Hoe Trumps 'Bevrijdingsdag'-tarieven de wereldmarkten kunnen verstoren

“Tariefverhogingen zullen alle landen treffen”, zei Trump op 31 maart tegen verslaggevers, precies op het moment dat de rest van de wereld zich voorbereidt op wat nu lijkt op een wereldwijde handelsoorlog.

Op 2 april wordt het nieuwe tariefplan van president Trump bekendgemaakt, een dag die hij zelf als 'Bevrijdingsdag' heeft bestempeld.

Deze tarieven zullen bijna alle belangrijke handelspartners van de VS treffen. Het is de meest agressieve protectionistische maatregel die een Amerikaanse president in de moderne geschiedenis heeft genomen.

Europa en Azië zitten echter niet stil.

Alle grote economieën hebben zich voorbereid op het ergste en maken nu hun eigen plannen om zich te verzetten tegen het steeds agressievere Amerikaanse handelsbeleid.

De echte vraag is dus of 2 april de 'Bevrijdingsdag' of de 'Isolatiedag' voor de Verenigde Staten zal worden.

Wat is Bevrijdingsdag en waarom is het belangrijk?

De nieuwe tarieven van president Trump zullen naar verwachting de invoerrechten voor bijna alle Amerikaanse handelspartners verhogen.

Ze worden aangeduid als "wederkerig", wat betekent dat ze overeen zouden komen met de barrières waarmee Amerikaanse exporteurs in het buitenland te maken hebben.

Maar in plaats van zich te richten op een paar sectoren of landen, werpt deze ronde een breed net uit.

Adviseurs van het Witte Huis hebben een gemiddeld tarief van 20 procent voorgesteld, met een jaarlijkse omzetdoelstelling van 6 biljoen dollar, hoewel dit cijfer zwaar is bekritiseerd.

De eerste golf van tarieven omvat een heffing van 25 procent op alle volledig geïmporteerde voertuigen vanaf 3 april.

De tarieven gelden ook voor auto-onderdelen in de komende maand.

Een afzonderlijke heffing van 25 procent is gericht op alle importen die verband houden met landen die olie of gas uit Venezuela blijven kopen, waaronder Amerikaanse raffinaderijen.

Er worden aanvullende maatregelen verwacht die de farmaceutische industrie, koper en halfgeleidercomponenten zullen treffen.

Trump heeft de tarieven op China al verhoogd tot 20 procent over de hele linie en nieuwe invoerrechten op staal en aluminium van 25 procent ingevoerd.

Mexico en Canada, ondanks hun status als handelspartners onder de USMCA, zijn ook getroffen door ingrijpende tarieven vanwege zorgen over migratie en fentanyl.

De markten reageren sterk. De S&P 500 sloot zijn slechtste kwartaal af ten opzichte van wereldwijde concurrenten sinds 2009. Het consumentenvertrouwen in de VS is gedaald tot een dieptepunt in twee jaar.

Banken en analisten wijzen op recessie- en stagflatiescenario 's voor de grootste economie ter wereld.

Hoe erg kan het worden?

Een analyse van Bloomberg Economics schat dat als het tariefpakket zijn maximale omvang bereikt, de gemiddelde Amerikaanse tarieven met 28 procentpunten zouden kunnen stijgen.

Dat zou het hoogste niveau sinds de 19e eeuw zijn.

Deze prognoses schatten dat een maximalistisch tariefplan de Amerikaanse economie de komende twee tot drie jaar met 4 procent zou kunnen doen krimpen, wat neerkomt op 1 biljoen dollar.

Dat komt doordat import ongeveer 14% van het Amerikaanse bbp uitmaakt.

In maart verlaagde de Federal Reserve haar groeiprognose voor de VS van 2,1 procent naar 1,7 procent, onder verwijzing naar onzekerheid over de handel, terwijl de inflatieverwachtingen een hoogtepunt bereikten in 32 jaar.

De boekingsactiviteit in sectoren als logistiek en vrachtvervoer is al sterk gedaald.

De onzekerheid is schadelijker dan de tarieven zelf.

Tijdens de handelsoorlog van 2019 ontdekte de Fed dat de vertragingen in het bedrijfsleven als gevolg van de onvoorspelbaarheid van het beleid een grotere impact hadden op investeringen en aanwervingen dan de daadwerkelijk opgelegde tarieven.

Dit scenario lijkt zich in 2025 te herhalen.

Is dit het begin van de grootste handelsoorlog?

Europa en Azië hebben zich hierop voorbereid.

Christine Lagarde, president van de Europese Centrale Bank, heeft EU-leiders achter de schermen gewaarschuwd zich voor te bereiden op een worstcasescenario.

De Europese Commissie bereidt vergeldingsheffingen ter waarde van €26 miljard voor, gericht op Amerikaanse goederen zoals staal, aluminium, bourbon, motorfietsen en jeans.

Hoewel de implementatie aanvankelijk begin april gepland stond, is deze uitgesteld tot halverwege de maand, mogelijk om ruimte te geven voor onderhandelingen.

