De Duitse economie raakt door de antwoorden heen

Wanneer de grootste economie van Europa stopt met groeien, betekent dat dat de hele regio in de problemen zit.

En de Duitse economie kampt momenteel met een groot groeiprobleem.

Fabrieken krimpen, de kosten voor de sociale zekerheid stijgen en het politieke systeem heeft moeite om te reageren.

Dezelfde waarschuwingssignalen verschijnen in rapporten van branchegroepen, economen en overheidsadviseurs.

Ze wijzen op een diepere verschuiving die niet wordt veroorzaakt door één crisis, maar door meerdere langdurige druk die tegelijkertijd plaatsvinden.

Het verhaal van de Duitse economische groei

Sinds 2019 is de Duitse economie slechts met 1% gegroeid, terwijl de Amerikaanse economie met 12% groeide, en de gemiddelde groei van het EU-land 4% was over die periode.

Deze verschillen wijzen op iets diepers dan alleen pandemische effecten of energieprijzen.

Ze tonen aan dat de onderliggende motoren van Duitsland niet meer de output produceren die ze ooit deden.

De prognoses voor 2026 wijzen op een groei van 0,9%, hoewel een derde daarvan te danken is aan extra werkdagen in de kalender.

De industriële productie zal volgend jaar naar verwachting weer dalen, wat vier opeenvolgende jaren van krimp betekent.

Daarbovenop is de productie sinds 2018 gedaald, en het herstel na de pandemie was veel zwakker dan verwacht.

De wereldhandel vertraagt ook scherp, wat belangrijk is omdat Duitsland nog steeds sterk afhankelijk is van export om groei te genereren.

Veel economen zeggen nu dat het land nog geen vervanger heeft gevonden voor het model dat het door de jaren negentig en 2000 heeft gedragen.

Een krimpende beroepsbevolking betaalt een stijgende rekening

Het Duitse pensioenstelsel is het middelpunt van een politieke storm geworden, maar het onderliggende probleem is demografisch.

Ongeveer 20 miljoen werknemers zullen naar verwachting de komende tien jaar met pensioen gaan, terwijl slechts 12,5 miljoen werknemers de arbeidstijd bereiken.

De verhouding tussen werknemers en gepensioneerden was vroeger 6:1 in de gouden dagen van Duitsland, maar nu is die 2:1 en daalt.

Pensioenuitgaven zijn al goed voor ongeveer 12% van het BBP. De sociale uitgaven liggen in totaal rond de 31% van het BBP.

De belasting- en bijdragelast zal naar verwachting in 2025 een recordaantal van 41,5% van het BBP bereiken.

Jongere conservatieve wetgevers zijn begonnen in opstand te komen tegen een pensioenwet die uitkeringen tot 2031 en daarna garandeert.

Hun verzet is niet louter ideologisch. Zij zien het wetsvoorstel als een nieuwe stap richting het belasten van toekomstige werknemers met stijgende bijdragen.

De kanselier wordt nu geconfronteerd met een opstand binnen zijn eigen partij over een beleid dat het systeem moest stabiliseren.

De politieke spanning weerspiegelt de economische. Duitsland heeft een vergrijzende samenleving met een verzorgingssysteem dat is aangepast aan een andere bevolkingsstructuur.

Wat gebeurt er met de industriële basis van Duitsland

De industriële economie van Duitsland staat onder druk door hogere kosten en strengere concurrentie.

Energie-intensieve sectoren hebben het moeilijk sinds het verlies van goedkoop Russisch gas.

De elektriciteitsprijzen blijven hoger dan in de Verenigde Staten en veel Europese buren, wat investeringsbeslissingen moeilijker maakt voor bedrijven die met smalle marges opereren.

De loonkosten zijn de afgelopen jaren sneller gestegen dan de productiviteit. Dit vermindert de concurrentiekracht, zelfs wanneer de wereldwijde vraag sterk is.

De automobielsector illustreert dit. Duitse autofabrikanten bouwden hun reputatie op techniek en verbrandingstechnologie.

De overstap naar elektrische voertuigen en softwaregericht ontwerp heeft veranderd wat waarde creëert in de industrie.

Bedrijven zoals Tesla en China's BYD zijn snel uitgebreid. Duitse producenten hebben banen verminderd en hun productieplannen teruggeschroefd.

Lobbygroepen uit de industrie waarschuwen dat de kloof kan worden groter zonder snelle aanpassing.

Waarom het groeivooruitzicht zwak blijft

De Duitse economie krijgt tegelijkertijd te maken met meerdere tegenwinden. De export staat onder druk omdat de wereldhandel volgend jaar vertraagt.

Private investeringen blijven zwak omdat bedrijven onzeker zijn over de langetermijnvraag en energiekosten.

Er wordt verwacht dat de overheidsuitgaven aan defensie en infrastructuur zullen stijgen, maar grote projecten verlopen langzaam vanwege planningsregels en administratieve vertragingen.

De Bundesbank verwacht slechts een lichte verbetering van de productie in het laatste kwartaal van 2025. IMF-beoordelingen waarschuwen dat Duitsland moeite kan krijgen om sterke groei te herstellen tenzij het ingrijpendere hervormingen doorvoert.

Veel economen wijzen erop dat Duitsland al jaren te weinig investeert. Digitale infrastructuur, openbaar vervoer, schoolfaciliteiten en energiesystemen hebben grote upgrades nodig.

Deze gebieden bepalen de productiviteit, maar de vooruitgang is ongelijk geweest. De Duitse economie kan niet meer op haar oude sterke punten steunen als de fundamenten voor nieuwe industrieën nu niet worden gelegd.

De investeringskloof die nieuwe industrieën tegenhoudt

De uitgaven aan onderzoek in Duitsland zijn nog steeds hoog, maar concentreren zich in legacy-sectoren zoals werktuigbouwkunde, chemische technologie en verbrandingsmotoren.

Deze gebieden blijven belangrijk, maar creëren niet meer hetzelfde groeipotentieel als vroeger.

Hightechsectoren zoals biotechnologie, kunstmatige intelligentie en geavanceerde computertechnologie hebben verschillende vaardigheden en financieringsstructuren nodig.

Het durfkapitaal van Duitsland is klein vergeleken met de Verenigde Staten en veel start-ups in een late fase verhuizen naar het buitenland om toegang te krijgen tot diepere kapitaalmarkten. Banken domineren nog steeds de zakelijke leningen, die gevestigde bedrijven ondersteunen maar de groei van jonge bedrijven die flexibele financiering nodig hebben vertraagt. Dit houdt de productiviteitsgroei laag en beperkt de diversiteit van de economische basis.

Een regering onder druk in een gespannen politiek landschap

De coalitie onder leiding van bondskanselier Friedrich Merz heeft een zeer kleine meerderheid. Interne meningsverschillen over de pensioenwet hebben blootgelegd hoe fragiel de positie van de regering is geworden.

Industriegroepen zeggen dat hervormingen te traag verlopen voor de omvang van de uitdaging.

Opiniepeilingen tonen in sommige peilingen aan dat de extreemrechtse AfD voor de regering ligt.

Dit voegt politiek risico toe aan elk beleid dat duidelijke kosten oplegt aan kiezers.

Duitsland heeft nog steeds sterke instituties en een geschoolde beroepsbevolking, maar de economie bevindt zich op een keerpunt. De druk die zich het afgelopen decennium heeft opgebouwd, wordt steeds moeilijker te negeren. De beslissingen die nu worden genomen, zullen bepalen hoe de Duitse economie in de komende jaren groeit.