De Canadese verkiezingsuitslagen bewijzen dat Trumps beleid niet werkt: wat staat de nieuwe premier te wachten?

De Canadese verkiezingen hadden aanvankelijk weinig met buitenlands beleid te maken.

Maar toen de Canadezen eerder deze week naar de stembus gingen, waren het grotendeels de acties van de Amerikaanse president die de toekomst van hun land bepaalden.

Wat begon als een referendum over de stijgende kosten van levensonderhoud en politieke vermoeidheid, werd een stemming over de soevereiniteit zelf.

Nu Mark Carney de Liberale Partij naar de overwinning heeft geleid, bevindt de Canadese economie zich in een kritieke positie.

De nieuwe premier heeft veel problemen aan te pakken, maar het belangrijkste is dat de Canadezen het gevoel hebben dat hun leider de juiste persoon is om hen door de huidige onzekerheid en chaos te leiden.

Waarom Trumps handelsoorlog de verkiezingen op zijn kop zette

Tot begin 2025 leken de Canadese liberalen uitgespeeld.

De inflatie steeg, de betaalbaarheid van woningen stortte in en de regering van Justin Trudeau leek na bijna tien jaar aan de macht uitgeput.

De conservatieve leider Pierre Poilievre stond comfortabel bovenaan in de peilingen.

Maar de situatie veranderde snel toen president Trump zijn dreigementen tegen Canada opvoerde. Er werden nieuwe tarieven aangekondigd op Canadese auto's, staal en aluminium.

Trump bracht zelfs het idee weer ter sprake om van Canada de 51e staat te maken.

De combinatie van economische pijn en nationale vernedering ontketende een golf van nationalisme in heel Canada, en dit keer niet ten gunste van de conservatieve partij.

Mark Carney gebruikte Trumps provocaties om de verkiezingen opnieuw te kaderen.

Hij waarschuwde dat Trump Canada economisch wilde breken om politieke controle af te dwingen.

Zijn boodschap verlegde het publieke debat van binnenlandse ontevredenheid naar een existentiële crisis. Poilievre daarentegen concentreerde zich voornamelijk op de kosten van levensonderhoud en slaagde er niet in zich aan de nieuwe realiteit aan te passen.

In de laatste weken ging de campagne minder over Trudeau's nalatenschap of Poilievre's beloften en meer over het weerstaan van buitenlandse druk.

Een recordaantal van 7,3 miljoen Canadezen bracht vroegtijdig hun stem uit, velen gemotiveerd door woede over Trumps retoriek.

De liberalen profiteerden van deze tegenreactie en behaalden de overwinning, waardoor de conservatieven ondanks een toename van zetels en stemmen ten opzichte van eerdere verkiezingen opnieuw een frustrerende nederlaag leden.

De opkomst van Mark Carney en wat dit betekent voor de Canadese economie

Mark Carney's politieke carrière bestond nauwelijks voor dit jaar.

Als voormalig centrale bankier had hij nooit eerder een gekozen ambt bekleed voordat hij premier werd.

Toch was hij uniek gepositioneerd om leiding te geven in een tijd waarin Canadezen meer behoefte hadden aan competentie dan aan charisma.

Carney's achtergrond bij de Bank of Canada, de Bank of England en Goldman Sachs gaf hem onmiddellijk geloofwaardigheid op economisch gebied.

Hij presenteerde zichzelf niet als een beroepspoliticus, maar als een verdediger van Canada's financiële onafhankelijkheid. In een chaotische mondiale omgeving sprak zijn technocratische imago de kiezers zeer aan.

Carney distantieerde zich ook snel van de impopulaire beleidsmaatregelen uit het Trudeau-tijdperk.

Hij schrapte een voorgestelde verhoging van de vermogenswinstbelasting, schafte de CO2-heffing voor consumenten af en beloofde zich te richten op productiviteit en energie-export.

Zijn campagne draaide minder om nieuwe beloften en meer om het gevoel te geven dat hij het land onder druk bijeen kon houden.

En het werkte. Carney's vermogen om het cv van een technocraat om te zetten in een nationalistische campagne zette een nieuw model voor Canadees leiderschap neer.

Het gaf ook aan dat de volgende fase van het land geen 'business as usual' zou zijn. Het zou een fase van grotere aanpassingen worden.

Hoe de Canadese economie moet veranderen

Canada exporteert ongeveer 75% van zijn goederen naar de Verenigde Staten.

Onder normale omstandigheden zou dat niveau van economische integratie een kracht zijn. Maar onder een vijandige Amerikaanse regering is het een gevaarlijke kwetsbaarheid.

In zijn overwinningsrede erkende Carney al dat de economische relatie waarop Canada decennialang had vertrouwd, voorbij is, door te zeggen:

“De schok van het Amerikaanse verraad is voorbij, maar we mogen de lessen nooit vergeten. [...] President Trump probeert ons te breken zodat Amerika ons kan bezitten. Dat zal nooit gebeuren.”

