Hoe Trumps tarieven en technologische dominantie de Europese stappen naar digitale soevereiniteit en de 'Koop bij de EU'-beweging aanjagen.

De relatie tussen Europa en de VS is aan het wankelen.

Onder Donald Trumps tweede termijn is de handelsoorlog teruggekeerd en wordt de digitale dominantie van Amerikaanse bedrijven nu in twijfel getrokken. En deze keer is het serieus.

Europese instellingen en kiezers reageren niet alleen met frustratie, maar ook met actie.

Een groeiende golf van regelgeving, investeringen in open-source software, digitale belastingen en AI-beperkingen verandert de "Koop uit de EU"-beweging in een gecoördineerde beleidsrichting.

Is het sentiment onder consumenten daadwerkelijk aan het veranderen?

Recente onderzoeken tonen een meetbare verschuiving in het Europese koopgedrag weg van Amerikaanse merken.

Volgens de enquête van de Europese Centrale Bank over de verwachtingen van consumenten in maart 2025, gaf 44% van de respondenten in de eurozone aan bereid te zijn hun uitgaven aan Amerikaanse goederen te verminderen.

Bij huishoudens met een hoger inkomen was het aantal nog hoger.

Maar wat nog belangrijker is, is dat de belangrijkste reden niet de prijs was, maar de voorkeur.

De mediaan "substitutietscore" onder degenen die vanwege voorkeur voor een ander product kozen, was 95 van de 100. Dat cijfer bleef gelijk, zelfs toen hypothetische tarieven op slechts 5% werden vastgesteld.

In Duitsland is de trend nog duidelijker. Een enquête uit mei 2025 toonde aan dat meer dan de helft van de respondenten al minder Amerikaanse producten gebruikte of van plan was dat te doen.

Bijna een derde zei dat ze wilden stoppen met het gebruik van smartphones die in Amerika zijn gemaakt.

Ongeveer 30% gaf aan dat ze actief Amerikaanse computerhardware en sociale mediadiensten vermeed.

Dit is geen consumentengedrag dat wordt gedreven door gemak of kosten. Het is politiek.

Veel mensen in Duitsland gaven aan dat ze het niet eens waren met Trump's steun voor extreemrechtse groeperingen zoals de AfD, en dat dit een reden was om hun aankoopgedrag te veranderen.

In het huidige klimaat kan "Gemaakt in de VS" eerder als een waarschuwing dan als een verkoopargument dienen.

Waarom Meta mogelijk het grootste juridische doelwit van de EU wordt.

Meta bereidt zich voor om zijn AI-modellen te trainen met behulp van tientallen jaren aan gegevens van Europese gebruikers, zoals berichten, foto's en reacties, en dat zonder toestemming te vragen.

Het bedrijf beroept zich op "legitiem belang" volgens de AVG, wat bepaalde gebruiksmogelijkheden van persoonsgegevens zonder expliciete toestemming toestaat. Privacytoezichthouders zijn het hiermee niet eens.

De groep noyb, onder leiding van Max Schrems, heeft een verstekbevel ingediend en bereidt zich voor op een rechtszaak.

Dit is niet de eerste keer dat Meta op hetzelfde juridische argument terugvalt.

In 2023 werd het bedrijf gedwongen om "legitiem belang" als rechtvaardiging voor gepersonaliseerde reclame te laten vallen.

Schrems betoogt dat als Meta gebruikers niet op die basis kan benaderen met advertenties, het zeker niet hun persoonlijke geschiedenis in AI-modellen kan verwerken.

Noyb schat dat Meta schadevergoedingen van meer dan 200 miljard euro zou kunnen moeten betalen als een collectieve rechtszaak doorgaat.

Dat bedrag is gebaseerd op €500 per gebruiker, uitgaande van de ongeveer 400 miljoen maandelijkse gebruikers van Meta in de EU.

Meta betoogt dat het gebruikersgegevens nodig heeft om zijn modellen cultureel bewuster te maken, maar andere bedrijven zoals OpenAI en het Franse Mistral komen zonder datasets van sociale media toe.

Meta riskeert niet alleen de juridische strijd te verliezen, maar mogelijk ook de publieke opinie in Europa volledig te verliezen.

Zou open source de dominantie van Amerikaanse software in publieke instellingen kunnen vervangen?

De Duitse federale overheid besteedt jaarlijks 1,3 miljard euro aan software. Meer dan 200 miljoen euro daarvan gaat rechtstreeks naar Microsoft.

