Wat gebeurt er werkelijk met de Australische economie: zullen renteverlagingen een verschil maken?

Decennialang was de Australische economie een voorbeeld van veerkracht en welvaart, waar de rest van de wereld jaloers op was.

Het land ontliep een recessie tijdens de financiële crisis van 2008, boekte 28 jaar lang onafgebroken groei en wist een van de hoogste levensstandaarden ter wereld te handhaven.

Maar tegenwoordig ziet het er heel anders uit. De economie vertraagt, onder druk van een lage productiviteit, hoge kosten van levensonderhoud en een afnemende concurrentiepositie.

De recente renteverlagingen door de Reserve Bank of Australia (RBA) kunnen op korte termijn helpen, maar uiteindelijk zullen ze niet voldoende zijn.

Het verhaal is simpel: Australië moet zijn economische zwakheden direct aanpakken, anders dreigt er stagnatie.

Het land heeft een grote kans om zich te ontwikkelen tot een innovatiekrachtpatser op het gebied van hightech, maar het kan ook afhankelijk blijven van de wisselvallige export van grondstoffen en op bevolkingsgroei gebaseerde groei.

Waarom vertraagt de economie van Australië?

De economische groei heeft aan momentum verloren. In 2024 groeide het BBP van Australië met slechts 0,8%, wat achterblijft bij de 3,1% groei in de VS en 1% in de Europese Unie.

Sommige analisten beweren dat de Australische economie in een recessie zou belanden als de bevolkingsgroei niet door immigratie zou worden veroorzaakt. Het BBP per hoofd van de bevolking is immers al zeven kwartalen op rij gedaald.

De inflatie steeg eind 2022 naar 7,8%, maar de lonen konden dat niet bijhouden. De reële lonen liggen nog steeds bijna 5% onder het niveau van vóór de pandemie, waardoor huishoudens onder druk staan.

Ook de huizenmarkt vertoont scheuren. Het land kampt met een tekort van meer dan 100.000 woningen in 2027, waardoor de prijzen en huren de pan uit rijzen.

Veel jonge Australiërs hebben het huiseigenaarschap helemaal opgegeven. Met stijgende hypotheekbetalingen en zwakke loongroei staat het besteedbare inkomen onder druk.

Bereidt de RBA zich voor op een beleidswijziging?

Om de financiële druk te verlichten, verlaagde de Reserve Bank of Australia (RBA) voor het eerst in meer dan vier jaar de rente. De contante rente werd verlaagd naar 4,1 procent.

De beslissing werd verwacht, maar gouverneur Michele Bullock verwierp de hoop op een agressieve versoepelingscyclus snel.

Ze waarschuwde ervoor om geen nieuwe bezuinigingen te verwachten. Verdere bezuinigingen zouden afhangen van de ontwikkeling van de inflatie en economische cijfers.

De markt reageerde snel. Aandelen daalden, obligatierentes stegen en handelaren schroefden hun verwachtingen van renteverlagingen terug.

Velen hadden dit jaar minstens twee extra bezuinigingen verwacht, maar nu rekenen ze er maar één op.

De renteverlaging kan een verlichting bieden voor hypotheekhouders, maar het lost de diepere problemen van Australië niet op.

Het is duidelijk dat de betaalbaarheid van woningen een kwestie is van aanbod, niet alleen van financiering.

De hoge overheidsuitgaven, met name in een verkiezingsjaar, bemoeilijken de inspanningen om de inflatie onder controle te houden.

Het belangrijkste is dat renteverlagingen weinig doen om het grootste probleem van het land op te lossen: de dalende productiviteit.

Waarom Australië achterloopt op het gebied van innovatie

Australië worstelt om te concurreren in de wereldwijde kenniseconomie. Volgens een recent rapport staat het op de 24e plaats in de Global Innovation Index, een flinke daling ten opzichte van de 12e plaats in 2017.

Terwijl andere ontwikkelde economieën fors investeren in onderzoek en technologie, loopt Australië achter.

