Hoe de energiecrisis door de oorlog in Iran China's voorsprong in wereldwijde cleantech vergroot

De bondgenoten van de VS, die worstelen met sterk stijgende energiekosten veroorzaakt door de militaire aanvallen van Washington op Iran en de daaruit voortvloeiende verstoring van wereldwijde toeleveringsketens, staan voor een strategisch dilemma.

Hoewel de crisis de urgentie om weg te bewegen van volatiele fossiele brandstoffen heeft versterkt, heeft ze tegelijkertijd een nieuwe kwetsbaarheid blootgelegd: de weg naar energiezekerheid loopt steeds vaker via China, de dominante kracht in cleantechnologie en kritische mineralen.

Oorlogsgedreven energiecrisis versnelt schone overgang

Van de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk tot Zuid-Korea en de Filipijnen, regeringen hebben als reactie op de stijging van olie- en gasprijzen opgeroepen tot versnelde elektrificatie en uitbreiding van infrastructuur voor hernieuwbare energie.

De directe aanleiding is de verstoring van energiestromen na de feitelijke blokkade van de Straat van Hormuz, een knelpunt voor wereldwijde olietransporten en vloeibaar aardgas.

Landen die sterk afhankelijk zijn van energie-import uit het Midden-Oosten hebben zich gehaast om de gevolgen te beperken, met kortetermijnmaatregelen voor energiebesparing en het versnellen van langetermijnplannen voor de energietransitie.

Zonne- en windinstallaties, batterijopslagsystemen en de adoptie van elektrische voertuigen worden naar de voorgrond geduwd op beleidsagenda's.

Regeringen zien lokaal opgewekte hernieuwbare energie en kernenergie als de meest haalbare manier om hun economieën te beschermen tegen de geopolitieke volatiliteit die fossiele brandstofmarkten lange tijd heeft gekenmerkt.

China's dominantie werpt schaduw over decarbonisatie

De verschuiving naar schone energie kent echter een belangrijke kanttekening.

Hoe sneller landen proberen te decarboniseren, hoe groter het risico dat ze hun afhankelijkheid van China verdiepen.

Beijing heeft een overweldigend aandeel in de wereldwijde toeleveringsketen voor schone technologieën.

Het produceert bijna 80% van 's werelds zonnepanelen en domineert de productie van kritische componenten zoals wafers en cellen, volgens het International Energy Agency.

Its footprint strekt zich uit over batterijen, elektrische voertuigen en netinfrastructuur.

Zelfs in windturbines, waar Europa een voet aan de grond heeft, controleert China nog steeds ongeveer 60 procent van de productie.

“China is the clear winner,” zei David M. Hart, senior fellow voor klimaat en energie bij de Council on Foreign Relations.

Hij merkte op dat Beijing's voordeel verder reikt dan individuele industrieën en bredere productie-ecosystemen en next-generation energietechnologieën omvat.

Kritieke mineralen verstevigen Pekings greep

Buiten de productie reikt China's dominantie ook naar de upstream-voorziening van kritieke mineralen die essentieel zijn voor de energietransitie.

Het land raffineert ongeveer 90% van 's werelds zeldzame aardmetalen, die van vitaal belang zijn voor windturbines en elektrische voertuigen, en verwerkt een meerderheid van lithium, kobalt en andere batterijmetalen.

Die controle geeft Beijing aanzienlijke hefboomwerking over wereldwijde toeleveringsketens.

Afgelopen jaar voerde China exportbeperkingen in op verschillende zeldzame aardmetalen als reactie op Amerikaanse tarieven, wat de geopolitieke risico's in de schone-energieswitch benadrukt.

Tegelijkertijd zijn er zorgen ontstaan over cyberbeveiliging en infrastructuurkwetsbaarheden in verband met Chinese componenten.

Rapporten over onverklaarde communicatieapparaten in zonneapparatuur hebben het onbehagen bij beleidsmakers verder aangewakkerd.

Filipijnen illustreren directe impact

De Filipijnen vormen een schrijnend voorbeeld van hoe de crisis het energiebeleid hervormt.

Met ongeveer 98% van haar olie geïmporteerd uit het Midden-Oosten, was het land een van de eersten die een energie-noodsituatie uitriep na de verstoring.

Autoriteiten introduceerden een vierdaagse werkweek om het verbruik te beteugelen en hebben snel stappen gezet om hernieuwbare energieprojecten te bespoedigen.

Projectontwikkelaars melden dat regelgevende goedkeuringen, die voorheen maanden duurden, nu binnen enkele dagen worden verleend.