De onderhandelingen over een nieuwe economische en veiligheidsovereenkomst met Washington zullen naar verwachting onmiddellijk beginnen, maar de verwachtingen zijn laag. Het is onwaarschijnlijk dat Trumps tariefbeleid voorlopig zal veranderen.

In plaats daarvan heeft Carney een strategie uiteengezet om de veerkracht te versterken.

Zijn regering is van plan 5 miljard Canadese dollar te investeren in een fonds voor handelsdiversificatie om nieuwe exportmarkten te ontwikkelen. Europa en de landen van het Gemenebest zijn de meest waarschijnlijke doelmarkten.

Er wordt ook aangedrongen op het heropbouwen van de Canadese industriële capaciteit, met name in de auto-industrie en de productie van kritieke mineralen.

Carney's visie omvat een "volledig Canadees" model voor de voertuigproductie, met gebruikmaking van binnenlands staal, aluminium en onderdelen.

Hoewel de details nog vaag zijn, is het doel duidelijk: de afhankelijkheid van Amerikaanse toeleveringsketens zo snel mogelijk verminderen.

De Canadese natuurlijke hulpbronnensector, met name in Ontario en Alberta, zal centraal komen te staan in zowel de economische veiligheid als de geopolitieke invloed.

De liberalen beloven ook een gestroomlijnd goedkeuringsproces voor belangrijke energie- en mijnbouwprojecten.

Carney wil dat Canada een supermacht wordt op het gebied van schone en conventionele energie, die niet alleen olie en gas exporteert, maar ook de grondstoffen die nodig zijn voor de productie van elektrische voertuigen en de lucht- en ruimtevaartindustrie.

Welke politieke risico's zouden dit plan kunnen doen mislukken?

De verkiezingen winnen was slechts de eerste stap. De uitvoering van het plan zal veel moeilijker zijn, vooral als de liberalen geen meerderheid in het parlement behalen.

Als Carney gedwongen wordt met een minderheid te regeren, zal hij de medewerking van kleinere partijen nodig hebben.

De Nieuwe Democraten zijn ingestort en hebben slechts 5% van de nationale stemmen behaald, waarna hun leider Jagmeet Singh is afgetreden.

Het Bloc Québécois behield enige kracht, maar blijft een separatistische beweging die zich richt op de belangen van Quebec.

Ondertussen broeien de westelijke provincies Alberta en Saskatchewan al onder een nieuwe termijn van de Liberalen.

Er wordt gesproken over referenda over afscheiding.

Deze provincies controleren een groot deel van Canada's energie en kritieke mineralen, waardoor hun ontevredenheid gevaarlijker is dan in voorgaande decennia.

Carney moet zijn beloften over de groene transitie in evenwicht brengen met een oprechte toenadering tot de provincies die rijk zijn aan natuurlijke hulpbronnen.

Sommige insiders suggereren dat hij Trudeau's emissieplafond voor olie en gas zou kunnen schrappen om de spanningen te verminderen.

Anderen pleiten voor het benoemen van conservatieve figuren op diplomatieke posten om nationale eenheid uit te stralen.

Het onvermogen om deze interne verdeeldheid te beheersen, zou Canada's vermogen om een verenigd front te presenteren in handels- en veiligheidsbesprekingen kunnen ondermijnen. Dat zou alles wat Carney probeert te bereiken, verzwakken.

Zal Canada het kapitalisme zelf heroverwegen?

Er is ook een diepgaander economisch gesprek dat onder de oppervlakte begint.

De ervaringen met de handelsoorlog en de risico's van globalisering hebben de belangstelling voor bedrijven in handen van werknemers en coöperatieve modellen nieuw leven ingeblazen.

Nieuwe federale wetgeving die vorig jaar werd aangenomen, introduceerde Employee Ownership Trusts (medewerkersparticipatiefondsen), waardoor het voor bedrijven gemakkelijker werd om het eigendom over te dragen aan werknemers.

Voorstanders beweren dat democratische bedrijven veerkrachtiger zijn tijdens economische schokken en minder snel banen naar het buitenland verplaatsen.

Sommige economen geloven dat Canada zich tegen toekomstige externe druk kan beschermen door een bredere overgang naar modellen met werknemersparticipatie te stimuleren.

Het zou niet alleen om economisch nationalisme gaan, maar om het direct verankeren van de controle over activa in Canadese gemeenschappen.

Hoewel dit idee voorlopig nog marginaal is, past het wel bij het nieuwe tijdperk van strategisch denken dat de regering-Carney lijkt te willen omarmen.

Over het geheel genomen betreedt de Canadese economie een nieuw tijdperk, nu de tijd van gemakkelijke aannames over de vriendschap met de VS voorbij is.

Canada's toekomstige koers moet gebaseerd zijn op diversificatie, veerkracht en een herbevestiging van de soevereiniteit op elk beleidsniveau.

Het werk zal niet makkelijk zijn. Het zal niet snel gaan. Maar voor het eerst in decennia wordt Canada gedwongen na te denken, niet alleen over welvaart, maar ook over overleven.