De onderhandelingen tussen de Verenigde Staten en Iran zijn dinsdag in een precair nieuwe fase gekomen nadat nachtelijke Amerikaanse aanvallen in het zuiden van Iran de vrees voor een bredere regionale confrontatie hebben aangewakkerd.

De escalatie dreigde de toch al fragiele diplomatieke inspanningen tussen de twee landen te ondermijnen.

De militaire actie vond plaats terwijl functionarissen van beide landen publiekelijk bleven aangeven dat indirecte gesprekken gericht op het beëindigen van vijandigheden en het bereiken van een bredere overeenkomst nog steeds gaande waren.

Toch benadrukten de uitwisseling van waarschuwingen, militaire activiteiten rond de Straat van Hormuz en steeds confronterender retoriek hoe kwetsbaar de onderhandelingen blijven.

De markten oscilleerden ondertussen tussen optimisme over een mogelijke doorbraak en bezorgdheid dat een nieuwe escalatie de wereldwijde energievoorziening zou kunnen verstoren en de instabiliteit in het Midden-Oosten zou kunnen verlengen.

Nachtelijke aanvallen verhogen spanningen

Volgens het Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) waren er explosies hoorbaar in Bandar Abbas, een strategisch belangrijke Iraanse havenstad nabij de Straat van Hormuz.

Iraanse media meldden ook vergelijkbare geluiden bij Sirik en Jask langs de Perzische Golfkust.

Korte tijd later bevestigde het Amerikaanse Central Command dat Amerikaanse troepen wat het omschreef als "self-defense strikes" in Zuid-Iran hadden uitgevoerd.

CENTCOM-woordvoerder Timothy Hawkins zei dat de aanvallen werden uitgevoerd "om onze troepen te beschermen tegen dreigingen van Iraanse strijdkrachten", en voegde daaraan toe dat de doelwitten onder meer "raketlanceerplaatsen en Iraanse boten die probeerden mijnen te leggen" omvatten.

De Straat van Hormuz blijft een van de belangrijkste knelpunten voor olentransport ter wereld, en elke militaire confrontatie rond deze doorgang loopt het risico de wereldwijde energievoorziening en financiële markten te ontregelen.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio verdedigde de operaties en zei: "de zeestraten moeten open zijn, ze zullen op de een of andere manier open zijn, dus ze moeten open zijn."

Iran reageerde met scherpe waarschuwingen.

Het IRGC verklaarde later dat het "een Amerikaanse drone heeft neergeschoten en een Amerikaanse drone en een gevechtsvliegtuig heeft doen vluchten", hoewel het niet precies specificeerde wanneer de incidenten plaatsvonden.

In een verklaring geciteerd door door de staat gesteunde Iraanse media waarschuwde het IRGC voor "elke schending van het staakt-het-vuren door het agressieve Amerikaanse leger" en voegde eraan toe dat het "zijn recht op wederzijdse respons als legitiem en zeker beschouwt."

Trump houdt vol dat onderhandelingen voortgang boeken

President Donald Trump had maandag volgehouden dat de onderhandelingen met Teheran doorgingen.

Sprekend in de Verenigde Staten op maandag voordat de aanvallen openbaar werden, zei Trump dat de besprekingen "goed vorderen."

Maar hij waarschuwde ook dat het uitblijven van een overeenkomst snel tot hervatte militaire escalatie zou kunnen leiden.

"Het zal alleen een geweldige deal voor iedereen zijn of helemaal geen deal," zei Trump en dreigde de zaak "terug naar het slagveld en schieten te brengen, maar groter en sterker dan ooit tevoren."

Rubio herhaalde die positie dinsdag tijdens een bezoek aan Jaipur, India, en suggereerde dat de onderhandelingen een technisch moeilijke fase waren ingegaan, gericht op specifieke bewoordingen in het conceptkader.

"Er waren vandaag enkele gesprekken in Qatar, dus we zullen zien of we vooruitgang kunnen boeken," zei Rubio.

"Ik denk dat er veel heen en weer gepraat wordt over specifieke taal in het initiële document, dus het zal een paar dagen duren. De president heeft zijn wens uitgesproken om het te laten slagen. Hij gaat ofwel een goede deal sluiten of helemaal geen deal."

Qatar is naar voren gekomen als een van de voornaamste tussenpersonen in de onderhandelingen, waarbij regionale bemiddelaars proberen de communicatielijnen open te houden ondanks herhaalde militaire incidenten.

Iran signaleert beperkte vooruitgang maar waarschuwt tegen terugtrekking

Iraanse functionarissen gaven eveneens aan dat er enige diplomatieke vooruitgang was geboekt, maar waarschuwden dat grote meningsverschillen onopgelost blijven.

Het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken zei dat er een "mate van begrip" was bereikt met de Verenigde Staten over meerdere kwesties, terwijl het benadrukte dat een definitieve overeenkomst niet nabij was.

Tegelijkertijd gaf de Iraanse leiding aan dat zij niet bereid was haar bredere strategische houding te versoepelen.

Iran's opperste leider, Mojtaba Khamenei, zei dinsdag dat de laatste confrontatie aantoonde dat Amerikaanse militaire installaties in de regio steeds kwetsbaarder waren.

De onlangs aangestelde voorzitter van Iran's Supreme National Security Council voerde ook een uitdagende toon en verklaarde dat "er geen terugtrekking zal zijn" in Iran's strijd tegen de Verenigde Staten en Israël.

Iraanse media meldden dat Teheran streeft naar de vrijgave van ongeveer $24 miljard aan bevroren middelen in het buitenland als onderdeel van een eventuele overeenkomst met Washington.

