Naast de 5% defensie-uitgaven van Europa: de cijfers vertellen een heel ander verhaal

De NAVO-bondgenoten van Europa hebben zojuist geschiedenis geschreven.

Op de laatste top in Den Haag hebben alle 32 lidstaten een gedurfde nieuwe doelstelling onderschreven: 5% van het bbp aan defensie besteden om zich voor te bereiden op een wereld waarin Rusland zich versterkt, terwijl de VS dreigt weg te lopen.

Het was bedoeld om kracht te tonen, maar de cijfers suggereren iets anders. Achter de eenheid gaat een chaotische, geïmproviseerde en in sommige gevallen volledig fictieve militaire opbouw schuil.

Het hoofdnummer is misleidend

De NAVO-doelstelling van 5% klinkt eenvoudig, maar dat is het niet. Het aantal is verdeeld: 3,5% van het bbp moet naar traditionele defensie gaan, zoals tanks, straaljagers, salarissen en logistiek.

De resterende 1,5% kan betrekking hebben op bredere investeringen in "beveiliging", zoals cyberbeveiliging, telecommunicatie, rampenbestrijding en zelfs infrastructuur.

Dat onderscheid is van belang omdat veel landen de afgelopen tien jaar nauwelijks het oorspronkelijke doel van 2% hebben gehaald door precies die bredere categorieën te gebruiken.

Neem Spanje. Premier Pedro Sánchez onthulde onlangs een bestedingsplan van 10,5 miljard euro. Maar slechts 19% daarvan gaat naar daadwerkelijke militaire hardware. De rest heeft betrekking op cyberbeveiliging en hulpdiensten.

Wat Spanje in wezen deed, is onderhandelen over een achterdeur: het zal 2,1% uitgeven, niet 5%.

Italië wordt geconfronteerd met een schuldquote van meer dan 130% en daarom heeft het geen geactualiseerde defensiebegroting gepresenteerd, maar houdt het vol dat het de grens van 2% heeft bereikt door kustwachtoperaties en financiële criminaliteit mee te nemen.

Wat er echt gebeurt, is herclassificatie. Volgens de nieuwe regels van de NAVO tellen veel van de oude 2%-trucs niet langer als verdediging.

In feite kunnen de reële militaire uitgaven van sommige landen nu dichter bij 1,3% liggen zodra de boekhoudkundige mist is opgetrokken.

Europa is niet klaar om dit geld op te nemen

Het probleem is niet alleen de inflatie, maar ook de uitvoering. Het Duitse voorbeeld is veelzeggend.

Kanselier Friedrich Merz heeft beloofd het krachtigste conventionele leger van Europa op te bouwen. Hij slaagde er zelfs in de Duitse schuldenrem op te schorten om de uitgaven vrij te maken.

Maar in 2023 liet Duitsland 76 miljard euro van zijn federale begroting onuitgegeven, inclusief grote delen voor defensie en infrastructuur.

Van het militaire fonds van 100 miljard euro is slechts 25% in de afgelopen drie jaar ingezet. En dit is niet nieuw.

Het Duitse klimaat- en transformatiefonds, dat bedoeld was om groene energie en EV-infrastructuur te stimuleren, heeft de afgelopen zeven jaar gemiddeld slechts 65% uitgevoerd.

Stel je nu eens voor dat je probeert de militaire uitgaven in heel Europa tegen 2030 te verdrievoudigen. Waar komen de inkoopmedewerkers vandaan? De ingenieurs? De materialen? De werkers?

De eigen bouwsector van Duitsland draait op volle toeren. Meer geld naar het systeem gooien creëert geen gereedheid. Het zal alleen maar knelpunten creëren.

Het verkeerde leger wordt gebouwd

Als het doel van de NAVO een transformatieplan was, zou het prioriteit geven aan de lessen van Oekraïne: drones, goedkope autonome systemen, elektronische oorlogsvoering, logistieke inlichtingen en snelle reactienetwerken.

In plaats daarvan houden de meeste landen standaard vast aan wat ze weten, zoals legacy-systemen en binnenlandse leveranciers.

