Petroyuan of dollarsterkte? Conflict in Hormuz ontketent mondiale valutastrijd

De betekenis van de Amerikaanse dollar in de wereldhandel heeft de afgelopen jaren een klap gekregen, maar een rechttoe-rechtaan neergang ligt nog niet in het verschiet. 

Iran is van plan de Straat van Hormuz opnieuw te openen, onder voorwaarde van een verplichte heffing tot $2 miljoen per schip, betaalbaar in Chinese renminbi of cryptocurrency. De afdwingbaarheid van deze eis is onzeker, aangezien juridisch deskundigen de heffing als onrechtmatig beschouwen.

Irans feitelijke, volledige controle over de vitale zeestraat, zoals bleek in de afgelopen zes weken, roept belangrijke vragen op over de mogelijkheid dat landen deze maatregelen omzeilen.

De recente ontwikkelingen in het conflict met Iran worden toegejuicht door degenen die een achteruitgang van de Amerikaanse dollar verwachten. Zij zien dit als een teken van het vermeende verval van de zogenaamde petrodollar en als opnieuw een uitdaging voor de leidende positie van de dollar in het mondiale valutasysteem.

Aangezien ongeveer een vijfde van de wereldwijde olie- en LNG-aanvoer door de Straat van Hormuz gaat, zou Irans invloed mogelijk de afwikkeling van deze leveringen in Amerikaanse dollars kunnen verstoren. 

Bovendien, omdat het merendeel van deze energiezendingen bestemd is voor Azië, bestaat er een prikkel om deze handel steeds vaker af te wikkelen in Chinese yuan (CNY).

Verval van de petrodollar: experts zijn het oneens

De positie van de Amerikaanse dollar als 's werelds belangrijkste reservevaluta is vooral verankerd door het overweldigende gebruik ervan als vehikelvaluta in de wereldhandel. Deze dominantie betekent dat de USD niet alleen veel wordt gebruikt in directe handel met de VS, maar ook in transacties tussen landen buiten Amerika. 

Bewijs voor dit verschijnsel is te vinden in het feit dat het aandeel van de dollar in internationale betaalsystemen veel groter is dan het werkelijke aandeel van de VS in de wereldhandel, aldus de Journal of International Economics.

Dit komt ongetwijfeld deels doordat grondstoffenhandel in dollars wordt afgerekend.

„Toch geloven we niet dat de status van de dollar door Iran's vermeende pogingen om de 'Petroyuan' te vestigen serieus wordt bedreigd,” zei Thu Lan Nguyen, hoofd FX- en grondstoffenonderzoek bij Commerzbank AG, in een rapport. 

Daarnaast is Dan Alamariu, hoofd geopolitieke strategie bij Alpine Macro, het niet eens met het idee van een Amerikaanse neergang.

Vrijdag schreef hij in een note dat het intact laten van het regime in Iran, gekoppeld aan enige controle over de zeestraat, een 'strategische tegenslag' voor de VS zou zijn en een vernedering voor Trump.

„De grotere vraag is of dit het einde markeert van de Amerikaanse supermachtpositie, de dollardominantie en de petrodollar. Dat is waarschijnlijker als Iran de controle over de SoH krijgt, maar daar zouden wij niet op wedden,” aldus Alamariu in een rapport van Fortune.com. 

Alamariu verwierp ook vergelijkingen met de Suez-crisis van 1956. Destijds dwongen de VS Groot-Brittannië en Frankrijk hun poging om het Suezkanaal terug te veroveren op te geven, wat het einde van hun status als grootmachten markeerde.

Alamariu merkte op dat de petrodollar een groter risico loopt. Hij schreef echter dat de Gulf Cooperation Council (GCC) een sterk motief heeft om de banden met Washington te behouden. Dat komt door de perceptie dat Beijing nauw samenwerkt met Iran.

Volgens Wall Street-analisten wordt de dominante positie van de dollar in de kern ondersteund door haar rol als vereiste valuta voor de wereldwijde oliebhandel. 

