Britse economie stagneert door olieschok; inflatie- en recessievrees groeit

De Britse economie stokte onverwacht in januari, wat zorgen doet rijzen over het vermogen van het land een sterke stijging van de energieprijzen door het escalerende conflict in het Midden-Oosten het hoofd te bieden.

Uit gegevens van de Office for National Statistics bleek dat het bruto binnenlands product (bbp) in januari vlak bleef, met 0% groei, vergeleken met december, toen de economie met 0,1% was gegroeid.

De uitkomst bleef ver onder de ramingen van City-analisten van 0,2% groei en komt op een moment waarop beleidsmakers worstelen met toenemende onzekerheid over de economische impact van stijgende energiekosten en geopolitieke spanningen wereldwijd.

De cijfers hebben de vrees onder economen versterkt dat een aanhoudende stijging van de energiekosten de inflatie kan opdrijven en mogelijk later dit jaar de Britse economie in een recessie kan duwen.

De zwakke prestatie betekent ook een tegenslag voor de groeiplannen van de Labour-regering na een moeizaam begin van het jaar.

Na publicatie van de cijfers verzwakte het pond ten opzichte van de Amerikaanse dollar, wat de zorgen van beleggers over de kracht van de Britse economie weerspiegelt.

Verslapping in de dienstensector remt de groei

De dienstensector, die het grootste deel van de Britse economie vertegenwoordigt, was een belangrijke reden achter de stagnatie.

De activiteit in de dienstensectoren vertoonde gedurende de maand weinig groei, met dalingen in wervingsactiviteiten en in de horecasector.

Volgens het statistiekbureau leverden uitzend- en arbeidsbemiddelingsdiensten de grootste negatieve bijdrage aan de maandelijkse bbp-groei van alle sectoren.

Economen zeiden dat de vertraging deels het gevolg is van aangescherpte monetaire en fiscale maatregelen die zijn ingevoerd om de inflatie te beteugelen en de overheidsfinanciën te stabiliseren.

Tomasz Wieladek, hoofd macro-econoom voor Europa bij vermogensbeheerder T. Rowe Price, zei dat de vraag in de economie al onder druk stond, zelfs vóór de recente opleving van de energieprijzen.

"De zwakte werd veroorzaakt door de dienstensector, het belangrijkste deel van de Britse economie, en valt deels te verklaren door het strakke monetaire beleid en de consolidatie van het fiscale beleid die het VK momenteel doormaakt," zei hij.

Beide beleidsmaatregelen, zei hij, verminderen de economische vraag, terwijl structurele veranderingen zoals het toenemende gebruik van AI ook de aanwerving in dienstensectoren kunnen temperen.

"Als AI de aanwerving in de dienstensector vermindert, kan dat leiden tot hogere werkloosheid en zwakkere vraag," zei hij, en voegde daaraan toe dat de Britse economie al zwak was vóór de recente olieschok.

Horeca en detailhandel onder druk

Binnen de dienstensector noteerden accommodaties en voedselvoorziening duidelijke dalingen.

Voedsel- en drankdiensten daalden in de maand met 2,7% doordat minder consumenten restaurants, pubs en cafés bezochten te midden van stijgende kosten van levensonderhoud.

Bedrijven in sectoren zoals horeca en detailhandel melden de afgelopen maanden ook een vertraagde aanwerving.

De werkloosheid is gestegen naar het hoogste niveau in vijf jaar, waarbij bedrijven hogere werkgeversheffingen en stijgingen van het nationale leefbaarheidsloon (national living wage) als factoren noemen die de banencreatie drukken.

Analisten zeiden dat externe factoren mogelijk ook hebben bijgedragen aan de zwakke economische prestatie in januari.

Zware weersomstandigheden als gevolg van storm Goretti en waterstoringen in delen van Kent dwongen sommige bedrijven tot tijdelijke sluiting, wat de economische activiteit gedurende de maand mogelijk heeft afgezwakt.

Productie daalt terwijl de bouw groeit

Andere sectoren van de economie lieten gemengde resultaten zien.

De productiesector, die onder meer industrie, mijnbouw en energieopwekking omvat, kromp in de maand met 0,1%.

Daarentegen noteerde de bouwsector een bescheiden groei van 0,2%.

Over de drie maanden tot eind januari was de totale economische groei iets sterker en nam met 0,2% toe.

Economen zeiden echter dat de laatste maandcijfers erop wijzen dat de economie kwetsbaar blijft voor externe schokken.

Oliesprong vertroebelt vooruitzicht

Het fragiele groeivooruitzicht is zorgwekkender geworden na een sterke stijging van de wereldwijde energieprijzen, veroorzaakt door het voortgaande conflict in het Midden-Oosten.

De olieprijzen zijn gestegen tot boven $100 per vat nadat Iraanse aanvallen op energie-installaties in de regio de vrees voor verstoringen in de levering deden toenemen.

De ruwe olieprijzen zijn meer dan 25% gestegen sinds het conflict twee weken geleden escaleerde.

Economen waarschuwen dat aanhoudend hoge energieprijzen de inflatie aanzienlijk kunnen opdrijven en de koopkracht van consumenten kunnen aantasten.

"De oorlog in het Midden-Oosten en de daaruit voortvloeiende stijging van de olieprijzen zullen de inflatie aanjagen en de consumentenbestedingen verminderen," zei Wieladek.

Hij voegde eraan toe dat verscherpte financiële omstandigheden op de obligatiemarkten de economische vertraging verder kunnen versterken.

"Gezien de toch al zwakke groeiprestaties van het VK onder de geavanceerde economieën, kan de olieschok de economie in een recessie duwen, de werkloosheid verhogen en het bbp terugdringen. Stagflatie ligt om de hoek," zei hij.

Inflatierisico's kunnen renteverlagingen vertragen

Hogere energiekosten kunnen ook de monetaire beleidsbeslissingen voor de Bank of England compliceren.

Economen hadden eerder verwacht dat de centrale bank later dit jaar zou beginnen met renteverlagingen, maar toenemende inflatierisico's kunnen die planning vertragen.

Adviesbureau Oxford Economics schat dat als de olieprijzen stijgen tot $140 per vat, de Britse inflatie tegen het laatste kwartaal van 2026 boven 5% zou kunnen uitkomen.

Een dergelijk scenario zou de Bank of England kunnen dwingen de leenkosten opnieuw te verhogen en mogelijk de economie in een milde recessie duwen.

Andrew Goodwin, hoofdeconoom voor het VK bij Oxford Economics, zei dat het vooruitzicht sterk afhangt van hoe het conflict in het Midden-Oosten zich ontwikkelt.

Het bedrijf heeft twee mogelijke scenario's uitgewerkt: één waarin olie gemiddeld ongeveer $100 per vat kost en een ander waarin de prijzen stijgen tot $140 per vat, samen met een scherpe toename van de gasprijzen.

"In beide scenario's is de belangrijkste transmissie naar de economie via hogere inflatie," zei Goodwin.

Stijgende benzineprijzen en hogere energierekeningen voor huishoudens kunnen snel bij de consumenten doorkomen.

Dagelijkse gegevens van de automobielorganisatie RAC suggereren al dat de benzineprijzen de afgelopen twee weken sterk zijn gestegen.

De energierekeningen voor huishoudens zullen naar verwachting ook aanzienlijk stijgen in juli wanneer de volgende herziening van het Britse energietarievenplafond van kracht wordt.

Economen zeggen dat de combinatie van zwakke groei, stijgende inflatie en verscherpte financiële omstandigheden beleidsmakers in de komende maanden voor een moeilijke evenwichtsoefening kan stellen.