Hoe tarieven en technologie de Braziliaanse economie van binnenuit hervormen

De economie van Brazilië haalt niet vaak de krantenkoppen. Maar het verhaal wordt met de dag interessanter.

Geconfronteerd met druk van machtige krachten in het buitenland en ingrijpende verschuivingen in eigen land, stippelt het land een koers uit die zijn toekomst opnieuw zou kunnen definiëren.

Handelsspanningen met de Verenigde Staten, veranderende werkpatronen aangewakkerd door technologie en gedurfde politieke keuzes herschrijven de regels. Wat zich daarna ontvouwt, zal niet alleen de groei van Brazilië bepalen, maar ook de wereldhandel en arbeidsmodellen beïnvloeden.

Hoe diep is de economische vertraging in Brazilië?

De daling van de Braziliaanse economische activiteitsindex met 0,74% in mei leek schokkend. Analisten verwachtten bijna geen verandering. Toch liet het jaarcijfer nog steeds een groei van 3,16% zien ten opzichte van mei 2024.

De Centrale Bank verhoogde in juni haar referentierente, de Selic, tot 15%, de hoogste in twee decennia. Het doel is de inflatie te bestrijden, die hardnekkig boven de doelstelling van 3% blijft, onder druk van een sterke arbeidsmarkt en hoge overheidsuitgaven.

Hoge rentetarieven betekenen dat leningen meer kosten, waardoor bedrijfsinvesteringen en consumentenbestedingen worden vertraagd. Het strakke beleid zal waarschijnlijk standhouden totdat de inflatie afkoelt, waardoor de groei wordt afgeremd.

Maar de Braziliaanse economie worstelt niet alleen met interne factoren. Externe schokken, met name Amerikaanse tarieven, dragen bij aan de onzekerheid.

Welke impact hebben de Amerikaanse tarieven echt op Brazilië?

Het besluit van president Trump om een tarief van 50% op te leggen aan veel Braziliaanse producten is een krantenkop. Maar de echte economische schade is beperkter dan het klinkt.

De VS nemen slechts 12% van de Braziliaanse export voor hun rekening, vergeleken met 75% voor Mexico en Canada. China is de grootste koper van Brazilië, goed voor 28% van de export, bijna drie keer zoveel als het Amerikaanse aandeel.

De tarieven van Trump zijn exclusief bijna 700 producten, waaronder vliegtuigen, energie en sinaasappelsap. De tarieven zijn vooral gericht op grondstoffen zoals rundvlees en koffie. Experts verwachten dat Brazilië andere markten voor deze goederen zal vinden met slechts kleine prijsverlagingen.

Het handelsvolume van Brazilië is ook minder dan in veel landen. Export en import zijn goed voor 36% van het bbp, ongeveer de helft van het niveau van buurlanden zoals Mexico. Deze lagere openheid beschermt Brazilië enigszins tegen handelsschokken.

Toch zullen niet alle regio's de tarieven even goed doorstaan. Het noordoosten, dat arbeidsintensieve goederen zoals vers fruit en textiel exporteert, wordt geconfronteerd met een volledig tarief van 50% en kan meer banen verliezen.

Het vermogen van de overheid om gerichte steun te bieden, zal van cruciaal belang zijn om diepere schade te voorkomen.

Waarom verschuift de Braziliaanse arbeidsmarkt onder de oppervlakte?

Het informele personeelsbestand van Brazilië groeit, vooral in gig-werk. Sinds de komst van Uber in 2014 hebben veel Brazilianen app-gebaseerde banen aangenomen in bezorging, ride-sharing en huishoudelijke diensten.

Deze banen beloven flexibiliteit, maar betekenen vaak een onstabiel inkomen en geen arbeidsbescherming.

Uit gegevens van het Braziliaanse statistiekbureau blijkt dat 77% van de app-werkers jonger is dan 40 jaar en dat 59% zwart of Pardo is, wat benadrukt hoe de gig-economie al lang bestaande ongelijkheden versterkt.

Werknemers worden geconfronteerd met algoritmische controle zonder transparantie, willekeurige regels en pogingen van bedrijven om de organisatie van vakbonden te verstoren.

De pandemie heeft deze kwetsbaarheden blootgelegd, aangezien bezorgers als essentieel werden bestempeld, maar onbeschermd bleven. Stakingen in 2020 benadrukten de vraag naar betere lonen, uitrusting en transparantie.

Als reactie hierop is Brazilië een pionier in een digitale solidariteitseconomie, een model waarin werknemers hun platforms bezitten en beheren.

Coöperaties zoals Señoritas Courier en Liga Coop creëren alternatieven voor grote techplatforms. Dit model richt zich op democratisch bestuur, transparantie en collectief eigendom van gegevens en technologie.

Deze inspanningen stuiten echter op hindernissen. Ze hebben geen financiering in vergelijking met grote bedrijven en worstelen met organisatorische complexiteit en juridische onzekerheid. Zonder beleidsondersteuning dreigen deze modellen marginaal te blijven.

Hoe gebruikt Lula tarieven om de positie van Brazilië te versterken?

President Luiz Inácio Lula da Silva heeft geweigerd te buigen voor de Amerikaanse druk in verband met het proces tegen Bolsonaro en de tarieven. Hij staat erop om als gelijke te onderhandelen en de soevereiniteit van Brazilië te verdedigen.

Uit peilingen blijkt dat zijn goedkeuring is gestegen sinds de tarieven, waarbij 50,2% hem nu steunt, vergeleken met 49,7% die het afkeurt. Ondertussen heeft 63% van de Brazilianen een negatieve mening over Trump.

Lula zet het geschil om in politiek kapitaal in eigen land en dwingt Brazilië om de afhankelijkheid van de VS te verminderen. Hij maakt BRICS-partners het hof en breidt de banden met China, India en Zuidoost-Azië uit.

De Chinese minister van Buitenlandse Zaken sprak onlangs zijn krachtige steun uit voor de soevereiniteit van Brazilië en zijn verzet tegen "onrechtmatige tarieven".

Brazilië streeft ook naar nieuwe handelsovereenkomsten, onder meer met de Europese Unie en Mercosur, om de exportmarkten te diversifiëren en de kwetsbaarheid voor unilaterale acties van de VS te verminderen.

Hoe ziet de economische toekomst van Brazilië eruit?

Brazilië zit gevangen tussen interne en externe uitdagingen, maar toont veerkracht door diversificatie en innovatie.

De vertraging van de economie door hoge tarieven en tarieven is reëel maar beheersbaar. Het beperkte aandeel van de Amerikaanse handel en de groeiende banden met China vangen de klap op.

Op het gebied van arbeid voedt de groei van de gig-economie sociale risico's, maar leidt het ook tot innovatieve collectieve modellen die het werk zouden kunnen hervormen als ze voldoende steun krijgen.

De regering van Lula zal deze modellen moeten ondersteunen met duidelijke wettelijke kaders en financiering.

Politiek gezien is Brazilië op weg naar een meer multipolair buitenlands beleid, minder afhankelijk van de VS.

Deze verschuiving biedt een grotere onderhandelingspositie, maar brengt de uitdaging met zich mee om relaties met machtige maar soms concurrerende partners in evenwicht te brengen.

Beleggers en consumenten moeten Brazilië niet alleen zien als een land dat wordt getroffen door tarieven of inflatie, maar als een land dat zijn economie en arbeidsmarkt op zijn eigen voorwaarden hervormt.

Het verhaal gaat niet alleen over strijd, maar ook over nieuwe vormen van economische samenwerking en een strategische heroriëntatie die de toekomst van Latijns-Amerika zou kunnen bepalen.