Irans controle over de Straat van Hormuz roept juridische vragen op; heropening onwaarschijnlijk

Irans aanscherende greep op de Straat van Hormuz heeft de mondiale energiemarkten en de scheepvaart in beroering gebracht, waarbij The Financial Times meldt dat een volledige heropening van de vaarweg in 2026 onwaarschijnlijk is. 

In plaats daarvan kunnen landen als India, China, Japan en Zuid-Korea gedwongen worden bilaterale overeenkomsten met Teheran te sluiten om doorgang veilig te stellen, terwijl juridische en politieke geschillen over Irans maritieme aanspraken verdiepen.

Energie- en scheepvaartverstoring

Volgens The Financial Times is het maritieme verkeer door de Straat van Hormuz met meer dan 90% ingestort ten opzichte van het niveau vóór het conflict, nu verzekeraars dekking intrekken en oorlogsrisicopremies sterk stijgen. 

Het knelpunt, dat normaal ongeveer 20% van de wereldwijde olie- en LNG-stromen vervoert, is vrijwel ontoegankelijk geworden voor vaartuigen onder westerse vlag. 

Moody's waarschuwt dat Aziatische importeurs waarschijnlijk bilaterale transitcorridors met Iran zullen onderhandelen, mogelijk via routes nabij Larak Island of via Omani wateren, maar een terugkeer naar de pre-oorlogs verkeersvolumes dit jaar is onwaarschijnlijk.

De BBC heeft de menselijke tol van de blokkade belicht en merkt op dat duizenden bemanningsleden vastzitten terwijl scheepvaartmaatschappijen schepen om de Kaap de Goede Hoop heen laten varen.

Deze omwegen betekenen tot twee weken extra reistijd en bijna 40% meer brandstofverbruik, wat de kosten voor de wereldhandel aanzienlijk doet stijgen.

Juridische toetsing van Irans aanspraken

The Week onderzocht Irans rechtvaardiging voor de controle over Hormuz en wees op tegenstrijdigheden in het selectieve gebruik van internationaal recht. 

Hoewel Iran het Verdrag van de Verenigde Naties inzake het recht van de zee (UNCLOS) heeft ondertekend, heeft het dit nooit geratificeerd, waardoor Teheran verplichtingen met betrekking tot transitdoorgang kan ontkennen terwijl het toch economische voordelen zoals exclusieve rechten op natuurlijke hulpbronnen opeist. 

Juridische deskundigen stellen dat Irans eenzijdige onderschepping van schepen in strijd is met het gewoonterecht, dat niet-schorsbare doorvoer door internationale zeestraten garandeert.

Het artikel merkte ook op dat Irans acties overlappen met Omans territoriale aanspraken, waardoor een eenzijdige controle juridisch onhoudbaar is. 

Pogingen om doorvoerheffingen op te leggen of de doorgang op te schorten zijn onverenigbaar met UNCLOS-bepalingen, die het heffen van tol voor natuurlijke zeestraten verbieden. Analisten omschrijven Irans houding als het 'selectief toepassen' van internationaal recht om dwingend gedrag te rechtvaardigen.

Politieke en militaire dimensies

Irans streven om controle te consolideren ging gepaard met agressieve tactieken.

Verslagen van maritieme media beschrijven mijnlegging, droneaanvallen en intimidatie door snelle boten door de Islamitische Revolutionaire Garde (IRGC). 

The Financial Times merkte op dat Iraanse leiders erin gelooft dat politieke druk in de VS en nerveuze regionale bondgenoten president Donald Trump naar een akkoord zullen duwen, zelfs als dat ongunstig is.

Intussen handhaven Amerikaanse maritieme strijdkrachten sinds april een blokkade, schakelden zij Iraanse tankers uit en kwamen zij in botsing met IRGC-eenheden. 

De Internationale Maritieme Organisatie schat dat 1.500 schepen en 20.000 bemanningsleden zijn vast komen te zitten door de vijandelijkheden.

Golfstaten en de VN hebben gewaarschuwd dat de instabiliteit in Hormuz de wereldhandel en energiezekerheid bedreigt.

Het dilemma van India

Voor India is de crisis bijzonder nijpend. Als een van 's werelds grootste olie-importeurs staat New Delhi voor stijgende energiekosten en inflatoire druk. 

Analisten geciteerd door The Financial Times verwachten dat India rechtstreeks met Iran zal onderhandelen over veilige doorgang, maar dergelijke afspraken kunnen het land blootstellen aan geopolitieke risico's en de relaties met de VS en Golfbondgenoten bemoeilijken.

India heeft al slachtoffers geleden; The Week rapporteerde dat een Indiase matroos in maart werd gedood toen een IRGC-droneboot de MKD VYOM aanviel.

Twee andere met India gelinkte schepen werden in april getroffen, wat de kwetsbaarheid van niet-strijdende scheepvaart onderstreept.

Vooruitzicht

The Financial Times concludeert dat een volledige heropening van Hormuz in 2026 onwaarschijnlijk is, en dat slechts incrementele verbeteringen mogelijk zijn via bilaterale regelingen. 

Analisten waarschuwen dat zelfs als er beperkte corridors ontstaan, deze kwetsbaar, ondoorzichtig en vatbaar voor verstoring zullen blijven.

Juridische deskundigen benadrukken dat Irans selectieve naleving van het internationaal recht een gevaarlijk precedent schept en de mondiale normen voor vrije navigatie ondermijnt. 

Politiek gezien kan Teherans brinkmanship zijn onderhandelingspositie versterken, maar het risico bestaat dat het regionale buren vervreemdt en de spanningen met Washington escaleert.

Voor India en andere Aziatische economieën bestaat de uitdaging erin directe energiebehoeften te balanceren met langetermijnstrategische belangen. Naarmate de crisis voortduurt, blijft de Straat van Hormuz zowel een symbool van Irans verzet als een brandpunt voor wereldwijde instabiliteit.