productiviteit. Volgens recente gegevens is de groei van de arbeidsproductiviteit in Australië een van de laagste in de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).

Deze stagnatie, gecombineerd met verouderde infrastructuur en een tekort aan woningen, heeft de economie verder onder druk gezet.

Uit een rapport van de National Housing Finance and Investment Corporation (NHFIC) blijkt dat er in 2027 een tekort van 106.300 woningen zal zijn. Dit zal de betaalbaarheidsproblemen verergeren en de consumptiebeperken.

Beleidsfalen en gemiste kansen

Ook de beleidsaanpak van Australië tijdens en na de COVID-19-pandemie is onderzocht.

Terwijl veel landen de crisis zagen als een kans om te investeren in groene energie, innovatie en infrastructuur, richtten de fiscale maatregelen van Australië zich grotendeels op kortetermijnoplossingen zonder een duidelijk langetermijnvisie.

Zo blijven investeringen in hernieuwbare energie en opkomende technologieën relatief laag, waardoor het land slecht voorbereid is op de wereldwijde verschuiving naar duurzame groei.

De agressieve monetaire verkrapping door de RBA om de inflatie te bestrijden, is ook een tweesnijdend zwaard.

Hoewel de snelle stijging van de rente naar 4,35% noodzakelijk was om de prijzen te stabiliseren, heeft het de consumptiebeweging in Australië, die goed is voor meer dan de helft van het BBP, in de knel gebracht.

Minister van Financiën Jim Chalmers heeft deze uitdagingen erkend, maar heeft nog geen uitgebreide hervormingen aangekondigd om ze aan te pakken.

Ook het migratiebeleid is een omstreden onderwerp. Hoewel de netto migratie in 2023 een recordhoogte van 547.200 bereikte, werden beleidsmakers bekritiseerd omdat ze niet voldoende voorbereid waren op de druk die deze toestroom op de woningmarkt en de infrastructuur zette.

Hoewel de overheid plannen heeft aangekondigd om de migratie te beperken, stellen experts dat een betere aanpak zou zijn om de migratie te gebruiken om de productiviteit en innovatie te stimuleren en tegelijkertijd het tekort aan huisvesting aan te pakken.

Kan de Australische economie herstellen?

Economen zijn het erover eens dat structurele hervormingen essentieel zijn om de Australische economie nieuw leven in te blazen.

Prioriteiten zijn onder meer het verhogen van de productiviteit door te investeren in technologie, onderwijs en infrastructuur; het diversifiëren van de export buiten grondstoffen; en het bevorderen van innovatie in snelgroeiende sectoren zoals hernieuwbare energie en geavanceerde productie.

Belastinghervorming is een ander cruciaal gebied. Het belastingstelsel van Australië is nog steeds sterk afhankelijk van inkomsten- en vennootschapsbelastingen, met een minimale bijdrage van consumptiebelastingen.

Door te streven naar een meer evenwichtige belastingstructuur kunnen de nodige investeringen worden gefinancierd zonder dat huishoudens en bedrijven te zwaar worden belast.

Tot slot is het noodzakelijk om de veerkracht van de economie te vergroten door de afhankelijkheid van belangrijke handelspartners zoals China te verminderen en sterkere banden op te bouwen met opkomende markten.

Deze diversificatie is niet alleen essentieel voor economische stabiliteit, maar sluit ook aan bij de wereldwijde trend om de risico's in de toeleveringsketens te verkleinen.