De weg naar herstel: hoe Oekraïne zijn economie wil herbouwen

De economie van Oekraïne doormaakt een van de moeilijkste periodes in de moderne Europese geschiedenis.

Bijna drie jaar na de Russische invasie worstelt het land nog steeds met de wederopbouw van de economie als de oorlog eenmaal voorbij is.

De economie van Oekraïne heeft het overleefd en zich aangepast.

Er zijn echter nog steeds obstakels die moeten worden overwonnen, zoals een tekort aan arbeidskrachten, financiële problemen en een kwetsbare energiesector.

Het is nog steeds onzeker wanneer de oorlog zal eindigen en wat het belangrijkste is: hoe de economie van Oekraïne er daarna uit zal zien.

Een geschiedenis van economische veerkracht

De oorlog die in februari 2022 uitbrak, zorgde voor een economische neergang.

Het bbp van Oekraïne daalde in 2022 met 29,1%, een van de grootste dalingen in de Europese geschiedenis. Dit werd veroorzaakt door de verstoorde toeleveringsketens, verloren territoria en verwoeste infrastructuur.

Maar 2023 verraste veel analisten, omdat het bbp met 5,3% groeide, mede dankzij internationale hulp, de aanpassingsvermogen van de particuliere sector en de inspanningen om de cruciale infrastructuur te herstellen.

De groei is in 2024 afgenomen. De verwachting is dat het bbp met 4% zal groeien, dankzij de uitgaven aan defensie, de landbouwexport en de herstelende metaalindustrie.

De OESO voorspelt een verdere vertraging, waarbij de groei in 2025 zal afnemen tot 2,5% en in 2026 tot 2%, ervan uitgaande dat de oorlog voortduurt.

Een tekort aan arbeidskrachten en logistieke problemen behoren tot de grootste uitdagingen van het land.

Bedrijven zijn verhuisd naar West-Oekraïne en sommige sectoren, zoals de IT-sector, zijn gebloeid.

De structurele schade aan sectoren als landbouw en staal heeft echter blijvende sporen nagelaten.

Winnaars en verliezers van de Oekraïense economie

De landbouw heeft te lijden gehad onder de verwoeste landbouwgronden, de blokkade van de havens aan de Zwarte Zee en de onderbreking van de export.

De graanexport daalde in 2022 met 50%, maar alternatieve landroutes hebben voor een gedeeltelijk herstel gezorgd.

Tussen januari en juli 2024 droeg de landbouw voor 63,1% bij aan de export, met een bescheiden jaarlijkse groei van 7,6% in Amerikaanse dollars.

Ondanks deze vooruitgang kampt de sector met hoge verzendkosten en internationale handelsbelemmeringen.

De staalindustrie van Oekraïne kromp in 2022 met meer dan 80% doordat belangrijke faciliteiten werden bezet.

In 2023 werd een bescheiden groei van 8% geregistreerd, maar energietekorten en infrastructuurschade vertragen het herstel nog steeds.

De IT-sector van Oekraïne is een winnaar en genereerde in 2023 een exportinkomen van $ 7,3 miljard.

Digitale initiatieven, zoals het Diia-platform van de overheid, hebben de dienstverlening gestroomlijnd en internationale investeringen aangetrokken.

De sector is een cruciaal economisch fundament geworden en heeft aangetoond dat het zich kan aanpassen door middel van externe operaties en verplaatsing.

Energie blijft een groot zwak punt.

De Russische raketaanvallen hebben tot grote stroomuitval geleid, waardoor met name de stadscentra kwetsbaar zijn geworden.

Hoewel Oekraïne op zoek is naar oplossingen voor hernieuwbare energie en internationale steun heeft gekregen om elektriciteitscentrales te repareren, waarschuwt het Internationaal Energieagentschap (IEA) dat het land dit winter de kwetsbaarheid van zijn elektriciteitsnet zal ondervinden.

