Binnen het Vaticaan: Hoe de volgende paus de toekomst zal vormgeven

Op 7 mei 2025 komen 133 katholieke kardinalen bijeen in de Sixtijnse Kapel om de volgende paus te kiezen.

Het is een stemming die niet alleen de 1,4 miljard katholieken wereldwijd kan beïnvloeden, maar ook de wereldpolitiek.

De overleden paus Franciscus stond bekend om zijn hervormingen en progressieve houding.

Wat dit moment zo belangrijk maakt, is niet alleen wie er wordt gekozen, maar ook wat die persoon vertegenwoordigt.

Zal de volgende paus zijn weg voortzetten of terugkeren naar de traditie?

Deze conclaaf draait meer om traditie. Het gaat om het kiezen van een morele stem die zal spreken tot de 21e eeuw.

Hoe wordt de paus gekozen?

Het pauselijk conclaaf is een van de oudste nog bestaande verkiezingsprocedures ter wereld.

De eerste officiële regels dateren uit 1059, toen paus Nicolaas II het recht om de paus te kiezen exclusief aan de kardinalen toekende.

Daarvoor was het een rommelige mix van Romeinse geestelijken, adel en politieke inmenging.

Maar politiek heeft altijd een rol gespeeld. En tegenwoordig hebben mediaverhalen, lobbygroepen en allianties binnen de kerk genoeg macht om de uitkomst te beïnvloeden.

Tegenwoordig komen de kardinalen die de paus kiezen uit de hele wereld. Ze moeten allemaal jonger zijn dan 80 jaar.

De meesten waren door paus Franciscus zelf benoemd, waardoor dit conclaaf minder voorspelbaar was dan in het verleden.

Ze vertegenwoordigen regio's van Europa tot Afrika, Azië en Latijns-Amerika.

In de Sixtijnse Kapel stemmen ze in het geheim.

Er worden elke dag vier stemmen uitgebracht, en tweederde van de stemmen is nodig om te winnen.

Na elke ronde worden de stembiljetten verbrand.

Zwarte rook betekent dat er nog geen winnaar is.

Witte rook betekent dat er een nieuwe paus is gekozen.

Wie zijn de belangrijkste kanshebbers?

Met 80% van de stemgerechtigde kardinalen benoemd door Franciscus, is dit conclaaf globaler en ideologisch diverser dan ooit tevoren.

Dat maakt het voorspellen van de uitkomst moeilijk, maar een paar namen springen eruit.

Kardinaal Pietro Parolin (70) is de staatssecretaris van het Vaticaan en een van de belangrijkste kandidaten uit Italië.

Hij staat bekend om zijn diplomatieke vaardigheden en kalme leiderschapsstijl.

Hij heeft echter kritiek gekregen omdat hij naar verluidt informatie over misbruik zou hebben achtergehouden en vanwege zijn conservatieve opvattingen over het homohuwelijk.

Kardinaal Luis Tagle (67) uit de Filipijnen wordt vaak de ‘Aziatische Franciscus’ genoemd.

Hij is een gematigde stem die de Kerk heeft aangespoord meer mededogen te tonen jegens migranten en gemarginaliseerde groepen.

Hij blijft populair in Azië, waar het katholicisme snel groeit, hoewel sommigen twijfelen of hij de politieke ruggengraat heeft om de bureaucratie van het Vaticaan te leiden.

Kardinaal Peter Turkson (76), uit Ghana, wordt algemeen gerespecteerd vanwege zijn internationale status en gematigde aanpak.

Hij heeft zich publiekelijk verzet tegen wetten die homoseksualiteit in Afrika strafbaar stellen, en hij brengt zowel ervaring uit het Vaticaan als vertegenwoordiging van het Globale Zuiden mee.

Hij heeft echter ontkend interesse te hebben in de rol.

Kardinaal Matteo Zuppi (69) uit Bologna is een vredesonderhandelaar en een vertrouweling van Franciscus.

Hij leidde diplomatieke missies in Oekraïne en Afrika en wordt gezien als een voortzetting van de stijl van Franciscus. Hij wordt beschouwd als pastoraal, pragmatisch en open.

Kardinaal Fridolin Ambongo (65), uit de Democratische Republiek Congo, is de meest prominente Afrikaanse conservatief.

Hij heeft de recente stap van de Kerk om homoseksuele relaties te zegenen afgewezen en wordt gezien als een stem voor traditionele waarden, vooral in de groeiende Afrikaanse bisdommen.

