Heeft Europa een schuldenprobleem?

De Europese overheidsfinanciën beginnen te lijken op een auto-ongeluk in slow motion dat iedereen ziet aankomen.

Alle regeringen in de regio voeren hun uitgaven, leningen en hun beloften op. Helaas kan de groei hen niet bijhouden.

Maar de situatie is onhoudbaar. Hogere rentetarieven, vergrijzing, defensie en groene investeringsbehoeften brengen de regio naar het breekpunt.

Heeft het Europese begrotingsmodel nog zin?

De rekening wordt zwaarder

Volgens de laatste prognose van het Internationaal Monetair Fonds zal het gecombineerde begrotingstekort van de eurozone toenemen van 3,2% van het bbp in 2025 tot 3,7% in 2030.

De schuld kon zich stabiliseren na het herstel na de pandemie, maar stijgt nu weer. De schuld van de EU zal naar verwachting stijgen van 87,8% in 2025 tot 92,2% tegen het einde van het decennium.

De schuld van Frankrijk zal naar verwachting stijgen van 116% naar 129% van het bbp, die van België van 108% naar 123% en die van Duitsland van 64% naar 74%.

Wat ironisch is, is dat deze landen meestal worden gezien als modellen van fiscale discipline. De schuld van Italië, die nu al een van de hoogste ter wereld is, zal in de buurt van 137% blijven.

Ondertussen zijn landen als Portugal, Ierland en Griekenland nog steeds bezig met het verminderen van hun ratio's, nadat ze hebben geleerd van crises uit het verleden.

Het IMF noemt het schuldpad van Europa "explosief". Met het huidige beleid zou de gemiddelde ratio tegen 2040 130% van het bbp kunnen bedragen.

Dat zou de Europese overheidsfinanciën ongeveer op hetzelfde niveau brengen als die van Japan, maar zonder het Japanse spaarrente- of valutavoordeel.

Uitgeven alsof er geen morgen is

De uitgavenhausse in Europa wordt niet gedreven door verspilling, maar door de terugkeer van de politiek.

Duitsland heeft nu een expansieve begroting om de groei en defensie te stimuleren.

Frankrijk zit opgescheept met een tekort van meer dan 5% van het bbp en een gefragmenteerd parlement dat het niet eens kan worden over bezuinigingen.

België heeft moeite om een begroting rond te krijgen.

De defensie-uitgaven stevenen af op 3,5% van het bbp in 2035. Energiezekerheid, de groene transitie en pensioen- en gezondheidsstelsels voegen de komende vijftien jaar nog eens 4% tot 5% van het bbp toe aan uitgavendruk.

Het IMF berekent dat zelfs vóór nieuwe beloften, alleen al de rentebetalingen een groeiend deel van het nationaal inkomen zullen opslokken.

In het VK kost de rente op de schuld al meer dan defensie of onderwijs. Meer dan de helft van de bevolking ontvangt meer van de staat dan het aan belastingen betaalt. Negen miljoen mensen in de werkende leeftijd zijn economisch inactief.

De regering is van plan de belastingen opnieuw te verhogen, niet omdat ze dat wil, maar omdat er geen alternatieven meer zijn.

Het patroon is zichtbaar over het hele continent. Tegen 2050 zal in twee derde van de EU-landen de bevolking in de werkende leeftijd afnemen. Minder werknemers betekent minder belastingbetalers.

Combineer dat met hoge sociale uitgaven, zwakke productiviteit en tragere groei, en dat is een recept voor een ramp.

Het BBP per hoofd van de bevolking in Europa ligt nu bijna 30% onder dat van de Verenigde Staten en daalt nog steeds.

Markten kijken weer toe

De Europese Centrale Bank is altijd een vangnet geweest. De rente was bijna nul en beleggers geloofden dat regeringen altijd meer konden lenen.

Maar het ziet er nu slechter uit. Ongeveer 40% van de staatsschuld van de eurozone moet binnen drie jaar worden geherfinancierd .

Zelfs een bescheiden stijging van de rente zou in de hele regio bijna een half procentpunt van het bbp aan extra rentekosten kunnen toevoegen.

De Bundesbank begint ongemakkelijk te klinken. In zijn laatste financiële stabiliteitsrapport waarschuwde het bedrijf dat de hoge staatsschuld in Europa nu een risico vormt voor Duitse banken, die grote hoeveelheden Europese staatsobligaties aanhouden.

Niet-renderende leningen nemen toe, vooral in commercieel vastgoed.

Heroverwegen wat de staat kan doen

Europa kan zich hier niet uit redden zonder zijn economie te verwoesten, maar het kan ook niet blijven uitgeven zoals het doet.

Hun antwoord is om sneller te groeien en efficiënter uit te geven.

Dat betekent de voltooiing van de interne markt voor diensten, hervorming van de pensioenen om mensen langer aan het werk te houden en stimulering van particuliere investeringen om de lacunes in de overheidsfinanciering op te vullen.

Als die stappen mislukken, moet Europa misschien opnieuw definiëren wat de staat gratis biedt. In de praktijk betekent dit dat basisdiensten, die gratis blijven, worden gescheiden van premiumdiensten waarvoor gebruikersbetalingen nodig kunnen zijn.

Het betekent ook belastinghervormingen, privatisering van staatseigendommen in sommige landen en diepere kapitaalmarkten om particuliere investeringen aan te trekken.

Het decennium van moeilijke keuzes

De vergrijzende samenlevingen van het continent, nieuwe veiligheidsverplichtingen en trage productiviteit maken het elk jaar moeilijker om de cijfers in het kwadraat te brengen.

Terwijl de Bundesbank zich zorgen maakt over stabiliteit en het IMF waarschuwt voor duurzaamheid, is de politieke boodschap dat groei alleen het Europese model niet zal redden, maar ook geen ontkenning.

Voorlopig geven leiders er de voorkeur aan de afrekening uit te stellen. Budgetten zijn opgerekt, kiezers zijn moe en de rentebetalingen stijgen stilletjes op de achtergrond.

Europa kan het zich niet langer veroorloven om rijk te zijn zonder eerst een manier te vinden om weer rijk te worden.