Frankrijk en Duitsland zullen als eerste Europese landen reageren, nadat ze hebben laten doorschemeren dat er mogelijk bredere vergeldingsmaatregelen zullen volgen als de VS zijn standpunt niet verzacht.

Europese functionarissen onderzoeken ook structurele veranderingen in het handelsbeleid, waaronder het prioriteren van nieuwe handelsovereenkomsten met Latijns-Amerika en Zuidoost-Azië om de langetermijnafhankelijkheid van de Amerikaanse markt te verminderen.

In Azië was de reactie strategischer dan reactief. Slechts enkele dagen voor de invoering van Trumps tarieven hielden China, Japan en Zuid-Korea hun eerste economische dialoog op hoog niveau in vijf jaar.

Hoewel elk land zijn eigen spanningen met Washington heeft, was hun boodschap gecoördineerd: de regionale integratie van de toeleveringsketen moet worden versneld.

De ministers van Handel van de drie landen bevestigden opnieuw hun toewijding aan trilaterale vrijhandelsbesprekingen en benadrukten de noodzaak om de RCEP te versterken, het bestaande regionale handelsakkoord dat de VS uitsluit.

De Chinese staatsmedia beweerden aanvankelijk dat alle drie landen een gezamenlijke reactie op de Amerikaanse tarieven waren overeengekomen.

Hoewel Zuid-Korea snel duidelijk maakte dat de bewering overdreven was, spreekt het feit dat zo'n bewering werd gedaan boekdelen over de intentie van Peking om een nieuw handelsraamwerk in Oost-Azië te leiden.

Wat bouwt Azië?

De as China-Japan-Zuid-Korea wordt steeds belangrijker voor het regionale economische beleid.

Hun recente bijeenkomsten waren niet alleen gericht op vrijhandel, maar ook op samenwerking op het gebied van halfgeleiders, groene technologie en veerkrachtige toeleveringsketens.

China wil bijvoorbeeld geavanceerde chip producten importeren uit Japan en Zuid-Korea, en biedt in ruil daarvoor toegang tot grondstoffen en infrastructuur.

Japan en Zuid-Korea, beide grote auto-exporteurs die te maken hebben met Amerikaanse tarieven, bereiden binnenlandse steunpakketten voor om de getroffen sectoren te ondersteunen.

Japan onderzoekt ook subsidies voor fabrikanten die hun productie van de VS naar Zuidoost-Azië verplaatsen.

Naast handel gaat de samenwerking ook over demografie en innovatie.

Alle drie de landen kampen met een vergrijzende bevolking.

China telt meer dan 300 miljoen mensen van 60 jaar of ouder, en de Japanse ervaring op het gebied van robotica en ouderenzorg wordt als voorbeeld gezien.

Zuid-Korea is toonaangevend op het gebied van gezondheidstechnologie. Gezamenlijk onderzoek op deze gebieden staat nu op de agenda.

Op het gebied van digitale infrastructuur bespreken de drie landen initiatieven zoals regionale AI-hubs, gedeelde e-commerce systemen en gemeenschappelijke datastandaarden, met als doel een concurrerend digitaal ecosysteem te creëren dat kan wedijveren met het Westen.

Is dit het einde van het wereldwijde handelssysteem?

De realiteit is dat Trumps tarieven de fundamenten van het mondiale systeem ondermijnen dat de VS mede heeft helpen opbouwen.

Namelijk het beginsel van de meestbegunstigde natie (MFN) onder de Algemene Overeenkomst inzake Tarieven en Handel (GATT) en later de Wereldhandelsorganisatie (WTO).

In plaats daarvan pleit Trump voor een op macht gebaseerd bilateraal model, waarbij elk land rechtstreeks met de VS onderhandelt of consequenties ondervindt.

De wereld is tegenwoordig beter verbonden. De Amerikaanse import bedraagt nu 14 procent van het bbp, driemaal zoveel als in 1930.

Globale toeleveringsketens zijn complexer geworden. Vergeldingsmaatregelen worden sneller genomen.

Consumentenprotesten zijn beter georganiseerd en investeringskapitaal is mobieler.

Trumps tarieven van 2025 ondermijnen het idee van gedeelde welvaart en vervangen het door een nulsomspel van nationaal eigenbelang.

Met het doel om van de VS een ‘mondiaal productiecentrum’ te maken, loopt het land nu het risico zich van de rest van de wereld te isoleren.

Er ontstaan kansen voor andere landen om een deel van het handelsvolume op te vangen dat vrijkomt door de verminderde Amerikaanse import.

Tegelijkertijd circuleren er in Europa informele discussies over twijfels aan de rol van de VS als wereldwijde liquiditeitsverschaffer.

Zou dit kunnen betekenen dat er een nieuwe wereldwijde reservemunt zou kunnen ontstaan?

Zouden deze tarieven ertoe kunnen leiden dat de alliantie tussen China, Japan en Zuid-Korea de ruggengraat van de wereldwijde economische stabiliteit wordt?

Niets is uitgesloten.