Deze contracten binden publieke instellingen aan gesloten systemen die duur en onflexibel zijn.

Een groeiend aantal Europese instellingen zoekt een uitweg.

Open-source alternatieven bieden meer dan alleen kostenbesparingen. Ze stellen publieke instellingen in staat om hun eigen gegevens te hosten, systemen aan te passen aan nationale behoeften en afhankelijkheid van Amerikaanse cloudinfrastructuur te voorkomen.

Voor landen die zich zorgen maken over de Amerikaanse Cloud Act, die Amerikaanse bedrijven zou kunnen dwingen gegevens over te dragen, zelfs als deze in het buitenland zijn opgeslagen, is dat onderscheid van het grootste belang.

Verschillende Europese regeringen maken open source de standaard. Het Franse plan voor de digitale transitie in 2030 geeft prioriteit aan FLOSS-oplossingen.

Het Duitse openDesk-project levert modulaire systemen aan gemeenten. Zwitserland heeft een wet aangenomen die open-source software voor de openbare sector verplicht stelt.

Dit is niet langer alleen een technisch gesprek. Het is een politiek gesprek. Landen gebruiken inkoopbeleid om digitale soevereiniteit op te bouwen.

Waarom Duitsland Google en Meta wil belasten

Op 29 mei 2025 stelde de Duitse staatssecretaris van Cultuur, Wolfram Weimer, een belasting van 10% voor op digitale diensten die worden aangeboden door grote online platforms zoals Google en Meta.

Het doel is om inkomsten die in Duitsland worden gegenereerd door bedrijven te belasten die, in zijn woorden, "bijna geen belasting betalen, te weinig investeren en veel te weinig teruggeven aan de maatschappij."

Het plan is nog geen officieel overheidsbeleid, maar het weerspiegelt wel een verandering in de instelling.

Trump heeft gewaarschuwd dat een dergelijke belasting zou leiden tot wederkerende tarieven.

Vergelijkbare digitale dienstverleningbelastingen in Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk leidden tijdens de eerste termijn van Trump tot onderzoeken onder artikel 301 en dreigementen van economische vergeldingsmaatregelen.

Weimer zegt dat hij bereid is het risico te nemen. Hij vergeleek Google's invloed op de openbare kennis met een monopolie op de taal zelf.

Als een bedrijf de macht heeft om geografische regio's te hernoemen of politieke nieuwsberichten te filteren, zo betoogde hij, dan is belasting heffen het minste wat een overheid zou moeten doen.

Wat er gebeurde met Google Maps en waarom het belangrijk is

Tijdens de Hemelvaartdag-vakantie in 2025 in Duitsland werden automobilisten die Google Maps gebruikten misleid en dachten ze dat grote delen van het autosnelwegennetwerk gesloten waren.

De app toonde honderden valse wegversperringen en stopborden aan.

Het probleem trof ook gebruikers in België en Nederland. Het leidde tot grote vertragingen, waarbij automobilisten alternatieve wegen overspoelden en in verwarring de politie-hotlines belden.

Google gaf later de schuld aan een combinatie van gegevens van derden, meldingen van gebruikers en traag filteren.

Andere navigatie-apps zoals Waze en Apple Maps vertoonden geen problemen. Google verklaarde dat het aan het werk was om de valse meldingen te verwijderen, maar wilde geen specifieke oorzaak noemen.

Sommigen beweren dat dit niet zomaar een technische storing was. Het toonde de risico's aan van het afhankelijk zijn van één platform onder Amerikaanse controle voor kritieke infrastructuur.

Voor beleidsmakers die pleitten voor door Europa beheerde digitale diensten, was het een bewijs dat de infrastructuur van het dagelijks leven niet aan buitenlandse bedrijven met ondoorzichtige datasystemen zou moeten worden uitbesteed.

Uiteindelijk is het duidelijk dat Europa firewalls aan het bouwen is. Niet alleen tegen buitenlandse surveillance of handelsschokken, maar ook tegen het verlies van digitale zelfbeschikking.

Dit is onderdeel van een grotere trend, een groter plan met als uiteindelijke doel de afhankelijkheid van Europa van de VS te verminderen.

Of het nu gaat om producten, infrastructuur of AI-training, het is misschien tijd dat Europa niet alleen de toekomst wil reguleren, maar er ook eigenaar van wil zijn.