Illegale migratie in het VK: dehumaniserende verhalen voeden een crisismentaliteit, blijkt uit rapport

Nieuw onderzoek van de Universiteit van Birmingham laat zien dat het Britse discours over irreguliere migratie een slagveld is van cijfers, stereotypen en politieke manoeuvres.

De studie, getiteld ‘De narratieve constructie van irreguliere migratie in het Verenigd Koninkrijk: representatie en narratieven in de media, politiek en het maatschappelijk middenveld’ , analyseert hoe media, politici en belangenorganisaties de publieke perceptie en het beleid rond migratie vormgeven.

Op basis van een uitgebreide analyse van 5987 media-artikelen uit grote Britse kranten ( The Guardian , The Times , The Daily Mail en The Daily Mirror ), 218 politieke documenten, waaronder parlementaire debatten en partijprogramma's, en 611 teksten van het maatschappelijk middenveld, zoals rapporten van ngo's, bestrijkt het onderzoek de periode 2019-2023 – een periode die werd gekenmerkt door de gevolgen van de Brexit en een toenemend anti-migrantensentiment.

De bevindingen schetsen een somber beeld: irreguliere migratie wordt als een crisis gepresenteerd door middel van ontmenselijkende statistieken en een overdreven focus op overtochten met kleine boten, ondanks dat dit slechts een minderheid van de aankomsten betreft.

Dit verhaal, zo betoogt de studie, negeert de menselijke realiteit van het leven van migranten, versterkt afschrikkingsbeleid zoals deportaties en offshore-verwerking, en verschuift het debat van rechten naar veiligheid.

Terwijl het Verenigd Koninkrijk worstelt met zijn identiteit en economische behoeften, onderzoekt deze analyse hoe deze verhalen wortel schieten, waarom ze blijven bestaan en wat hun bredere implicaties zijn.

Hoe cijfers het verhaal over de migratiecrisis voeden

Statistieken domineren het migratiedebat, waarbij media en politici zich fixeren op cijfers om een overbelast systeem te schetsen.

Dr. Stefano Piemontese, de auteur van het rapport van de Universiteit van Birmingham, legt uit:

Het onderzoek benadrukt hoe deze focus migranten, met name mannen, ontmenselijkt, die vaak worden afgeschilderd als gezichtsloze massa's in plaats van individuen met verhalen.

Migranten worden vaak afgeschilderd als jonge, alleenstaande mannen van een bepaalde etniciteit – een stereotype dat hen neerzet als potentiële veiligheidsrisico's, terwijl vrouwen worden geportretteerd als kwetsbare moeders of slachtoffers van mensenhandel.

Deze gendergekleurde blik, die in de 5987 geanalyseerde artikelen steeds terugkeert, versterkt het gevoel van dreiging ten koste van empathie.

Kleine boten overschaduwen de structurele realiteit.

Het onderzoek toont een overweldigende nadruk op overtochten met kleine boten over het Kanaal, ondanks dat dit slechts een minderheid van de irreguliere aankomsten betreft.

De meeste irreguliere migranten komen het Verenigd Koninkrijk binnen of blijven er via overschrijding van de visumduur, bureaucratische obstakels of beleidsveranderingen – routes die veel minder aandacht krijgen.

Professor Nando Sigona, hoogleraar Internationale Migratie en Gedwongen Verplaatsing aan de Universiteit van Birmingham en coördinator van de I-CLAIM-studie, merkt op:

Deze onevenredige focus voedt een crisismentaliteit.

De analyse van politieke documenten en media in het onderzoek laat zien dat aankomsten per boot de krantenkoppen en debatten domineerden, wat restrictieve maatregelen zoals de Illegal Migration Act van 2023 en de vastgelopen plannen voor deportatie naar Rwanda rechtvaardigde.

Het resultaat is een publiek verhaal dat structurele oorzaken – zoals lange visumprocedures of beperkende juridische mogelijkheden – negeert ten gunste van noodmaatregelen.

Politieke retoriek: criminelen of slachtoffers?

Politici creëren een dubbel verhaal, waarin irreguliere migranten zowel als criminelen als als slachtoffers worden afgeschilderd – een kader dat meerdere doelen dient.

De studie toont aan dat het politieke discours, in 218 documenten, tussen deze polen heen en weer beweegt.

Irreguliere migranten worden als bedreiging bestempeld, wat strenge maatregelen rechtvaardigt, terwijl ze tegelijkertijd worden afgeschilderd als slachtoffers van smokkelnetwerken, waardoor regeringen een humanitaire intentie kunnen claimen.

Piemontese merkt op,

Deze retoriek instrumentaliseert “illegale migratie” om restrictieve maatregelen te versterken.

