Wordt de VS een oligarchie? Een diepgaande blik op rijkdom, macht en invloed in Trumps Amerika

Het idee dat de Verenigde Staten een oligarchie worden, is niet langer beperkt tot academische debatten of dystopische speculaties.

Nu Donald Trump zijn tweede termijn als president aanvangt, groeien de zorgen over een Amerikaanse oligarchie.

Dit komt vooral door de toenemende ongelijkheid in rijkdom, deregulering en de concentratie van macht bij een selecte groep ultra rijke personen.

In zijn afscheidsrede waarschuwde Joe Biden voor de gevaren van een kleine groep bevoorrechte mensen die over enorme economische en politieke middelen beschikt. Deze waarschuwing werd door veel mensen in het politieke spectrum gedeeld.

Dit roept de vraag op of de VS werkelijk een oligarchie wordt of dat deze bezorgdheid overdreven is.

Wat is een oligarchie? Toepassing van de definitie op de VS

De term ‘oligarchie’ komt uit het oude Griekenland, waar Aristoteles het beschreef als een systeem waarin de rijken regeren op basis van hun rijkdom.

Moderne voorbeelden, zoals Rusland en Hongarije, laten oligarchische structuren zien waarin de zakelijke elite het regeringsbeleid rechtstreeks vormgeeft, vaak via corruptie of dwang.

In de VS is de situatie complexer. In tegenstelling tot Rusland, waar oligarchen grote delen van de economie controleren met directe politieke steun, regeren Amerikaanse miljardairs niet officieel.

Ze hebben echter een enorme invloed door middel van lobbywerk, donaties aan campagnes en controle over belangrijke sectoren zoals financiën, technologie en media.

Dit systeem, zoals politicoloog Jeffrey Winters het beschrijft, is een 'burgerlijke oligarchie', waarbij de rijken hun financiële macht gebruiken om de regels te bepalen in plaats van direct te regeren.

In wezen wordt een oligarchie gekenmerkt door economische macht die zich vertaalt in politieke controle. De VS vertoont veel van deze kenmerken, van door miljardairs gefinancierde politieke campagnes tot de deregulering van industrieën die de elite ten goede komen.

Hoewel er nog steeds verkiezingen worden gehouden, is de realiteit dat rijkdom steeds meer de beleidsresultaten bepaalt, waardoor het land in een precaire positie terechtkomt tussen democratie en oligarchisch bewind.

De rol van ongelijkheid in de verdeling van rijkdom

Een van de belangrijkste kenmerken van een oligarchie is de extreme ongelijkheid in rijkdom. In de Verenigde Staten zijn de cijfers verbijsterend.

De rijkste 1% van de Amerikanen bezit bijna 30% van de rijkdom van het land, terwijl de armste 50% slechts 2,5% bezit.

Deze kloof is groter dan ooit tevoren in de moderne Amerikaanse geschiedenis en lijkt meer op de kloven in feodale samenlevingen dan op die in democratische samenlevingen.

Deze concentratie van rijkdom geeft een kleine groep individuen enorme macht. Zij kunnen verkiezingen beïnvloeden, beleid bepalen en in sommige gevallen zelfs de agenda van de overheid dicteren.

Het Citizens United-arrest, dat onbeperkte uitgaven door bedrijven en individuen in politieke campagnes toestaat, heeft de situatie alleen maar verergerd.

Het resultaat? Een systeem waarin het overheidsbeleid vaak de belangen van de superrijken weerspiegelt in plaats van die van de meerderheid van de burgers.

Onder Trumps tweede termijn zal deze kloof naar verwachting nog verder toenemen.

Zijn economische beleid prioriteert deregulering, belastingverlagingen voor de rijken en protectionistische handelspolitiek. Dit alles komt de miljardairs ten goede, ten koste van de middenklasse en de arbeidersklasse.

De vraag is niet meer of rijkdom de politiek beïnvloedt, maar in hoeverre de democratie kan functioneren als de financiële macht zo onevenredig verdeeld is.

Hoe Trumps tweede regering de politiek van de oligarchen belichaamt

Trump's presidentschap wordt historisch gezien gekenmerkt door een ongekende alliantie tussen politieke macht en economische elites. Zijn tweede termijn is daarop geen uitzondering. Zijn kabinet en adviseurskring bestaan uit drie belangrijke facties:

Ten eerste willen de conservatieve mainstreamers, waaronder figuren als minister van Financiën Scott Bessent en directeur van de National Economic Council Kevin Hassett, de economische stabiliteit behouden.

Ze hebben zich echter grotendeels aangesloten bij Trumps protectionistische standpunt en steunen tarieven en deregulering, terwijl ze ervoor zorgen dat de belangen van Wall Street worden beschermd.

Daarnaast pleiten de America Firsters, onder leiding van figuren als Stephen Miller en Peter Navarro, voor agressieve nationalistische politiek, waaronder hoge tarieven, strenge immigratiebeperkingen en economisch isolationisme.

Hun visie sluit aan bij Trumps strategie om het Amerikaanse economische en buitenlandse beleid te herzien door middel van protectionistische maatregelen die bepaalde sectoren ten goede komen en de internationale concurrentie beperken.

Tot slot de tech-tycoons, zoals Elon Musk, David Sacks, Mark Zuckerberg en Marc Andreessen. Zij willen allemaal de overheidscontrole afbreken en tegelijkertijd het bedrijfsleven een nog grotere macht geven in belangrijke sectoren.

