Andy Burnhams economisch plan: hoe de volgende Britse premier groei wil stimuleren

Andy Burnham zal maandag Downing Street betreden met een belofte die opvolgende Britse premiers al meer dan een decennium ontglipt is: het nieuw leven inblazen van economische groei.

Maar anders dan zijn voorgangers gokt Burnham erop dat het antwoord niet in Whitehall ligt.

In plaats daarvan stelt de aankomende Labour-leider een ingrijpende overdracht van bevoegdheden naar de regio's van Groot-Brittannië voor, met het argument dat lokale leiders — niet de centrale regering — het beste geplaatst zijn om investeringen vrij te maken, industrie te herbouwen en het levensniveau te verbeteren.

Zijn slogan, "Good growth in every postcode," vangt een strategie die de nadruk legt op decentralisatie, publieke investeringen en regionale ontwikkeling boven kortetermijnfiscale stimulering.

Hoewel economen het grotendeels eens zijn dat de aanpak op termijn de Britse economie kan versterken, waarschuwen velen ook dat het onwaarschijnlijk is dat het direct verlichting biedt voor huishoudens die te maken hebben met een langdurige koopkrachtklem.

Een decentralisatie-agenda centraal in het economische beleid

Toen hij vrijdag na bevestiging als Labour-leider sprak op een speciaal partijcongres, schetste Burnham een agenda die draait om het verschuiven van macht weg van Westminster.

"We zullen macht terugnemen van Westminster en Whitehall en die geven aan de plaats waar u woont," zei hij tegen de afgevaardigden. "Meer bevoegdheden over essentiële levenszaken zodat u ze beter kunt laten werken."

Hij omschreef de hervormingen als "de grootste verandering in onze levens in de manier waarop het land wordt bestuurd," en betoogde dat economische groei niet langer uitsluitend vanuit Londen aangestuurd kan worden.

"Het is tijd dat Whitehall accepteert dat groei niet van bovenaf kan worden opgelegd. In plaats daarvan kan het alleen van onderop worden gekoesterd," zei Burnham in een toespraak op 29 juni.

Het middelpunt van het plan is de oprichting van een nieuw kantoor "Number 10 North" in Manchester, dat het decentralisatieprogramma van de regering zou overzien en lokale overheden zou helpen bij het hervormen van vervoer, huisvesting, nutsvoorzieningen en industrieel beleid.

Burnham wil decentralisatie ook buiten Engeland uitbreiden en Schotland, Wales en Noord-Ierland meer mogelijkheden bieden om hun bestaande bevoegdheden te verdiepen.

Een langetermijnantwoord op Groot-Brittannië’s groeiprobleem

Burnham erft een economie die sinds de wereldwijde financiële crisis moeite heeft gehad om weer vaart te krijgen.

Het bruto binnenlands product per hoofd van de bevolking van Groot-Brittannië is sinds begin 2008 met slechts ongeveer 7% gestegen, een scherpe vertraging vergeleken met het decennium vóór de crisis.

Recent toonden officiële cijfers aan dat de economie in mei met slechts 0,1% groeide na een krimp van hetzelfde bedrag in april, wat onderstreept hoe kwetsbaar het herstel blijft.

Oxford Economics stelt dat Burnhams strategie een structurele in plaats van cyclische reactie op deze uitdagingen weerspiegelt.

"Burnhams economische strategie zal zich waarschijnlijk richten op regionaal beleid en publieke investeringen, met als doel verschillen in bestedingen aan te pakken en decentralisatie te bevorderen. Hoewel deze maatregelen mogelijk geen onmiddellijke groei opleveren, kunnen ze wel de basis leggen voor langetermijnverbeteringen in de Britse economie," aldus het adviesbureau.

Economen stellen dat lokale overheden vaak beter geïnformeerd zijn over arbeidsmarkten, infrastructuurbehoeften en bedrijfsinvesteringen dan de centrale overheid.

In een rapport van de New York Times zei Diane Coyle, hoogleraar publiek beleid aan de University of Cambridge, dat regionale ambtenaren beter gepositioneerd zijn om te begrijpen welke vaardigheden werkgevers nodig hebben en dat zij onderwijs en opleidingen dienovereenkomstig kunnen afstemmen.

Groot-Brittannië is "uiterst gecentraliseerd," zei Coyle.

De OESO beaamde die beoordeling deze week en zei dat het verkleinen van de grote regionale productiviteitsverschillen in Groot-Brittannië de algehele nationale groei zou kunnen verhogen door betere vervoersvoorzieningen, werkgelegenheid en lokale economische participatie.