Die eis kan een van de centrale struikelblokken worden in toekomstige gesprekken, vooral gezien de politieke gevoeligheden in Washington rond sanctieverlichting.

Welke kwesties blijven onopgelost?

Hoewel onderhandelaars schijnbaar interimafspraken bespreken die gericht zijn op het verminderen van vijandelijkheden, blijven meerdere van de meest controversiële kwesties rond Iran's nucleaire programma onopgelost.

Een van de grootste geschillen betreft het lot van Iran's hoogverrijkt uraniumvoorraad.

Volgens het Internationaal Atoomenergieagentschap bezit Iran momenteel ongeveer 970 pond uranium verrijkt tot 60%, een niveau dat de drempel naar wapengrade materiaal benadert.

Amerikaanse functionarissen hebben aangegeven dat sommige van deze kwesties in latere onderhandelingsrondes kunnen worden behandeld in plaats van in het initiële kaderakkoord dat momenteel wordt besproken.

Een mogelijke optie zou kunnen zijn om een groot deel van de voorraad naar het buitenland over te brengen, vergelijkbaar met regelingen onder het nucleaire akkoord van 2015 dat tijdens de regering-Obama werd onderhandeld, toen Iran aanzienlijke hoeveelheden verrijkt uranium naar Rusland verzond.

Een ander voorgesteld scenario dat naar verluidt wordt overwogen, zou het verdunnen van het uranium omvatten tot lagere verrijkingsniveaus die niet bruikbaar zouden zijn voor kernwapens.

Ook de duur van enige verrijkingsbeperkingen blijft zwaar omstreden.

De Verenigde Staten hebben eerder aangedrongen op ten minste een moratorium van 20 jaar op verrijkingsactiviteiten, terwijl Iran aanzienlijk kortere termijnen heeft voorgesteld.

Amerikaanse functionarissen lijken nu enigszins flexibeler te zijn over de precieze duur van beperkingen, en concentreren zich in plaats daarvan op handhavingsmechanismen.

Opmerkelijk is dat de huidige besprekingen naar verluidt geen beperkingen omvatten op Iran's ballistische raketprogramma — een kwestie die door Israël als cruciaal wordt beschouwd gezien Iran's raketcapaciteiten.

Israël blijft een complicerende factor

De positie van Israël blijft boven de onderhandelingen hangen.

Een Israëlische bron vertelde CNN dat de Israel Defense Forces zich voorbereidden op het uitbreiden van operaties in Libanon, ondanks Iran's aandringen dat regionale kwesties met aan Iran gelieerde militante groeperingen in een bredere regeling moeten worden opgenomen.

De Israëlische premier Benjamin Netanyahu zei in een videoboodschap dat Israël de "slagen zal versterken" en de "kracht zal vergroten" die tegen Hezbollah wordt gebruikt.

Dat vergroot de mogelijkheid dat zelfs als Washington en Teheran erin slagen een beperkte verstandhouding te bereiken, bredere regionale spanningen met Israël en door Iran gesteunde groepen de situatie kunnen blijven destabiliseren.

Markten reageren voorzichtig

De financiële markten reageerden ongelijk op de laatste ontwikkelingen terwijl beleggers probeerden in te schatten of de diplomatie uiteindelijk zal zegevieren.

De olieprijzen bleven volatiel.

US West Texas Intermediate (WTI)-futures daalden met ongeveer 5% tot $91,87 per vat, terwijl Brent-olie meer dan 2% steeg tot $98,20.

Europese aandelen gaven terrein na de nieuwe aanvallen, waardoor het optimisme dat een vredesakkoord nabij zou zijn werd gedempt.

De Amerikaanse aandelenfutures gingen daarentegen omhoog, aangezien beleggers bleven inzetten op de verwachting dat Washington en Teheran uiteindelijk tot enige vorm van regeling zouden komen.

Futures op de Dow Jones Industrial Average stegen met 234 punten, of 0,5%, terwijl S&P 500-futures 0,7% wonnen en Nasdaq-100-futures 1,1% vooruitgingen.

"De consensusanticipeert er nog steeds op dat er binnen enkele dagen een soort détente formeel zal worden bereikt tussen Washington en Teheran," schreef Adam Crisafulli van Vital Knowledge in een nota.

"De echte vraag is hoeveel hiervan al in de koersen is verwerkt?"

Daniela Hathorn, senior marktanalist bij Capital.com, zei dat beleggers er nog steeds optimistisch uit leken te willen blijven ondanks periodieke escalaties.

"Beleggers lijken nog steeds bereid dipjes te kopen in de veronderstelling dat het conflict uiteindelijk de-escalereert," zei zij.

De Straat van Hormuz blijft centraal in de onderhandelingen

Veel aandacht blijft uitgaan naar de Straat van Hormuz, waar ongeveer een vijfde van de wereldwijde olievoorziening doorheen stroomt.

De Japanse krant Nikkei meldde dat Washington en Teheran een mogelijke regeling bespraken om de doorgang ongeveer 30 dagen na het sluiten van een akkoord te heropenen, hoewel de details beperkt blijven.

Totdat er duidelijker vooruitgang zichtbaar is, verwachten analisten dat energieprijzen hoog blijven, wat het inflatiebeheer voor centrale banken bemoeilijkt en de kosten voor bedrijven en consumenten wereldwijd verhoogt.

Voorlopig lijkt het diplomatieke proces wankel te balanceren tussen onderhandeling en confrontatie — waarbij zowel Washington als Teheran publiekelijk volhouden een deal te willen, zelfs nu de militaire spanningen in de Golfregio blijven sudderen.