Echter kan de opkomst van de yuan, met name tijdens het conflict met Iran, leiden tot de opkomst van een 'petroyuan'. Deze verschuiving wordt overwogen omdat de traditionele Amerikaanse veiligheidsgaranties en hun bescherming van vrije navigatie als verzwakkend worden gezien nu aanhoudende drone-aanvallen met succes Amerikaanse luchtverdediging hebben doorbroken.

Afnemend belang van de Golfregio in de wereldhandel

In 2024 vertegenwoordigden olie, olieproducten en aardgas samen ongeveer 10% van de wereldwijde goederenhandel, volgens Comtrade-data. Van dit totaal zouden de geplande initiatieven van de Iraanse regering rechtstreeks minder dan twintig procent treffen.

Omdat de Golfstaten betaling voor hun energie-exporten in Amerikaanse dollars ontvangen, houden zij bijgevolg het grootste deel van hun deviezenreserves in dezelfde valuta aan.

„Deze praktijk wordt verder ondersteund door het feit dat hun wisselkoersen (met uitzondering van Koeweit) aan de dollar zijn gekoppeld, wat een aanzienlijke reserve USD vereist om het peginstand te houden,” zei Nguyen van Commerzbank. 

Desondanks blijven de cijfers relatief bescheiden. GCC-data gaven aan dat de deviezenreserves van de Golfstaten recentelijk ongeveer $800 miljard bedroegen. 

Op basis van IMF-data vormt dit net geen 7% van 's werelds totale deviezenreserves.

Als de Golfstaten hun dollarpeg zouden loslaten en vervolgens hun dollarreserves zouden verminderen, zou het aandeel van de dollar in de wereldreserves waarschijnlijk slechts met een klein enkelcijferig percentagepunt dalen, aldus Nguyen.

De dominantie van de Amerikaanse dollar brokkelt geleidelijk af, zoals blijkt uit Irans plannen en het krimpende aandeel van de dollar in wereldwijde deviezenreserves, dat is gedaald van 70% in 2000 tot net onder 60% onlangs.

Hoewel sommigen de nadruk op waarderingseffecten zouden leggen, kan het aanhoudend hoge dollaraandeel worden gezien als een bewuste strategie. Studies tonen aan dat centrale banken, met name die met aanzienlijke reserves, hun valutareserves actief beheren door te kopen en te verkopen, wat suggereert dat deze allocatie opzettelijk is.

Dollars blijvende structurele steun

De dollardominantie is recentelijk afgenomen, met name doordat centrale banken in hun reserves wegbewegen van de Amerikaanse dollar naar 'niet-traditionele' valuta, zo bevestigt de Journal of International Economics. 

Deze verschuiving wordt gedreven door geopolitiek, vooral sinds de oorlog in Oekraïne: landen die minder op één lijn liggen met het Westen vereffenen betalingen steeds vaker in renminbi, lokale valuta of andere alternatieven, in plaats van in USD of EUR.

Gesanctioneerde landen zoals Rusland (met grote reserves voor de oorlog) en Iran, afgesloten van USD-betalingen, moeten alternatieve valuta of systemen voor handel gebruiken.

Een cruciale vraag is hoe langdurig de gevolgen van westerse sancties zullen blijken te zijn, en of deze ontwikkeling waarschijnlijk zal versnellen.

„Naar mijn mening hangt dit in de eerste plaats af van hoe staten die mogelijke conflicten met de VS of de EU voorzien, het sanctierisico inschatten - vergelijkbaar met datgene wat aan Rusland of Iran werd opgelegd,” zei Nguyen. 

De voordelen van de dollar zijn duidelijk, waarbij berichten suggereren dat de Russische regering mogelijk zou terugkeren naar het USD-systeem na een vredesakkoord, ondanks jaren van pogingen om de dollardominantie te verzwakken.

Paul Blustein, een onderzoeker van het Center for Strategic and International Studies, betoogde dat zelfs als de petrodollar afneemt, de dominantie van de dollar wordt ondersteund door andere ongeëvenaarde factoren. 

In een opiniestuk in Fortune verwees hij specifiek naar de ongeëvenaarde diepte, breedte en liquiditeit van de Amerikaanse financiële markten, naast het vermogen om geld vrijwel onbeperkt over de grens van de VS te verplaatsen.