Paradoxaal economisch herstel Griekenland: groei stijgt, levensstandaard daalt

Griekenland is een land dat vaak wordt geassocieerd met zijn turbulente financiële geschiedenis.

Tien jaar geleden balanceerde het op de rand van een financiële ineenstorting.

Tegenwoordig is het een van de snelst groeiende economieën in Europa en presteert het sinds de pandemie regelmatig beter dan het gemiddelde van de eurozone.

De economische groei van het land heeft echter niet geleid tot wezenlijke verbeteringen in de levensstandaard van de burgers.

Tijdens een 24-uurs algemene staking op 20 november protesteerden duizenden Griekse arbeiders in het hele land. De scheepvaart, het transport en de openbare diensten raakten ontregeld.

De demonstranten eisten dat de overheid onmiddellijk actie zou ondernemen om hun koopkracht te beschermen. Deze is namelijk uitgehold door een inflatie die de loon- en pensioenstijgingen ver overtreft.

Een decennium van schulden en herstel

De economische uitdagingen van Griekenland gaan terug tot de staatsschuldencrisis van 2009 tot 2018.

In deze periode leende Griekenland ruim €280 miljard aan reddingsgeld van zijn Europese partners en het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

In ruil daarvoor voerde het strenge bezuinigingsmaatregelen door, verlaagde het lonen en pensioenen en privatiseerde het publieke activa. In 2020 bereikte de schuld-bbp-ratio een astronomische 207%.

En als we doorspoelen naar 2024, dan ziet het plaatje er heel anders uit.

Griekenland heeft de investment grade-status teruggekregen en de schuld/bbp-ratio teruggebracht tot 162%. Naar verwachting zal de schuld in 2025 verder worden teruggebracht tot 149% en in 2028 tot 133,4%.

Voor een land dat ooit werd beschouwd als de zwakste schakel van de eurozone, is dit een opmerkelijke ommekeer.

Maar dit herstel heeft een prijs. De bezuinigingsmaatregelen die zijn doorgevoerd, hebben een kwart van de economische output weggevaagd.

En hoewel het BBP is hersteld, zijn de lonen en de levensstandaard niet meegegroeid.

Groei die ongelijkheid verbergt

De economische groei van Griekenland is onmiskenbaar indrukwekkend. De afgelopen jaren heeft Griekenland consequent beter gepresteerd dan zijn soortgenoten, met robuuste publieke en private investeringen die het herstel aanjagen.

Het IMF voorspelt een BBP-groei van 2,3% in 2025, meer dan het dubbele van het gemiddelde van 1,3% in de eurozone.

Deze groei is het resultaat van fiscale discipline. Griekenland heeft prioriteit gegeven aan het terugdringen van zijn schuld door middel van vervroegde terugbetalingen, waarbij het ministerie van Financiën van plan is om € 8 miljard aan bilaterale schuld terug te betalen tussen 2026 en 2028.

Deze maatregelen hebben het vertrouwen van investeerders vergroot en de leenkosten verlaagd. De rentepremie op Griekse obligaties is nu het laagst sinds 2008.

Ondanks de bloeiende economie blijft Griekenland echter een van de armste landen in de eurozone. Volgens gegevens van de OESO behoort de koopkracht tot de laagste in Europa, met alleen Bulgarije als laagste.

Het minimum bruto maandloon is gestegen van € 650 in 2019 naar € 830 nu en zal naar verwachting € 950 bedragen in 2027.

Maar voor veel Grieken zijn deze verhogingen niet voldoende om de stijgende kosten voor voedsel, energie en huisvesting te compenseren.

Werknemers melden dat hun koopkracht met maar liefst 50% is gedaald vergeleken met het niveau van vóór de crisis.

Waarom worden werknemers zo hard getroffen door inflatie?

Inflatie heeft gevolgen voor iedereen, maar voor werknemers is de impact extra groot als de loongroei achterblijft bij de stijgende kosten.

Volgens de grootste particuliere vakbond van Griekenland, GSEE, zijn basisgoederen steeds moeilijker te verkrijgen vanwege de praktijken van ‘oligopolies’ die de prijzen kunstmatig hoog houden.

Zo zijn de energieprijzen, die in heel Europa al hoog zijn, in Griekenland een bijzonder probleem. De lagere lonen vergroten daar de lasten voor huishoudens.

Hoewel de overheid de belastingen op bepaalde goederen en diensten heeft verlaagd, beweren vakbonden dat deze maatregelen niet voldoende zijn om de crisis in de kosten van levensonderhoud te verhelpen.

Hoe heeft de overheid gereageerd?

De Griekse regering erkent deze uitdagingen, maar benadrukt dat begrotingsdiscipline essentieel blijft.

Minister van Financiën Kostis Hatzidakis benadrukte onlangs hoe belangrijk het is om primaire overschotten te behouden en de schulden te verminderen om investeerders aan te trekken en stabiliteit op de lange termijn te waarborgen.

De begroting voor 2025 weerspiegelt deze aanpak. Deze omvat € 1,1 miljard aan extra uitgaven om loon- en pensioenverhogingen te financieren, terwijl een BBP-groei van 2,3% wordt voorspeld.

De overheid heeft sinds 2019 ook het minimumloon vier keer verhoogd en de pensioenen verhoogd om kwetsbare groepen te ondersteunen.

Premier Kyriakos Mitsotakis heeft de Europese Unie opgeroepen om de verschillen in energieprijzen tussen lidstaten aan te pakken. Volgens hem treffen de hoge energiekosten landen als Griekenland onevenredig hard.

Critici beweren echter dat deze maatregelen de onderliggende oorzaken van de economische ongelijkheid in Griekenland niet aanpakken.

Lessen uit de crisis

Het economische herstel van Griekenland biedt waardevolle lessen voor andere landen die na de crisis te maken krijgen met economische problemen.

Ten eerste kunnen begrotingsdiscipline en structurele hervormingen resultaten opleveren, zoals blijkt uit de vermindering van de Griekse staatsschuld en het toegenomen vertrouwen onder investeerders.

De ervaring van Griekenland laat echter ook zien hoe groot de risico's zijn als er te veel nadruk wordt gelegd op macro-economische indicatoren en de ervaringen van gewone burgers worden verwaarloosd.

Stijgende BBP-cijfers betekenen weinig voor werknemers wiens lonen stagneren en wiens koopkracht is afgenomen.

Om duurzame groei te bereiken, moet Griekenland een manier vinden om begrotingsdiscipline te combineren met beleid dat ongelijkheid aanpakt.

Dit houdt in dat we de inflatie moeten aanpakken, de sociale vangnetten moeten versterken en ervoor moeten zorgen dat de lonen gelijke tred houden met de kosten van levensonderhoud.

Wat is de toekomst voor de Griekse economie en werknemers?

Het vermogen van Griekenland om deze uitdagingen het hoofd te bieden, zal bepalend zijn voor het succes van het herstel op de lange termijn.

Hoewel de economische ommekeer van het land indrukwekkend is, worstelen de burgers nog steeds met de gevolgen van de bezuinigingen en de druk van de stijgende inflatie.

Nu Griekenland de volgende fase van herstel ingaat, moet de overheid zich richten op het verzekeren dat iedereen profiteert van de groei, niet alleen investeerders en crediteuren. Voor een land dat al zoveel heeft overwonnen, is dit de volgende stap in het opbouwen van een werkelijk veerkrachtige economie.