Dick Cheney sterft op 84-jarige leeftijd: de vice-president die de Amerikaanse macht opnieuw definieerde

Dick Cheney, de voormalige Amerikaanse vice-president wiens invloed het buitenlands beleid van Amerika hervormde en het begrip van de uitvoerende macht veranderde, is op 84-jarige leeftijd overleden.

Zijn familie bevestigde dat hij maandagavond is overleden aan complicaties van longontsteking en hart- en vaatziekten. Zijn vrouw Lynne en dochters Liz en Mary stonden aan zijn zijde.

Cheney's carrière omvatte meer dan vier decennia van het openbare leven. Hij diende onder vier presidenten, hielp bij het leiden van twee oorlogen en veranderde het machtsevenwicht tussen het presidentschap en het Congres.

Als vice-president van George W. Bush van 2001 tot 2009 oefende hij een niveau van controle uit over het defensie- en inlichtingenbeleid dat ongekend was in de Amerikaanse geschiedenis.

De strateeg achter Amerika's oorlog tegen het terrorisme

De aanslagen van 11 september 2001 bepaalden de erfenis van Cheney. Terwijl president Bush een school in Florida bezocht, beheerde Cheney de crisis vanuit een bunker in het Witte Huis.

Hij gaf het leger toestemming om zich voor te bereiden op het neerschieten van elk burgervliegtuig dat ervan verdacht werd te zijn gekaapt. Het bevel werd nooit uitgevoerd, maar het toonde zijn overtuiging aan dat doortastend optreden zwaarder woog dan voorzichtigheid tijdens nationale noodsituaties.

In nauwe samenwerking met zijn raadsman, David Addington, gaf Cheney vorm aan het kader voor terrorismebestrijding van de regering.

Het kantoor van de vice-president breidde de bewakingsbevoegdheden uit en keurde ondervragingstechnieken goed die later werden veroordeeld door mensenrechtengroepen. Methoden als waterboarding werden destijds gerechtvaardigd als noodzakelijke instrumenten om verdere aanvallen te voorkomen.

Cheney centraliseerde het gezag, verminderde het toezicht van het Congres en vestigde het vice-presidentschap als een kerninstrument van het nationale veiligheidsbeleid. Zijn aanpak herdefinieerde hoe de Verenigde Staten macht en geheimhouding nastreefden in naam van de veiligheid.

De oorlog in Irak en het verval van het vertrouwen van het publiek

Cheney was een van de sterkste pleitbezorgers voor de invasie van Irak in 2003. In 2002 vertelde hij de Veteranen van Buitenlandse Oorlogen dat Saddam Hoessein massavernietigingswapens bezat en een directe bedreiging vormde voor de Verenigde Staten.

Die wapens werden nooit gevonden en de invasie werd een keerpunt in de publieke opinie.

Toen Irak afdaalde in een sektarisch conflict, maakte Cheney's vertrouwen plaats voor controverse. Zijn bewering uit 2005 dat opstandelingen in hun "laatste stuiptrekkingen" waren, werd emblematisch voor hoe losgekoppeld de regering leek van de realiteit ter plaatse.

Toch bleef hij onwrikbaar in zijn overtuiging dat preventieve oorlogvoering werd gerechtvaardigd door de noodzaak om grotere dreigingen af te schrikken.

Cheney's gezondheid weerspiegelde vaak de turbulentie van zijn politieke leven. Hij kreeg vanaf 1978 vijf hartaanvallen en kreeg in 2012 een harttransplantatie na bijna twee jaar op een wachtlijst.

Ondanks terugkerende ziekte bleef hij tot het einde van zijn publieke carrière het beleid verdedigen dat zijn vice-presidentschap definieerde.

De gelederen breken met zijn partij

In latere jaren werd Cheney een van de meest prominente Republikeinse critici van Donald Trump.

Hij beschreef Trump als "de grootste bedreiging ooit voor onze Republiek" en kondigde aan dat hij bij de presidentsverkiezingen van 2024 op de Democratische kandidaat Kamala Harris had gestemd.

Zijn dochter Liz Cheney, die in het Congres diende als vertegenwoordiger van Wyoming, verzette zich ook tegen Trump nadat ze had deelgenomen aan het onderzoek naar de rellen in het Capitool op 6 januari.

Het verzet van de Cheneys tegen het Trumpisme betekende een beslissende breuk binnen de Republikeinse Partij, die de strijd tussen traditioneel conservatisme en populistisch nationalisme symboliseerde.

Van Wyoming tot Washington: een leven vol macht en paradox

Cheney, geboren in Lincoln, Nebraska, in 1941, begon zijn carrière als stagiair in het Congres voordat hij stafchef van het Witte Huis werd onder Gerald Ford.

Hij bracht tien jaar door in het Huis van Afgevaardigden voor Wyoming en diende later als minister van Defensie onder George H.W. Bush, waar hij toezicht hield op Operatie Desert Storm in 1991.

Voordat hij in 2000 terugkeerde naar de politiek, was hij chief executive van het oliedienstenbedrijf Halliburton.

Buiten het openbare leven stond hij bekend om zijn liefde voor het buitenleven, met name jagen en vliegvissen, hoewel hij ooit betrokken was bij een veel gemeld jachtongeval waarbij in 2006 een metgezel gewond raakte.

In een verklaring noemde zijn familie hem "een groot en goed man die zijn kinderen en kleinkinderen leerde van ons land te houden en een leven van moed, eer, liefde, vriendelijkheid en vliegvissen te leiden."

De dood van Cheney maakt een einde aan het leven van een man die zowel de kracht als de tegenstrijdigheden van de Amerikaanse macht belichaamde.

Zijn beleid heeft de wereld hervormd, een natie verdeeld en een erfenis achtergelaten die nog steeds van invloed is op debatten over veiligheid, democratie en de grenzen van het gezag.