De Duitse economie probeert zich een weg uit de stagnatie te banen

De Duitse economie wordt geconfronteerd met een nieuwe ongemakkelijke situatie.

Na twee decennia te hebben vertrouwd op export en industriële macht, ziet het model er moe uit. De groei is afgevlakt, het exportoverschot krimpt en zelfs de consumptie van huishoudens heeft moeite om de cijfers hoger te trekken.

Sommige tekenen wijzen op een langdurige stagnatie, terwijl andere hoop geven op een opleving. Wat is het meest waarschijnlijke scenario?

Waarom de economie tot stilstand kwam

De gegevens laten een land zien dat worstelt om te groeien.

Na twee opeenvolgende kwartalen van bescheiden groei kromp het Duitse bbp in het tweede kwartaal van 2025 met 0,3%.

De jaarlijkse groei bedraagt nu slechts 0,2%, volgens het Federaal Bureau voor de Statistiek. De export daalde doordat de Amerikaanse tarieven van 15% op de meeste goederen en 27,5% op auto's in de handel betraden, en bedrijven te maken kregen met een zwakkere vraag uit China.

Het oude voordeel van Duitsland, namelijk zijn dominantie op het gebied van auto's, machines en chemicaliën, staat nu ter discussie.

De nettowinst van Volkswagen daalde in het tweede kwartaal met 36%, wat onderstreept hoe kwetsbaar de industrie is geworden.

Chemicaliën worden ook onder druk gezet door hoge energiekosten en een overaanbod in China. De bouw blijft zwak, en de woningbouw zal naar verwachting pas in 2025 stabiliseren.

De Bundesbank heeft geprobeerd de stemming op te krikken, door te wijzen op een stijging van de industriële productie met 1,3% in juli en door te stellen dat Duitsland een technische recessie kan vermijden.

Maar dat verandert niets aan de trend. De economie is nu gestagneerd sinds 2019 en de productie zal in 2025 gelijk blijven.

Waar het optimisme vandaan komt

Enquêtes vertellen een ander verhaal. De Ifo-index voor het ondernemingsklimaat steeg in augustus tot 89,0, waarbij beheerders optimistischer waren over de inkomsten in de komende zes maanden. PMI-enquêtes laten ook een bescheiden expansie zien.

De kloof tussen harde data en sentiment is opvallend.

Waarom hebben bedrijven zoveel vertrouwen als de cijfers zo zwak zijn? Deels omdat ze verwachten dat het beleid resultaten oplevert.

Kanselier Friedrich Merz heeft een "herfst van hervormingen" beloofd met fiscale stimulansen, pensioenhervormingen, veranderingen van welzijn naar werk en een industrievriendelijker energiebeleid.

Brussel heeft ook een met schulden gefinancierd programma van 500 miljard euro voor infrastructuur en defensie goedgekeurd.

Bedrijven rekenen erop dat deze maatregelen eindelijk van belofte naar levering zullen gaan.

Een andere reden voor optimisme is handel. Een deal tussen de EU en de VS zou binnenkort de autotarieven kunnen verlagen van 27,5% naar 15% zodra Brussel de juiste wetgeving indient.

Duitse autofabrikanten geloven dat er verlichting komt, ook al is een heffing van 15% nog steeds zes keer hoger dan het tarief van 2,5% dat ze genoten voordat Donald Trump terugkeerde naar het Witte Huis.

Tegelijkertijd stijgen de reële lonen in het land, wat ook de consument enig optimisme geeft. Vakbonden zijn erin geslaagd om loonafspraken boven de inflatie te sluiten in de metaalbewerking en de productie.

Sommige fabrieksarbeiders hebben na moeilijke onderhandelingen verhogingen tot 20% gezien, waardoor het instapmaandloon dichter bij € 2.800 is gekomen.

Bovendien zal het minimumloon in Duitsland stijgen tot 13,90 euro in 2026 en 14,60 euro in 2027, waarmee het tot de hoogste van Europa behoort.

Waarom beleggers nog geen feest moeten vieren

Deze optimismekloof lijkt op dit moment kwetsbaar.

Het vertrouwen berust op hervormingen die nog niet gedetailleerd zijn en op tariefverlagingen die nog niet zijn ingevoerd. Ondertussen zal de economische zwakte niet gemakkelijk verdwijnen.