De uitgaven aan onderzoek en ontwikkeling bedragen slechts 1,68 procent van het BBP, ruim onder het OESO-gemiddelde van 2,7 procent.

In tegenstelling tot de VS, waar de industrie bijna 80 procent van de R&D financiert, dragen Australische bedrijven slechts iets meer dan 50 procent bij.

Zonder sterke investeringen van de particuliere sector is het moeilijk om baanbrekende innovaties op commerciële schaal te brengen.

Universiteiten produceren onderzoek van wereldklasse, maar het systeem geeft prioriteit aan academische publicaties boven commercialisering.

Er zijn weinig prikkels voor onderzoekers om ideeën om te zetten in bedrijven. Risicokapitaal blijft onderontwikkeld, waardoor het voor tech-startups moeilijk is om binnenlands op te schalen.

Als gevolg hiervan worden veel veelbelovende Australische innovaties in het buitenland gecommercialiseerd.

De overheid moet daadkrachtig optreden. De uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling moeten worden verhoogd tot minimaal 3 procent van het bbp, met gerichte incentives om particuliere investeringen aan te trekken.

Universiteiten moeten naast traditionele onderzoeksstatistieken ook de commercialisering belonen.

De samenwerking tussen industrie en academische wereld moet worden versterkt, zodat baanbrekende onderzoeken ook daadwerkelijk in de praktijk worden toegepast.

Wat is de weg vooruit voor Australië?

Al te lang is de economie van Australië afhankelijk geweest van twee belangrijke factoren: de export van grondstoffen en de bevolkingsgroei door immigratie.

Hoewel beide bijdragen hebben geleverd aan het verleden succes, zijn ze geen duurzame groeimotor voor de toekomst.

De mijnbouwsector is nog steeds van cruciaal belang, maar is wel blootgesteld aan externe schokken. China, Australiës grootste handelspartner, vertraagt.

De verschuiving naar groene energie en automatisering zorgt voor een afname van de vraag naar traditionele grondstoffen. Alleen op de export van grondstoffen vertrouwen is een gevaarlijke gok.

Immigratie heeft de onderliggende economische zwakheden gemaskeerd door de BBP-cijfers op te krikken, maar kan op de lange termijn geen productiviteitswinst opleveren.

Zonder investeringen in vaardigheden, infrastructuur en innovatie creëert immigratie op zichzelf geen welvaart, maar herverdeelt het deze welvaart slechts.

Er is een nieuw economisch model nodig. De overheid moet zich richten op productiviteitsgroei, niet alleen op kortetermijnstimuli.

Hiervoor is belastinghervorming nodig om investeringen in bedrijven te stimuleren, gericht infrastructuurbeleid om opkomende industrieën te ondersteunen en een hernieuwde nadruk op STEM-onderwijs.

Sectoren die worden aangestuurd door technologie, zoals AI, schone energie en geavanceerde productie, moeten prioriteit krijgen.

Australië beschikt over het talent en de onderzoekscapaciteit om op deze gebieden een leidende rol te spelen, maar het ontbreekt aan beleidsmatige richting en financieringsmechanismen om dit potentieel om te zetten in realiteit.

Australië heeft alles wat het nodig heeft om een wereldwijde economische leider te blijven. Het beschikt over een hoogopgeleide beroepsbevolking, een stabiel politiek systeem en overvloedige natuurlijke hulpbronnen.

Maar zonder onmiddellijke actie dreigt het in een stagnatie te belanden.

De renteverlaging van de RBA wijst op het begin van een beleidswijziging, maar de rente alleen kan geen duurzame groei stimuleren.

De overheid moet monetaire versoepeling aanvullen met structurele hervormingen.

De productiviteit moet het centrale doel van het economisch beleid zijn. Innovatie moet prioriteit krijgen boven kortetermijnoplossingen.

Bedrijven, universiteiten en de overheid moeten samenwerken om een kennisgedreven economie te creëren die op het wereldtoneel kan concurreren.