Hoe de Roemenese economie van een succesverhaal naar een gevaarlijke zone ging

Tot op zekere hoogte had de Roemenese economie alle middelen tot haar beschikking om het grootste succesverhaal van Europa te worden. De groei overtrof het grootste deel van het blok. De inkomens stegen snel. Buitenlandse investeerders stroomden binnen.

Maar de huidige situatie is niet zo hoopvol. De Roemeense economie verkeert in een zwakke staat, met ernstige kwetsbaarheden.

En als je "slechte staat" contrasteert met het risico op economische achteruitgang of stagnatie in plaats van sterke groei, dan valt Roemenië daaronder. Maar niet alle hoop is verloren.

Een staat die te groot is voor zijn belastingbasis

Het economische model van Roemenië heeft sinds de EU-toetreding snelle convergentie opgeleverd. Het BBP per hoofd steeg van minder dan €3000 in 2004 tot meer dan €18.000 slechts 20 jaar later.

Die stijging ging echter gepaard met een aanhoudende mismatch tussen uitgaven en inkomsten.

Roemenië inct ongeveer 27-31% van het BBP aan belastingen, vergeleken met het EU-gemiddelde van ongeveer 41%.

De btw-kloof is de grootste in de unie. Meer dan een kwart van de potentiële btw-inkomsten wordt nooit geïnd.

Het inkomstensysteem is poreus en sterk afhankelijk van consumptiebelastingen. Dus wanneer de groei vertraagt, daalt de omzet scherp.

Tegelijkertijd is de overheidsbesteding veel sneller gegroeid dan de economie.

De loonwet van 2017 verhoogde de openbare lonen en pensioenen op een manier die hogere uitgaven in de begroting verwerkte.

Dat maakte de staat veel duurder om te besturen. Het tekort kwam zelfs vóór de pandemie boven de 4% van het BBP uit. COVID-steun bracht het naar 9,3%.

Na een korte correctie naar 5,7% in 2023 brachten door verkiezingen gedreven loon- en pensioenverhogingen het tekort in 2024 weer terug naar 9,3%.

Dit is met ruime afstand het hoogste in de EU.

Waarom het groeimodel van Roemenië bijna geen weg meer heeft

De groei van Roemenië wordt al lange tijd gedreven door consumptie, door de EU gefinancierde investeringen, goedkope arbeid en buitenlandse fabrieken.

Deze elementen hielpen het land snel in te halen. Maar ze zijn eindig.

De groep werknemers krimpt. De lonen zijn sneller gestegen dan de productiviteit.

Veel sectoren zijn nu afhankelijk van belastingvrijstellingen die de inkomstenbasis verminderen. Het tekort op de lopende rekening is gestegen tot meer dan 7% van het BBP omdat Roemenië veel meer importeert dan het exporteert.

Zwakke investering is een ander teken van spanning. Bedrijven aarzelen om uit te breiden wanneer inflatie onvoorspelbaar is en het fiscale pad onduidelijk is.

Obligatierendementen van bijna 7-8% verhogen de kosten van langetermijnprojecten.

Kredietbeoordelingsbureaus hebben de vooruitzichten van Roemenië naar negatief verplaatst. Beleggers prijzen het risico van abrupte beleidswijzigingen en politieke omzet.

Deze combinatie van trage groei, hoge leenkosten en een groot extern tekort is ongebruikelijk binnen de Europese Unie.

Het wijst op diepere structurele problemen in plaats van een tijdelijke vertraging.

De EU grijpt in zodra de begrotingswet arriveert

De EU heeft deze onevenwichtigheden al jaren zien groeien. Roemenië zit sinds 2020 onder een procedure voor buitensporig tekort, maar heeft moeite om het afgesproken pad te volgen.

De Europese Commissie heeft nu toekomstige toegang tot cohesiefondsen gekoppeld aan een geloofwaardiger begrotingsplan.

Deze fondsen staan centraal in de ontwikkelingsstrategie van Roemenië.

