De regeringscrisis in Frankrijk: een waarschuwing voor de financiële stabiliteit

Frankrijk staat op de rand van een politieke en financiële crisis, nu de minderheidsregering van premier Michel Barnier met ineenstorting wordt bedreigd.

Een dreigende motie van wantrouwen en omstreden begrotingsonderhandelingen hebben de markten geschokt, waardoor de leenkosten van Frankrijk zijn gestegen tot niveaus die vergelijkbaar zijn met die van het door de crisis getroffen Griekenland.

Deze politieke problemen, gecombineerd met de stijgende schulden van Frankrijk, zetten de economische ontwikkeling van het land onder een vergrootglas.

Wat gebeurt er in de Franse regering?

Premier Michel Barnier staat onder toenemende druk om een begroting voor 2025 goed te keuren die gericht is op het terugdringen van het Franse begrotingstekort.

De begroting voorziet in belastingverhogingen en bezuinigingen ter waarde van 60 miljard euro om het tekort volgend jaar terug te brengen van 6% naar 5% van het BBP.

Oppositiepartijen, zowel uiterst links als uiterst rechts, verzetten zich echter tegen deze maatregelen. Zij beschuldigen de regering ervan hun prioriteiten te negeren.

Marine Le Pens extreemrechtse partij Rassemblement National eist verdere concessies.

Barnier heeft een geplande verhoging van de elektriciteitsbelasting al laten varen, maar Rassemblement National dringt aan op pensioenverhogingen, strengere immigratieregels en het behoud van medicijnvergoedingen.

Le Pen heeft gewaarschuwd dat als aan deze eisen niet wordt voldaan, haar partij volgende week een motie van wantrouwen zal steunen.

Welke invloed heeft de begroting op de leenkosten van Frankrijk?

De leenkosten in Frankrijk zijn de afgelopen maanden sterk gestegen.

Het rendement op Franse 10-jarige staatsobligaties is gestegen tot 3%. Daarmee is het rendement voor het eerst gelijk aan de leenkosten van Griekenland.

Dit heeft de perceptie van investeerders over de Franse kredietwaardigheid compleet veranderd. Tijdens de schuldencrisis in de eurozone in 2012 waren de Franse rendementen 37 procentpunten lager dan die van Griekenland.

Het verschil tussen de Franse en Duitse 10-jarige staatsrente, een belangrijke risico-indicator, is opgelopen tot 82 basispunten, vergeleken met minder dan 50 basispunten voordat president Emmanuel Macron in juni vervroegde verkiezingen uitschreef.

Deze divergentie weerspiegelt de zorgen van investeerders over de politieke instabiliteit in Frankrijk en de stijgende verhouding tussen de staatsschuld en het BBP, die momenteel 112% bedraagt en nog steeds stijgt.

Ondertussen hebben voormalige crisislanden zoals Griekenland, Portugal en Spanje aanzienlijke vooruitgang geboekt bij het terugdringen van hun schuldenlast.

De schuld-bbp-ratio van Griekenland is gedaald van ruim 200% tijdens de pandemie tot ongeveer 160% vandaag, met een verwachte neerwaartse trend. Frankrijk daarentegen kampt met groeiende fiscale uitdagingen.

Waarom heeft de Franse regering moeite met regeren?

De parlementsverkiezingen van juni-juli zorgden ervoor dat Frankrijk een parlement had met een patstelling, verdeeld in drie grote blokken: het linkse Neues Volksfront, Macrons centristen en Le Pens Rassemblement National.

Geen van hen behaalde een absolute meerderheid.

Macron benoemde Barnier tot premier en rekende daarbij op de voorwaardelijke steun van Rassemblement National om de wetgeving te laten aannemen.

Le Pen heeft zich echter steeds meer gedistantieerd van de regering. Hoewel haar partij aanvankelijk stilzwijgende steun bood, heeft ze nu een aantal “rode lijnen” gesteld waaraan voldaan moet worden om een motie van wantrouwen te voorkomen.

Voorbeelden hiervan zijn het schrappen van voorgestelde bezuinigingen op de sociale zekerheid en het aanbieden van een krachtiger beleid op het gebied van criminaliteit en migratie.

