De rijstprijzen in Japan escaleren en de minister treedt af vanwege fouten in de aanvoer.

De Japanse rijstmarkt, ooit een symbool van zelfvoorziening en nationale trots, is in een crisis terechtgekomen. De prijs van een zak rijst van 60 kg is in het afgelopen jaar gestegen van iets minder dan ¥20.000 tot maar liefst ¥50.000, een stijging van meer dan 150%.

In het hart van de storm staat de voormalige landbouwminister Taku Eto, wiens ontslag deze week volgde op publieke verontwaardiging over zijn opmerking dat hij "veel" rijst als geschenk had ontvangen.

Eto zei dat hij nooit rijst hoefde te kopen, omdat hij er altijd genoeg van kreeg als cadeau.

De opmerking, die volgens de minister als grap bedoeld was, kreeg felle kritiek.

Zijn vertrek benadrukt de politieke gevolgen van een dieperliggend structureel probleem in het Japanse landbouwbeleid en de kosten van levensonderhoud.

Vraag naar rijst verkeerd ingeschat, reserves aangetast

Supermarkten hanteren nu rantsoenregelingen voor de verkoop van rijst, en noodvoorraden – die normaal gesproken worden gebruikt bij natuurrampen – zijn vrijgegeven om de aanvoer te stabiliseren.

De tekortkoming wordt nu toegeschreven aan een verkeerde berekening door de overheid van de vraag naar rijst, namelijk bijna 500.000 ton. Door klimaatverandering veroorzaakte slechte oogsten hebben het tekort alleen maar verergerd.

Het herstel van de toeristische sector, de toename van uit eten gaan en de lagere rijstprijzen ten opzichte van andere basisvoedingsmiddelen zijn niet volledig verwerkt in de vraagprognoses van het ministerie van Landbouw voor 2023 en 2024.

Hoewel Japan in 1995 een einde maakte aan de directe controle over de rijstproductie, blijft de overheid richtlijnen aan de boeren geven.

Deze prognoses, die werden gebruikt om te bepalen hoeveel rijst er verbouwd moest worden, hadden de toename van de vraag na de pandemie niet voorzien.

Omsturen van beleid zaait verwarring.

In voorgaande jaren had hetzelfde ministerie boeren aangemoedigd om de rijstteelt te verminderen ten gunste van gewassen als soja en tarwe.

Op dat moment werd de verschuiving ondersteund door de afnemende consumptie van rijst. Maar aangezien de huidige vraag de verwachtingen ruimschoots overtreft, wordt het beleid nu als kortzichting beschouwd.

Hoewel dit een weerspiegeling is van langdurige bezwaren tegen overregulering en subsidies, maken anderen zich zorgen dat het afbouwen van steun plattelandsgemeenschappen die afhankelijk zijn van de landbouw, schade zou kunnen toebrengen.

Kosuke Kasahara, een 59-jarige boer, betoogt dat rijstteelt meer biedt dan alleen inkomen.

Het houdt steden in leven. Omdat een groot deel van de beroepsbevolking uit oudere boeren bestaat, zijn velen slecht voorbereid op het reageren op snel veranderende richtlijnen en schommelingen op de markt.

Importen worden hervat nu de politieke druk toeneemt.

Om de impact te verzachten, heeft Japan na 25 jaar de import van rijst uit Zuid-Korea hervat en onderhandelt het over nieuwe overeenkomsten met Amerikaanse producenten.

Deze noodmaatregelen zijn politiek gevoelig, vooral nu de verkiezingen op nationaal niveau dichterbij komen.

De minderheidsregering van premier Shigeru Ishiba krijgt nu kritiek van zowel kiezers op het platteland als in de steden: de eersten zijn ontevreden over jarenlang lage winstgevendheid, en de laatsten worden gekweld door de stijgende voedselprijzen.

Ook het vertrouwen van het publiek staat op het spel. De opmerking van Eto, hoewel bedoeld als grap, raakte een gevoelige snaar te midden van de hoogste inflatie in decennia.

Voor gezinnen die al bezuinigen op essentiële zaken, benadrukten dergelijke opmerkingen een voelbare kloof tussen leiderschap en de realiteit van het dagelijks leven.

Historische echo's en huidige risico's

De crisis vertoont overeenkomsten met de rijstrellingen van 1918, die een regering ten val brachten.

Hoewel de moderne economie van Japan meer gediversifieerd is, blijft de symbolische kracht van rijst onverminderd.

Het is niet alleen een basisvoedsel, maar ook een cultureel anker – een anker waarvan de schaarste grootschalige onrust kan veroorzaken.

Tenzij er snel corrigerende maatregelen worden genomen – waaronder betere voorspellingen, duidelijke communicatie en steun voor zowel producenten als consumenten – kan de situatie verder verslechteren.

De situatie weerspiegelt bredere structurele spanningen in de Japanse economie, met name op het gebied van voedselzekerheid, duurzaamheid in plattelandsgebieden en kostenbeheersing onder inflatoire druk.

Nu de nationale identiteit, het vertrouwen in de overheid en de betaalbaarheid van voedsel op het spel staan, heeft het bescheiden graan opnieuw een centrale rol in de Japanse politiek.