De huidige financieringscyclus wijst meer dan dertig miljard euro toe aan Roemeense projecten. Het verliezen van deze steun zou de groei aantasten en het vertrouwen van beleggers verzwakken.

Om dat te voorkomen, nam de regering een breed pakket aan consolidatiemaatregelen aan.

De btw werd verhoogd, loonsverhogingen in de publieke sector werden uitgesteld, pensioenindexering werd bevroren, nieuwe accijnzen werden ingevoerd en enkele duizenden lokale administratieve functies zouden worden afgeschaft.

De regering verwacht dat deze stappen het tekort na 2026 zullen terugbrengen tot 5%.

De Commissie verwacht een iets tragere aanpassing. De prestaties zullen afhangen van de uitvoering en politieke stabiliteit.

Dit aandraaien komt op een moeilijk moment. De inflatie zal naar verwachting in 2025 ongeveer 7% bereiken, nu de energieprijsplafonds worden opgeheven en de benzineprijzen worden geliberaliseerd.

De consumptie zal zwak blijven omdat de reële lonen onder druk worden gezet door belastingwijzigingen en tragere loonstijging.

Fiscale consolidatie in een zwakke economie levert doorgaans bescheiden groeicijfers op. De prognose van 0,7% van de Commissie in 2025 is een duidelijke aanwijzing van waar de zaken naartoe gaan.

Markten volgen politiek net zo nauwlettend als economie

Het schuldenniveau van Roemenië is nog steeds gematigd, ongeveer 57% van het BBP. Dat is lager dan in veel EU-landen en ver onder het niveau dat eerdere crises in Zuid-Europa veroorzaakte.

Het probleem is niet de solvabiliteit van vandaag, maar de ontwikkeling van het komende decennium. Hoge tekorten, stijgende rentekosten en zwakke groei kunnen de schuldendynamiek snel beïnvloeden.

De staatskas van het land streeft ernaar om tot wel €6 miljard te verminderen uit de uitgifte van buitenlandse schulden.

Beleggers prijzen dit in. Rendementen rond de 7,5% zijn geen crisisgebied, maar ze geven wel een gebrek aan vertrouwen aan dat Roemenië consolidatie kan volhouden door meerdere verkiezingen.

Politiek versterkt de onzekerheid. Extreemrechts heeft terrein gewonnen door zich te verzetten tegen de nieuwe fiscale maatregelen en kritiek te uiten op de partijen die het tekort hebben laten groeien.

Veel huishoudens voelen zich al onder druk gezet door hoge prijzen en lage koopkracht.

Btw-verhogingen en loonbevriezingen zijn impopulair. De publieke twijfel wordt versterkt door het feit dat de huidige regering verschillende partijen omvat die hebben bijgedragen aan de huidige fiscale problemen.

Als de politieke steun afneemt, kan het consolidatieplan vastlopen. Markten zouden een hogere premie eisen, en de aanpassing zou nog moeilijker worden.

Een test van het volgende decennium van Roemenië

Roemenië gaat een bepalende fase in. Het makkelijke deel van convergentie is voorbij.

Consumptie kan geen groei meer dragen. Buitenlandse investeerders zoeken stabiliteit en geloofwaardig beleid. EU-fondsen kunnen binnenlandse hervormingen niet vervangen.

De staat is te duur in verhouding tot wat het land ontvangt, en inkomstenlekken verzwakken haar vermogen om publieke goederen te financieren.

Het groeimodel dat snelle convergentie bracht, beperkt nu de volgende fase.

De onderliggende vraag is of Roemenië kan overstappen van een cyclus gebaseerd op uitgaven en kortetermijnvraag naar een cyclus die is verankerd in productiviteit, belastingcapaciteit en stabiele instellingen.

Dit vereist discipline over meerdere overheden, niet slechts één. Het vereist ook het vermogen om hervormingen vol te houden wanneer ze impopulair zijn.

De Roemenese economie heeft het punt bereikt waarop de oude economische formule niet verder kan gaan, maar de nieuwe formule is nog niet opgebouwd.

Landen blijven zelden lang in deze kloof zitten. Sommigen zetten door en herdefiniëren hun traject.