De energiekosten blijven veel hoger dan in de VS, waardoor het concurrentievermogen wordt uitgehold.

De euro is dit jaar met 13% gestegen ten opzichte van de dollar en met 11% ten opzichte van de yuan, waardoor de export minder concurrerend is.

Industriële bedrijven werken volgens de Bundesbank onder hun capaciteit, wat betekent dat de winstmarges dun zijn en de kapitaaluitgaven waarschijnlijk zwak zullen blijven.

Het fiscale plaatje beperkt ook hoe ver Berlijn kan gaan. Het tekort wordt geraamd op 2,7% van het bbp in 2025 en loopt op tot 2,9% in 2026.

De schuld zal oplopen tot 64,7% van het bbp. De regering debatteert al over 30 miljard euro aan bezuinigingen op de begroting voor 2027 om de stijgende uitgaven voor infrastructuur en defensie te compenseren.

Dat gepraat over bezuinigingen dreigt de stimuleringsmaatregelen van vandaag teniet te doen voordat deze zelfs maar voet aan de grond krijgt.

En tot slot voelt de gemiddelde Duitse burger niet hetzelfde optimisme als de werkloosheid over de hele linie stijgt. Het aantal werklozen steeg in augustus voor het eerst in meer dan tien jaar tot boven de drie miljoen, waardoor het werkloosheidspercentage op 6,4% kwam en de druk op huishoudens werd benadrukt nu de vraag naar arbeid vertraagt en bedrijven bezuinigen.

Voor beleggers betekent deze mix dat Duitse activa die gekoppeld zijn aan overheidsuitgaven, zoals de bouw, infrastructuurleveranciers en defensie-aannemers, beter gepositioneerd lijken dan industrieën die zijn blootgesteld aan Amerikaanse handelsspanningen.

Auto's blijven een sector met een hoog risico, met verlichting ingeprijsd maar niet gegarandeerd. Chemie en energie-intensieve industrieën herstellen zich pas als de energiekosten structureel lager zijn.

Wat zou het verhaal kunnen veranderen

De vooruitzichten op korte termijn zijn somber, maar niet hopeloos. Als de EU snel handelt om de Amerikaanse tariefverlaging in gang te zetten, zouden Duitse auto's begin 2026 gedeeltelijk kunnen worden verlicht.

Als Merz erin slaagt echte hervormingen door te voeren op het gebied van pensioenen, energie en welzijn, zou vertrouwen zich vertalen in investeringen. Openbare aanbestedingen voor infrastructuur- en defensieprojecten zullen volgend jaar doorsijpelen naar de reële economie.

Het diepere probleem is echter het concurrentievermogen. Merz is bot geweest en zei dat Duitsland zich in een "structurele crisis" bevindt en dat grote delen van de economie niet langer prijsconcurrerend zijn.

Tenzij de energiekosten voorspelbaar dalen en de regeldruk afneemt, zal elk herstel tijdelijk zijn. De kloof tussen Duitsland en meer wendbare economieën zal groter worden.

Het unieke risico en de unieke kans

Duitsland komt in 2025 misschien niet in een recessie terecht, maar ook de groei is van tafel.

Dat maakt het traject van het land ongewoon binair. Of hervormingen en uitgaven leveren resultaten op in 2026, waardoor Duitsland voor het eerst sinds vóór de pandemie echte groei heeft, of de kloof in het optimisme stort in en de stagnatie raakt verankerd.

Drie tekenen om in de gaten te houden zijn de timing van de EU-wetgeving om de autotarieven te verlagen, de Duitse industriële energieprijzen na aftrek van heffingen en de levering van infrastructuuraanbestedingen. Deze zullen beslissen of 2026 eruitziet als 1% groei of dichter bij nul.

De wereld is gewend geraakt aan Duitsland als exportgrootmacht. De komende twee jaar zal blijken of het zichzelf opnieuw kan uitvinden als een evenwichtige economie met een binnenlandse vraag, concurrerende energie en geloofwaardige hervormingen.

Voorlopig zeggen de gegevens stall. De hoop zit in de beleidspijplijn. Of die hoop werkelijkheid wordt, is het grootste economische verhaal in Europa van vandaag.