In Duitsland blijven Rheinmetall en Hensoldt de inkoop domineren. In Frankrijk en Italië slokken marinecontracten en lucht- en ruimtevaartpartnerschappen een groot deel van het nieuwe geld op.

Sommige landen hebben zelfs irrelevante projecten zoals maritieme oppervlaktecapaciteiten opgenomen in EU-leningaanvragen, simpelweg omdat ze weten hoe ze aan schepen moeten uitgeven.

Wat Europa nodig heeft, is een revolutie op het gebied van defensie. Wat het krijgt, is een golf van conventionele uitgaven die vastzitten in het 20e-eeuwse denken.

Het grootste probleem is dat het bestedingsplan niet wordt opgesteld voor een moderne oorlog. Het wordt gebouwd voor politieke optiek en inkoopgemak.

De publieke opinie is gefragmenteerd en zit vol tegenstrijdigheden

Europese burgers steunen herbewapening, totdat het hen rechtstreeks raakt. Uit peilingen van de ECFR blijkt dat er sterke steun is voor hogere militaire budgetten in Polen (70%), Denemarken (70%) en het Verenigd Koninkrijk (57%).

Maar in Duitsland, Spanje en Frankrijk schommelt de steun rond de 45%. In Italië daalt het tot 17%.

Wat de dienstplicht betreft, is de generatiekloof opvallend. In Frankrijk en Duitsland steunen oudere kiezers de terugkeer van de militaire dienst. Onder de 18- tot 29-jarigen, die degenen zijn die daadwerkelijk zouden dienen, is de oppositie dominant.

Er is politieke wil in sommige parlementen, maar niet op straat.

Ondertussen vervaagt het vertrouwen in de VS. In Duitsland en het Verenigd Koninkrijk gelooft nu meer dan tweederde van de burgers dat het Amerikaanse politieke systeem kapot is.

In Denemarken springt dat aantal naar 86%. Wat vroeger een onwankelbaar trans-Atlantisch geloof was, is aan het eroderen, vooral onder Trump.

En toch bewonderen Europese extreemrechtse partijen nu openlijk de leiderschapsstijl van Trump. Ze kijken niet langer naar Poetin voor aanwijzingen, maar naar Florida.

In een draai van de ironie van de Koude Oorlog: pro-Amerikaans zijn betekent tegenwoordig vaak anti-Europees zijn.

Strategische autonomie is het verhaal dat iedereen vermijdt

Dit is misschien een zware pil om te slikken, maar Europa kan zich nog steeds niet verdedigen zonder de VS, hoeveel het ook uitgeeft.

De meeste Europese legers zijn niet in staat om grote, multinationale gevechtsoperaties te coördineren. De geïntegreerde commandostructuur van de NAVO wordt nog steeds door Amerika geleid.

Europa is afhankelijk van de VS voor surveillance, satellietgegevens, raketafweer en langeafstandslogistiek. Zelfs met een stijging van de budgetten gaat die afhankelijkheid niet weg.

Sommige landen, zoals Polen en Spanje, zijn nu voorstander van het opbouwen van een afzonderlijk Europees nucleair afschrikmiddel.

In Duitsland stelde kanselier Merz voor om de kernwapens van Frankrijk en het VK te delen, maar geeft toe dat dit de Amerikaanse paraplu niet kon vervangen.

Uiteindelijk was de belofte van 5% bedoeld om te bewijzen dat Europa defensie serieus neemt. Maar serieuze verdediging komt niet voort uit toezeggingen. Het komt voort uit duidelijkheid, uitvoering en realisme.

Op dit moment geeft Europa meer uit, maar niet slimmer. Het is het bouwen van wapens zonder de commandostructuren te hervormen.

Het investeert in oude verdedigingsmodellen terwijl het slagveld evolueert. En het wacht nog steeds op de VS om te komen opdagen.

Misschien heeft de NAVO niet meer geld nodig. Het moet een echt plan definiëren dat niet meer afhankelijk is van de VS.