VS-Iran 14-punts MOU uitgelegd: staakt-het-vuren, sancties, olie en nucleair beleid

De Verenigde Staten en Iran hebben een 14-punts memorandum van overeenstemming ondertekend gericht op het stoppen van meer dan 100 dagen oorlog en het heropenen van de Straat van Hormuz.

De overeenkomst geeft beide partijen 60 dagen om te onderhandelen over een definitief akkoord over de meest lastige kwesties, waaronder sancties, nucleaire beperkingen en bevroren tegoeden.

Israël is geen partij bij het MOU, en zijn weigering zich te binden aan de bepalingen over Libanon laat een grote handhavingskloof achter vóór de geplande ceremonie vrijdag in Bürgenstock, Zwitserland.

Een staakt-het-vuren dat Israël buiten de tent houdt

De eerste clausule van het MOU vereist de "onmiddellijke en permanente" beëindiging van militaire operaties op alle fronten, inclusief Libanon.

Het verplicht Washington en Teheran ook elkaars soevereiniteit te respecteren en het dreigen met of gebruik van geweld te vermijden.

Dat klinkt verregaand, maar de bewoording wordt al op de proef gesteld. Israël heeft duidelijk gemaakt dat het geen ondertekenaar is van de VS-Iran-regeling.

Premier Benjamin Netanyahu heeft gezegd dat Israël zijn troepen in het zuiden van Libanon zal houden en zijn handelingsvrijheid tegen Hezbollah zal behouden.

Die kanttekening is van belang omdat Libanon een van de meest gevoelige drukpunten van de overeenkomst is.

Reuters citeerde Dan Shapiro, voormalig Amerikaans ambassadeur in Israël en nu fellow bij de Atlantic Council, die zei dat dit "een tamelijk scherp moment van divergentie in belangen" was.

Hij voegde eraan toe dat Netanyahu waarschijnlijk zou aangeven dat Israël niet aan de overeenkomst gebonden was en zijn rechten zou voorbehouden.

Het resultaat is een staakt-het-vurenkader met directe marktrelevantie, maar nog geen regionale regeling.

Het kan de directe confrontatie tussen de VS en Iran verminderen, maar het kan op zichzelf niet elk front dat met de oorlog verbonden is stoppen.

Sancties, bevroren tegoeden en olieverlichting brengen risico's in de timing met zich mee

De economische ruil is de kern van het MOU. De VS verbindt zich ertoe samen te werken met regionale partners aan een reconstructie- en ontwikkelingsplan ter waarde van ten minste $300 miljard.

Het belooft ook sancties op een afgesproken schema te beëindigen als onderdeel van het definitieve akkoord.

Het cruciale punt is timing. Een brede beëindiging van sancties is niet onmiddellijk. Het is gekoppeld aan onderhandelingen in de komende 60 dagen.

Het MOU zegt echter dat het Amerikaanse ministerie van Financiën vrijstellingen zal uitgeven voor Iraanse ruwe olie, aardolieproducten en gerelateerde bancaire, verzekerings- en vervoersdiensten zodra de overeenkomst wordt uitgevoerd.

Daarom reageerden oliehandelaren snel: elke terugkeer van Iraanse vaten, gecombineerd met een heropening van het verkeer door Hormuz, verandert de aanbodvooruitzichten voor de ruweoliemarkten.

Brent en WTI zijn al gedaald aangezien beleggers een deel van de oorlogspremie wegprijzen.

Bevroren tegoeden blijven meer betwist. Iran heeft aangevoerd dat bevroren tegoeden onder het MOU beschikbaar zouden moeten worden.

Washington probeert elke vrijgave als voorwaardelijk en in fasen te presenteren.

De Amerikaanse vicepresident JD Vance vertelde Reuters dat er geen fondsen waren vrijgegeven om het akkoord te ondertekenen, en voegde eraan toe: "Er is geen geld vrijgegeven, en dat zal niet veranderen."

De spanning staat centraal in de volgende fase. Teheran wil vroegtijdige economische voordelen om te bewijzen dat het akkoord waarde heeft.

Washington wil eerst verificatie, met name over verrijkt uranium en toezicht op het nucleaire programma.

Lees ook: Heropening van Hormuz verbetert het sentiment, maar analisten verwachten maanden voordat de handel herstelt

Hormuz heropent, maar de nucleaire kwestie blijft onopgelost

De Straat van Hormuz is het duidelijkste kanaal voor de korte termijn markten. Iran heeft toegezegd zich maximaal in te zetten om gedurende 60 dagen veilige, tolvrije doorgang voor commerciële schepen te waarborgen.

Het verbindt zich ook tot het herstellen van verkeersniveaus binnen 30 dagen, terwijl latere gesprekken met Oman en Golfstaten de langere termijn maritieme regeling zouden adresseren.

Dat is een belangrijke opluchting voor de energiemarkten. De Straat is een van 's werelds belangrijkste knelpunten voor olie, en de oorlog had het scheepvaartsrisico omgezet in een inflatierisico.

Toch is het heropeningsverhaal niet zonder risico's, aangezien meldingen van drone-activiteit nabij commerciële schepen na het MOU de indruk weerspreken dat de scheepvaartomstandigheden al zijn genormaliseerd.

De nucleaire bewoording is nog fragieler. Iran bevestigt opnieuw dat het geen kernwapens zal verwerven of ontwikkelen, maar dat is op zichzelf geen nieuwe toegeving.

Het MOU stelt dat beide partijen de voorraad verrijkt materiaal zullen regelen via een onderling overeengekomen mechanisme, met verarming (down-blending) ter plaatse onder toezicht van het IAEA als minimummethode.

De moeilijkere vraag, of Iran zijn verrijkingsrechten behoudt en onder welke beperkingen, is overgelaten aan de 60 dagen durende gesprekken.

Dat maakt het MOU een document voor de-escalatie, geen nucleair akkoord.

De directe conclusie voor markten is een lager staartrisico rond de Straat van Hormuz en Iraanse olie-export.