Barnier waarschuwde dat een val van de regering tot financiële onrust zou kunnen leiden.

Minister van Financiën Antoine Armand gaf uiting aan deze zorgen en vergeleek de mogelijke gevolgen met ‘een vliegtuig dat op grote hoogte stilvalt’.

Wat zijn de gevolgen voor de markt?

De politieke onzekerheid heeft geleid tot een uitverkoop van Franse activa.

Beleggers vrezen dat een motie van wantrouwen de begrotingshervormingen in de weg kan zitten en dat dit belangrijke maatregelen om het begrotingstekort terug te dringen, kan vertragen.

De Franse staatsrente is gestegen en de marktvolatiliteit blijft hoog.

Tegen het einde van november was er echter sprake van enige stabilisatie, waarbij het verschil tussen de Franse en Duitse staatsrente met vier basispunten afnam. Dit was de grootste daling sinds juli.

Ook de Franse bankenaandelen boekten een bescheiden winst: Société Générale en BNP Paribas stegen respectievelijk met 1,8% en 0,9%.

Toch waarschuwen analisten dat dit lichte herstel de algemene trend van afnemend beleggersvertrouwen niet omkeert.

Terwijl Barnier te maken krijgt met een verdeeld parlement en toenemende eisen van het Rassemblement National, blijven markten bezorgd over aanhoudende instabiliteit.

Wat gebeurt er als de regering valt?

Als de regering valt, zal Frankrijk niet te maken krijgen met een lockdown zoals in de Verenigde Staten.

Dit is te danken aan de grondwettelijke bepalingen die tijdelijke belastinginning en -uitgaven per decreet toestaan.

De politieke onzekerheid kan echter belangrijke hervormingen vertragen en de positie van Frankrijk binnen de eurozone verzwakken.

Barnier zou zijn regering voorlopig voortzetten, maar Macron zou een nieuwe premier moeten benoemen om het verdeelde parlement draaiende te houden.

Dit proces zou het vertrouwen in de markt verder kunnen ondermijnen en de leenkosten kunnen opdrijven.

De Europese Unie heeft ook haar bezorgdheid geuit. De fiscale koers van Frankrijk wordt nauwlettend gevolgd door de Europese Commissie, die van lidstaten verlangt dat ze hun tekorten onder de 3% van het BBP houden.

Als deze regels niet worden nageleefd, kan dat een gevaarlijk precedent scheppen voor de eurozone.

Waarom is dit van belang voor de eurozone?

Frankrijk is de op één na grootste economie in de eurozone en de financiële gezondheid van het land heeft grote gevolgen voor de stabiliteit in de regio.

Tijdens de schuldencrisis van 2012 kwamen landen als Griekenland en Portugal in ernstige financiële problemen, waardoor de levensvatbaarheid van de euro in gevaar kwam.

De Europese Centrale Bank heeft destijds ingegrepen door obligaties op te kopen, maar dergelijke steun is nu niet langer gegarandeerd.

Een stijging van de Franse leenkosten zou een effect kunnen hebben op de hele eurozone, waardoor de financieringskosten voor andere lidstaten zouden stijgen.

Beleggers kunnen ook twijfelen aan de geloofwaardigheid van de begrotingsregels van de EU als Frankrijk, een kerneconomie, de tekortlimieten blijft overschrijden zonder dat dit gevolgen heeft.

Wat is de volgende stap voor Frankrijk?

De volgende grote test voor Barnier is de stemming over de begroting voor de Sociale Zekerheid op maandag 2 december.

Als de regering artikel 49.3 van de Grondwet inroept om het parlement te omzeilen, is de kans groot dat de oppositiepartijen een motie van wantrouwen indienen.

Of Le Pens Rassemblement National zich aan de kant van links zal scharen om de regering omver te werpen, is nog maar de vraag.

Terwijl de markten nauwlettend toekijken, is de inzet hoog. Een ineenstorting van de regering zou de fiscale uitdagingen van Frankrijk vergroten en verdere financiële instabiliteit in gevaar brengen.

De huidige crisis herinnert ons er ook aan hoe kwetsbaar de relatie is tussen politiek en economie in de eurozone.