Industrie en defensie weer in de schijnwerpers

Naast decentralisatie wil Burnham de industriële basis van Groot-Brittannië herbouwen.

Hij heeft zich ertoe verbonden de binnenlandse productie te steunen in sectoren zoals staal, defensie, energie, landbouw en voedselproductie, terwijl de afhankelijkheid van buitenlandse leveranciers wordt verminderd.

Defensie-investeringen zullen naar verwachting een centrale rol in die strategie spelen, waarbij Burnham betoogt dat militaire uitgaven ook zouden moeten bijdragen aan het herstel van industriële regio's via binnenlandse productie.

Hij heeft ook beloofd Groot-Brittannië's "sovereign manufacturing"-capaciteiten te behouden en het voor Britse bedrijven gemakkelijker te maken om opdrachten in de publieke sector binnen te halen.

De aanpak markeert een verschuiving naar het inzetten van industrieel beleid naast regionale ontwikkeling om economische activiteit te stimuleren.

Huisvesting en publieke diensten

Huisvesting vormt een andere pijler van Burnhams economische programma.

Hij heeft beloofd wat hij omschrijft als het grootste gemeentelijk woningbouwprogramma sinds de jaren direct na de Tweede Wereldoorlog, waarbij overtollige publieke grond wordt gebruikt om bouwkosten te verlagen.

Burnham heeft ook een "Housing First"-aanpak goedgekeurd, naar het Finse model, met als doel dakloosheid aan te pakken naast bredere betaalbaarheidsproblemen.

Zijn langetermijnplannen omvatten een 10-jarenstrategie om de kosten van huisvesting, energie, water en vervoer te verlagen door deze sectoren onder sterker publiek toezicht te brengen.

In plaats van grootschalige nationalisaties verwachten economen dat de regering vanwege fiscale beperkingen zal leunen op striktere regulering en samenwerkingsvormen met private partijen.

Danny Sriskandarajah, chief executive van de New Economics Foundation, meent dat de regering ook maatregelen moet invoeren die sneller verlichting bieden.

De nieuwe administratie zal waarschijnlijk "enkele opvallende maatregelen nemen om de kosten van levensonderhoud aan te pakken," mogelijk gericht op energietarieven, huren of sociale huisvesting, zei hij in het NYT-rapport.

Belastinghervormingen blijven waarschijnlijk doelgericht

Burnham heeft beloofd de fiscale regels van Labour te handhaven, waaronder het in balans houden van de dagelijkse uitgaven met de inkomsten en het vermijden van belastingverhogingen voor werkende mensen.

In plaats daarvan heeft hij voorgesteld om gerichte hervormingen door te voeren.

Daartoe behoren lagere bedrijfsbelastingen voor pubs en muziekpodia, gefinancierd door hogere belastingen op grote distributiewarenhuizen die door online retailers zoals Amazon worden gebruikt.

Hij wil ook de drempel verhogen waarop bedrijfsbelastingen beginnen te lopen, waardoor veel kleine winkelbedrijven helemaal uit die heffing worden gehaald.

Een ander idee dat wordt overwogen is een belasting op grondwaarde, die op den duur stamp duty of council tax zou kunnen vervangen.

Bedrijven verwelkomen stabiliteit maar willen betrokkenheid

Ondanks de nadruk op economische hervorming blijft een deel van de Britse bedrijfswereld onrustig.

Volgens de Financial Times hebben meerdere grote bedrijven moeite gehad om voor Burnham aantredt regelmatig contact met zijn adviseurs te krijgen.

Topmanagers vrezen naar verluidt dat de aankomende regering herstructurering van de overheid en decentralisatie prioriteert boven bedrijfsbetrokkenheid.

Sommige bedrijfsleiders zijn er ook bezorgd over dat het overgangsteam niet over toegewijde adviseurs beschikt die verantwoordelijk zijn voor het onderhouden van contacten met de industrie over economisch beleid.

Of Burnham die kloof kan overbruggen terwijl hij zijn decentralisatie-agenda waarmaakt, kan een van de bepalende proeven van zijn premierschap blijken.

Zijn strategie belooft te hervormen hoe Groot-Brittannië zijn economie bestuurt.

De grotere vraag is of het uiteindelijk de duurzame groei kan opleveren die opeenvolgende regeringen niet wisten te bereiken.