De studie beschrijft hoe politieke narratieven ‘illegale’ migranten scheiden van ‘legale’ of ‘geschoolde’ migranten, waarbij begrippen als verdienste en wenselijkheid worden gebruikt.

Conservatieve retoriek combineert vaak afschrikking – zoals visumbeperkingen – met selectieve openheid voor ‘gewenste’ werknemers, waardoor geschoolde migranten worden beschermd tegen tegenreacties, terwijl anderen worden zwartgemaakt.

Deze aanpak ondermijnt het asielrecht door vluchtelingen met criminelen te verwarren en de publieke aandacht te verschuiven van mededogen naar controle.

De media volgen de regeringslijn.

De media, zelfs liberale media, versterken vaak de retoriek van de overheid.

Uit het onderzoek van de Universiteit van Birmingham bleek dat in de 5987 artikelen van The Guardian , The Times , The Daily Mail en The Daily Mirror de thema's kleine bootjes en handhaving de thema's rechten of structurele oorzaken overschaduwden.

Linkse kranten als The Guardian en The Daily Mirror herhaalden vaak de prioriteiten van de staat, terwijl The Daily Mail sterk leunde op een veiligheidsdiscours, vaak met gebruik van dehumaniserende termen.

The Times bood een mix van crisisverslaggeving en beleidskritiek, maar bleef binnen het kader van het handhavingsverhaal opereren.

“Zelfs kritische stemmen raken verstrikt,” zegt Sigona.

Deze echokamer beïnvloedt de publieke opinie. Peilingen laten zien dat Britten het aantal irreguliere migranten overschatten en hen in verband brengen met criminaliteit, ondanks bewijzen van het tegendeel.

Het beperkte tegenverhaal van het maatschappelijk middenveld

Maatschappelijke organisaties – vertegenwoordigd in 611 teksten van ngo's, belangenorganisaties en onderzoeksinstituten – bieden tegenwicht en benadrukken de rechten en bijdragen van migranten.

Toch reageren hun inspanningen vaak op de kaders die door de overheid en de media worden geschetst, in plaats van een nieuwe agenda te bepalen.

De studie toont aan dat economische en humanitaire argumenten de overhand hebben, maar de onderliggende aanname van ‘verdienste’ zelden ter discussie stellen.

"Ze zitten in de val," zegt Piemontese.

Deze reactieve houding beperkt hun vermogen om het debat opnieuw te kaderen.

Het huidige migratieverhaal heeft diepe wortels. De Immigratiewet van 1971 koppelde de toegang tot economische waarde, terwijl de Asiel- en Immigratiewet van 1999 de asielregels aanscherpte.

Brexit versterkte dit, waarbij het puntensysteem van 2020 “geschoolde” migranten bevoordeelde ten opzichte van anderen.

Historisch gezien hebben buitenlandse werknemers het naoorlogse Groot-Brittannië heropgebouwd en ondersteunen ze vandaag de dag sectoren als de gezondheidszorg, maar politieke opportuniteit maakt van illegaliteit een zondebok.

Impact en alternatieven

De gevolgen zijn ingrijpend.

Dehumaniserende verhalen ondermijnen het publieke mededogen, terwijl beleid de middelen uitput – de deportaties uit Rwanda blijven bijvoorbeeld kostbaar en onuitgevoerd.

Migranten zitten in een limbo, met duizenden die onder erbarmelijke omstandigheden wachten op een beslissing over hun asielaanvraag.

Sigona roept op tot verandering:

“In plaats van irreguliere migratie te behandelen als een ‘probleem dat moet worden opgelost’, stellen wij een verschuiving voor naar verhalen die migratie erkennen als een natuurlijk en historisch fenomeen dat een mensgerichte en op rechten gebaseerde aanpak vereist.”

Dit betekent dat we ons moeten richten op vertragingen bij visa en legale routes, en niet alleen op het versterken van de grenzen.

De spiegel van een natie

Het onderzoek in Birmingham weerspiegelt de worsteling van het Verenigd Koninkrijk met zijn identiteit.

Irreguliere migratie, een klein deel van de instroom, speelt een grote rol in het publieke bewustzijn – een crisis die wordt gecreëerd door aantallen, boten en angst.

“Het is een narratieve valkuil,” zegt Piemontese, “in stand gehouden door de media en de politiek.”

Naarmate deze stemmen de overhand krijgen en het maatschappelijk middenveld worstelt, stijgen de menselijke kosten – rechten worden ingeperkt, levens staan stil.

Om dit verhaal te veranderen, moeten migranten als individuen worden gezien, niet als bedreigingen – een omslag die het VK nog moet maken.