“Dit is geen theorie — dit gebeurt nu daadwerkelijk op de grond,” zei Rahul Agrawal, de ontwikkelaar van een van de grootste projecten in een WSJ-rapport.

Toch zal de omslag naar hernieuwbare energie waarschijnlijk Manilla's afhankelijkheid van Chinese technologie vergroten, zelfs nu de spanningen tussen beide landen voortduren vanwege territoriale geschillen in de Zuid-Chinese Zee.

Landen zoeken nauwere samenwerking met Beijing

Ondanks strategische zorgen zoeken landen steeds vaker toenadering tot China om toegang tot schone technologieën en grondstoffen veilig te stellen.

Europese leiders zijn daarbij bijzonder actief geweest.

De Duitse minister van Economische Zaken zal naar verwachting binnenkort Beijing bezoeken, na recente reizen van de bondskanselier en de minister van Milieu die gericht waren op het versterken van economische banden.

De Spaanse premier Pedro Sánchez heeft de afgelopen jaren meerdere bezoeken gebracht om kritieke middelen veilig te stellen.

Leiders uit Canada, Finland, Ierland en het Verenigd Koninkrijk hebben ook gezocht naar nauwere betrokkenheid, terwijl niet-westerse landen volgen.

Een Indiase handelsdelegatie onderzocht recent partnerschappen voor groene energie in China, en de Verenigde Arabische Emiraten hebben diepere samenwerking op energie met Beijing besproken.

Zelfs landen onder economische druk, zoals Cuba, hebben zich tot Chinese zonne-energie gewend om leveringsbeperkingen te compenseren.

Protectionisme neemt toe te midden van industriële zorgen

Tegelijkertijd proberen regeringen de toegang tot Chinese technologie te balanceren met de noodzaak om binnenlandse industrieën te beschermen.

De Europese Unie heeft tarieven ingevoerd op Chinese elektrische voertuigen en staal, terwijl de Verenigde Staten een 100% tarief heeft opgelegd op Chinese EV-import.

Verschillende Aziatische economieën hebben vergelijkbare maatregelen genomen of lokale inhoudsvereisten ingevoerd.

Nieuwe industriële beleidslijnen in Europa zijn erop gericht om te waarborgen dat een deel van de vraag naar groene technologieën tegen 2030 via binnenlandse productie wordt ingevuld.

Voorstellen die worden besproken omvatten limieten op buitenlandse investeringen uit landen die wereldwijd domineren in de productie van schone technologieën.

Het Verenigd Koninkrijk heeft ook een voorzichtige aanpak gekozen en een Chinees bedrijf verboden een grote windturbinefabriek te bouwen vanwege zorgen over nationale veiligheid.

Afwegingen bedreigen het tempo van de transitie

Deze beschermende maatregelen brengen economische afwegingen met zich mee.

Binnenlandse productie is doorgaans duurder dan het importeren van Chinese goederen, wat de uitrol van infrastructuur voor schone energie kan vertragen.

“Als je te veel neigt naar binnenlandse productie, kan dat ten koste gaan van de snelheid van decarbonisatie,” zei Simone Tagliapietra, senior fellow bij het in Brussel gevestigde denktank Bruegel in een Politico-rapport.

Het dilemma benadrukt een bredere realiteit: het bereiken van een snelle energietransitie zonder enige mate van afhankelijkheid van China blijkt buitengewoon moeilijk.

Klimaatwinst gecompenseerd door kortetermijnemissierisico's

Op lange termijn wordt verwacht dat de wereldwijde verspreiding van China's schone-energietechnologieën de uitstoot van broeikasgassen zal verminderen.

Elektrische voertuigen en systemen voor hernieuwbare energie bieden duidelijke voordelen boven op fossiele brandstoffen gebaseerde alternatieven.

De korte termijnvooruitzichten zijn echter complexer.

De stijgende elektriciteitsvraag als gevolg van elektrificatie kan de afhankelijkheid van steenkool vergroten, met name in China, waar kolen nog steeds een centrale rol spelen in elektriciteitsopwekking en industriële activiteit.

Intussen heeft het conflict een ander belangrijk pad naar emissiereductie verstoord.

De verschuiving van kolen naar vloeibaar aardgas, ooit gezien als een transitieresultaat, zal waarschijnlijk sterk vertragen.

Schade aan LNG-infrastructuur in Qatar kan jaren nodig hebben om te herstellen, terwijl de psychologische impact van leveringsverstoring mogelijk nog langer blijft hangen.