Fitch bevestigt een somber vooruitzicht

Op 6 december bevestigde Fitch de buitenlandse kredietbeoordeling van Oekraïne op 'RD' (beperkte wanbetaling) en de binnenlandse kredietbeoordeling op 'CCC+'.

De reden voor deze beoordeling is de voortdurende herstructurering van de schulden en de toegenomen financiële druk als gevolg van de oorlog.

Ondanks de controversiële belastingverhogingen tijdens de oorlog, waaronder de verhoging van de inkomstenbelasting van 1,5% naar 5%, voorspelt Fitch dat de begrotingstekorten hoog zullen blijven, rond de 20% van het BBP in 2024 en 2025, aangezien de uitgaven voor defensie blijven domineren.

Deze tekorten worden gedeeltelijk gecompenseerd door buitenlandse hulp en binnenlandse leningen.

Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft $ 9,8 miljard uitgekeerd onder het huidige programma, met nog eens $ 1,1 miljard goedgekeurd eind 2024.

Fitch waarschuwt echter dat de daling van buitenlandse subsidies en de onzekerheid over de Amerikaanse hulp onder de nieuwe president Donald Trump de overheidsfinanciën verder kunnen destabiliseren.

Arbeidstekorten en economische deelname

De mobilisatie van mannen voor militaire dienst heeft ervoor gezorgd dat veel bedrijven te weinig personeel hebben.

Bedrijven melden dat het moeilijk is om exportplannen te maken vanwege de onzekerheid over de personeelsbezetting.

Vrouwen hebben traditioneel mannelijke rollen overgenomen en vormen nu de meerderheid van de beroepsbevolking in sectoren als gezondheidszorg, landbouw en onderwijs.

Ook vrouwelijke ondernemers zijn gestart met kleine bedrijven, met steun van microkredietprogramma's en internationale initiatieven.

De langetermijngevolgen van het tekort aan arbeidskrachten voor de productiviteit en het economisch herstel blijven een zorg voor de vooruitzichten van Oekraïne.

De rol van buitenlandse hulp

Internationale hulp is de ruggengraat van de Oekraïense oorlogsbegroting. Westerse bondgenoten, onder leiding van de Verenigde Staten en de Europese Unie, hebben sinds 2022 meer dan 300 miljard dollar aan hulp geleverd.

Naast militaire hulp zijn er ook fondsen beschikbaar, zoals het IFC Economic Resilience Action-programma van $ 2 miljard en de lening van $ 50 miljard van de G7. Deze fondsen zijn gericht op landbouw, financiën en telecommunicatie.

De toekomst van de Amerikaanse hulp onder de nieuwe president Trump is echter onzeker. Als de Amerikaanse steun afneemt, moeten Europese partners en internationale financiële instellingen mogelijk meer actie ondernemen.

De toezegging van de G7 om de rente op bevroren Russische activa te gebruiken om leningen te verstrekken, duidt op een langetermijnfocus op het herstel van Oekraïne.

Heropbouw: een vraag van 500 miljard dollar

De wederopbouw van Oekraïne zal naar schatting 500 miljard dollar kosten in de komende tien jaar. Infrastructuur, hernieuwbare energie en IT zijn de belangrijkste prioriteiten.

In conflictgebieden moeten wegen, bruggen en woningen dringend worden gerepareerd.

Door de uitbreiding van hernieuwbare energie kan de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen worden verminderd en de energiezekerheid worden verbeterd.

Door voort te bouwen op het succes van de IT-sector kan Oekraïne zich vestigen als leider in digitale innovatie.

Een nauwere integratie met de Europese Unie kan nieuwe kansen bieden voor handel en investeringen.

De recente toetredingsgesprekken met de EU duiden op vooruitgang bij het aanpassen van de Oekraïense economie aan de Europese normen. Dit maakt de weg vrij voor institutionele modernisering.

De wederopbouw van Oekraïne gaat niet alleen om het herstellen van wat verloren is gegaan, maar ook om het herdenken van het land als een moderne, dynamische en inclusieve economie die is geïntegreerd in de toekomst van Europa.