Musk in het bijzonder heeft aanzienlijke invloed gekregen door zijn leiderschap van het Department of Government Efficiency (DOGE), een nieuw opgericht agentschap dat bedoeld is om de federale bureaucratie te verkleinen.

Deze drie facties zijn niet altijd eensgezind, maar gezamenlijk vormen ze een verschuiving naar een economisch systeem waarin de macht steeds meer in handen komt van een rijke elite.

Volgens recente berichten zou de geschatte nettowaarde van Trumps regering meer dan $ 20 miljard bedragen.

Is Silicon Valley de nieuwe ‘oligarchische klasse’?

Terwijl traditionele oligarchieën zijn opgebouwd rondom sectoren als olie, bankieren en natuurlijke hulpbronnen, wordt de 21e-eeuwse versie aangestuurd door technologie en gegevenscontrole.

Miljardairs uit Silicon Valley hebben nu een enorme invloed op niet alleen de handel, maar ook op de verspreiding van informatie en de nationale veiligheid.

Bedrijven als Amazon, Meta en Tesla beheersen grote en gecentraliseerde digitale ecosystemen, waardoor ze de publieke opinie en het publieke beleid kunnen beïnvloeden.

Trumps nauwe banden met techmoguls hebben hun invloed versterkt. Mensen als Musk en Zuckerberg kregen een prominente plek tijdens zijn inauguratie, wat hun verhoogde politieke status symboliseert.

Het argument dat de VS een 'technologische oligarchie' wordt, is echter onjuist.

In tegenstelling tot Rusland, waar oligarchen als een verenigd blok opereren, heerst in Silicon Valley een hevige concurrentie.

Musk en Zuckerberg zijn directe concurrenten op het gebied van sociale media, terwijl Amazon en Google strijden om de overheersing van cloud computing en AI.

Toch ontkent deze verdeling niet het feit dat techmiljardairs nu meer politieke en economische invloed hebben dan ooit tevoren.

Hoe Trump het vermogen van miljardairs beschermt

Een van de meest directe voorbeelden van Trumps voorkeur voor oligarchische belangen was zijn beslissing om Bidens wereldwijde belastinghervorming te schrappen.

Oorspronkelijk was het doel van dit initiatief om een minimum vennootschapsbelastingtarief van 15% wereldwijd vast te stellen, om belastingontduiking door multinationals tegen te gaan en ervoor te zorgen dat bedrijven als Amazon en Meta hun eerlijke deel betaalden.

De hervorming ging niet alleen om het innen van inkomsten. Het was een poging om de macht van miljardairs en bedrijven om de wereldwijde belastingwetten in hun voordeel te manipuleren, te beperken.

Het doel was om te voorkomen dat grote multinationals hun winst naar belastingparadijzen zouden verplaatsen, waardoor landen geen toegang meer zouden hebben tot de openbare middelen die nodig zijn voor infrastructuur, gezondheidszorg en onderwijs.

Trumps afwijzing van de deal kwam niet als een verrassing, maar was een berekende zet om de rijkdom van de Amerikaanse miljardairs nog verder te vergroten.

Door het wereldwijde kader af te breken, zorgde hij ervoor dat Amerikaanse technologiegiganten hun fortuin konden blijven beschermen door gebruik te maken van lacuneën in het buitenland.

Terwijl Europese landen en ontwikkelingslanden worstelen om hun financiële stabiliteit te behouden, blijft de VS een facilitator van ongekende rijkdomsvermeerdering.

Zonder gecoördineerde wereldwijde actie zullen door miljardairs gesteunde bedrijven hun economische en politieke macht blijven vergroten, waardoor de al grote kloof tussen de superrijken en gewone burgers nog verder zal toenemen.

Dit is ook een van de redenen waarom de Amerikaanse aandelenmarkt de afgelopen decennia zo goed heeft gepresteerd in vergelijking met opkomende markten.

Loop Amerika het risico een volledige oligarchie te worden?

Hoewel de VS nog steeds een gebrekkige democratie is, vormt de toenemende concentratie van rijkdom en macht een onmiskenbaar risico.

De grens tussen democratie en oligarchie wordt steeds vager.

Verkiezingen vinden misschien nog steeds plaats, maar wanneer miljardairs de politiek domineren en beleidsbeslissingen de belangen van bedrijven boven het algemeen belang stellen, wat blijft er dan nog over van democratisch bestuur?

De ongecontroleerde invloed van geld in de politiek heeft het vertrouwen van het publiek ondermijnd, terwijl regelgevende instanties systematisch zijn afgebroken om de elite te dienen.

Als de huidige koers zich voortzet - waarbij de wetgeving wordt bepaald door lobbywerk van bedrijven, de ongelijkheid in rijkdom toeneemt en de politieke verantwoording afneemt - dan zal Amerika niet langer 'op weg zijn' naar een oligarchie, maar zal het er volledig in zijn opgenomen.

De strijd voor democratie is nog niet voorbij. Of de VS volledig zal bezwijken onder de heerschappij van oligarchen of zal vechten tegen de dominantie van de elite, hangt af van de druk van het publiek, hervormingen van het beleid en een hernieuwde toewijding aan economische rechtvaardigheid.

Als we echter niet ingrijpen, zijn de waarschuwingssignalen duidelijk: Amerika nadert een realiteit waarin de superrijken niet alleen de politiek beïnvloeden, maar deze ook volledig beheersen.