Er zijn ook buitenstaanders: kardinaal Robert Sarah uit Guinee (een favoriet van de traditionalisten), kardinaal Michael Czerny (een jezuïet zoals Franciscus, maar onwaarschijnlijk vanwege twee opeenvolgende jezuïetische pausen), en de Amerikaanse kardinaal Joseph Tobin, bekend om zijn inclusieve opvattingen.

Kan de pauselijke stemming worden beïnvloed?

Op 7 mei betreden de kardinalen de Sixtijnse Kapel. Hun telefoons worden ingeleverd.

De kapel is al doorzocht op afluisterapparatuur en stoorzenders blokkeren alle signalen. Eenmaal binnen worden de deuren verzegeld.

Terwijl buitenstaanders speculeren en journalisten kardinalen door Romeinse cafés achtervolgen, zijn de regels binnen strikt.

Over de stemming praten kan leiden tot excommunicatie. Zelfs het personeel, inclusief keukenpersoneel, medisch personeel en schoonmakers, moet een eed van levenslange geheimhouding afleggen.

Toch sijpelt de moderne druk door. Deze week nog ging een digitaal gegenereerde afbeelding van Donald Trump in pauselijke kledij rond op sociale media.

Trump bagatelliseerde het als een grap. Katholieke leiders niet. Dit moment toonde aan hoe vaag de grens is geworden tussen digitale propaganda, religieuze symboliek en de publieke perceptie.

Recent zijn video's verspreid van kardinaal Tagle die John Lennons "Imagine" zingt. Sommigen zagen dit als een poging om zijn kandidatuur te ondermijnen, maar het heeft zijn populariteit juist vergroot.

Conservatieve groeperingen hebben boeken uitgegeven waarin traditionalisten als kardinaal Robert Sarah worden gepromoot en progressieve veranderingen op het gebied van abortus en het homohuwelijk worden bekritiseerd.

Waarom deze verkiezing veel verder reikt dan de Kerk

Tegenwoordig is de paus niet alleen een religieus leider. Hij is een van de laatste wereldfiguren die een niet-politieke morele autoriteit bezit.

In tegenstelling tot presidenten of CEO's leidt de paus zonder leger, zonder BBP en zonder termijnbeperkingen.

Hij blijft echter nog steeds de meningen over migratie, mensenrechten, oorlog, armoede en gezinsleven beïnvloeden.

Deze zachte macht is belangrijk. Paus Franciscus heeft de focus van de Kerk verlegd naar sociale rechtvaardigheid, milieubescherming en wereldwijde outreach.

Zijn stem beïnvloedde alles, van de klimaatdoelen van de VN tot de manier waarop landen hun immigratiebeleid vormgeven.

De volgende paus zal die wereldwijde preekstoel erven. Een progressieve paus kan die uitbreiden. Een conservatieve paus kan die inkrimpen.

Maar hoe dan ook, het pausdom blijft uniek: het is de enige morele zetel van wereldwijde invloed die niet door staten of markten wordt gekozen, hoewel het wel in staat is beide te beïnvloeden.

Naarmate het vertrouwen in politieke instellingen verder afneemt, wordt deze rol nog belangrijker.

In delen van Afrika en Latijns-Amerika functioneert de Kerk waar regeringen tekortschieten.

In Europa en Noord-Amerika blijft het een cultureel ankerpunt.

De beslissing die deze week in die afgesloten kapel wordt genomen, zal bepalen wie die invloed uitoefent en hoe die wordt gebruikt.

Wat brengt de toekomst?

De beraadslagingen van het conclaaf zullen naar verwachting twee tot vijf dagen duren, tenzij er een verrassende consensus wordt bereikt.

Vroege stemmen zouden de meest extreme kandidaten moeten elimineren en de meest kansrijke kandidaten moeten selecteren.

Een compromisfiguur als Zuppi, Turkson of zelfs Prevost zou na de derde of vierde dag naar voren kunnen komen.

Zodra de nieuwe paus is gekozen, wordt hem gevraagd of hij de functie aanvaardt. Zo ja, dan kiest hij een pauselijke naam, trekt hij een witte soutane aan, stapt hij op het balkon boven het Sint-Pietersplein en spreekt hij de woorden “ Habemus papam ”.

Maar achter dat moment schuilt een stil, complex proces dat gevormd is door eeuwenlange traditie en hedendaagse druk.

Over een paar dagen zal de wereld zien wie de stem van het geweten mag zijn.