Czy gospodarka wojenna Rosji stoi na skraju załamania?

Rosyjska gospodarka wojna od dawna jest paradoksem.

Przez ponad dwa lata kraj t zmagał się z dotkliwymi sankcjami ze strony Zachodu, kosztownym wysiłkiem wojnym i izolacją międzynarodową.

Na pierwszy rzut oka gospodarka wydaje się odporna, a jej wskaźniki wzrostu przeczą oczekiwaniom ekonomistów.

Ale pod nagłówkami pogłębiają się pęknięcia. Inflacja szybuje, rubel spada, a rynek pracy jest rozciągnięty do granic możliwości.

Czy ta machina gospodarcza będzie w stanie nadal działać, czy też jest skazana na upadek?

Rubel rosyjski: waluta, która gwałtownie traci na wartości

Jednym z najwyraźniejszych sygnałów kłopotów gospodarczych jest gwałtowny spadek rubla. Ostatnio osiągnął on 108 za dolara, najsłabszą wartość od wczesnych dni wojny na Ukrainie.

Spadek wartości rubla spowodowany został nowymi sankcjami USA wobec Gazprombanku, jednego z ostatnich ogniw łączących Rosję z zachodnimi rynkami finansowymi.

Przez lata Gazprombank ułatwiał płatności za eksport ergii, co stanowiło istotne źródło twardej waluty.

Sankcje zakłóciły handel i wywołały obawy wśród przedsiębiorców i przedsiębiorstw.

W odpowiedzi rosyjski bank ctralny wstrzymał zakupy walut obcych, aby ustabilizować rubla. Chociaż ta interwcja przyniosła tymczasową ulgę, podstawowe problemy pozostają nierozwiązane.

Mając ograniczony dostęp do dolarów i euro, Rosja coraz częściej polega na walutach alternatywnych, takich jak chiński juan czy indyjska rupia.

Choć te „przyjazne waluty” pomagają, nie mogą w pełni zastąpić roli dolara w globalnym handlu. Zminość rubla jest teraz barometrem kruchości gospodarki.

Inflacja: ukryty podatek dla Rosjan

Inflacja osłabia siłę nabywczą w całej Rosji.

Oficjalnie cy konsumpcyjne rosną o 9,5%, jednak niezależne szacunki wskazują, że prawdziwa stopa wzrostu jest znacznie wyższa.

Prawdziwą historię pokazują codzine produkty: ziemniaki podrożały w tym roku o 74%, a masło o 25%.

To nie są tylko statystyki ekonomiczne — to codzine realia rosyjskich gospodarstw domowych. Supermarkety zaczęły zamykać masło, aby zapobiec kradzieży, co jest jaskrawym symbolem rosnącej desperacji.

Problem inflacji wynika z kilku czynników. Wydatki wojne wpompowały piiądze do gospodarki, tworząc nadmierny popyt.

Jednocześnie sankcje zakłóciły łańcuchy dostaw, co sprawiło, że import stał się droższy.

Aby zwalczyć inflację, Bank Ctralny podniósł stopy proctowe do 21%, lecz nie przyczyniło się to do obniżia c.

Wyższe stopy proctowe szkodzą również przedsiębiorstwom, gdyż zwiększają koszty pożyczek, co dodatkowo obciąża gospodarkę.

Wydatki na wojsko są dla Rosji mieczem obosiecznym

Wydatki na wojsko są dla Rosji zarówno kołem ratunkowym, jak i obciążiem.

Przewiduje się, że w 2025 r. wydatki na obronność przekroczą 6% PKB, osiągając 145 miliardów dolarów — najwyższy poziom od czasów zimnej wojny.

Wydatki te podtrzymują gospodarkę na powierzchni, tworząc miejsca pracy i napędzając popyt.

Fabryki produkują broń 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu, a żołnierze otrzymują hojne żołd.

W niektórych regionach płatności te przekształciły lokalne gospodarki. Na przykład w Buriacji, jednym z najbiedniejszych regionów Rosji, dochody wojskowe finansują nowe domy i przedsiębiorstwa.

Ale t wzrost gospodarczy ma swoją cę. Wydatki na wojsko wypierają inne priorytety, takie jak opieka zdrowotna i edukacja.

Podsyca również inflację, wstrzykując więcej piiędzy do już przegrzanej gospodarki. Analitycy ostrzegają, że taki poziom wydatków jest nie do utrzymania.

Rząd wyczerpał już znaczną część swojego funduszu na czarną godzinę i podnosi podatki, aby pokryć niedobory budżetowe. Te środki mogą zyskać na czasie, ale nie rozwiążą podstawowych problemów.

Wolny rynek pracy

Rynek pracy w Rosji jest pod ogromną presją. Bezrobocie jest rekordowo niskie i wynosi 2,3%, ale to odzwierciedla poważny niedobór siły roboczej, a nie rozkwitającą gospodarkę.

Setki tysięcy robotników zostało powołanych do wojska lub zginęło na wojnie, a wielu innych uciekło z kraju.

Rząd próbuje rekrutować zastępców, oferując hojne zachęty, w tym premie za podpisanie umowy do 25 000 dolarów. Niemniej jednak firmy w całym kraju mają problemy ze znaleziiem pracowników.

T niedobór powoduje wzrost płac, które mają wzrosnąć o 20% w przyszłym roku. Podczas gdy jest to korzystne dla pracowników w krótkim okresie, zaostrza inflację i podnosi koszty dla przedsiębiorstw.

Wiele firm, zwłaszcza w sektorach niemilitarnych, jest zagrożonych bankructwem. Na przykład rolnictwo i transport już zaczęły się kurczyć.

Im dłużej będzie trwała wojna, tym trudniej będzie utrzymać tę kruchą równowagę.

Równoległa wojna domowa?

Wojna na Ukrainie wywołała kryzys demograficzny w Rosji, przyspieszając już trwający spadek.

Współczynnik urodzeń spadł do najniższego poziomu od lat 90. XX wieku. W czerwcu 2024 r. odnotowano mniej niż 100 000 urodzeń — najniższy miesięczny wskaźnik w historii Rosji.

Tymczasem wojna pochłonęła ogromną liczbę ofiar wśród ludności. Ponad 200 000 żołnierzy zostało zabitych, a kolejne 500 000 zostało rannych. Co najmniej 650 000 młodych mężczyzn uciekło z kraju, co jeszcze bardziej uszczupliło siłę roboczą.

Skutki demograficzne są spotęgowane przez pogłębiające się nierówności regionalne.

Biedniejsze regiony, takie jak Buriacja i Biełgorod, gdzie wielu mężczyzn zostało wcielonych do wojska lub zabitych, odczuły skutki wojny w sposób nieproporcjonalny. Obszary te odnotowały krótkotrwałe ożywiie gospodarcze dzięki wydatkom wojskowym, ponieważ dochody wzrosły dzięki zachętom do rekrutacji.

Natomiast bogatsze miasta, takie jak Moskwa i Petersburg, choć chronione przed masowymi ofiarami, mierzą się z ekonomicznym obciążiem sankcji i ograniczonym dostępem do zachodnich dóbr. Te dysproporcje rozbijają społeczną spójność kraju.

Napięcia społeczne również rosną. Wielu Rosjan jest ambiwaltnych w stosunku do wojny, ani jej w pełni nie popierają, ani otwarcie się jej nie sprzeciwiają. Publiczny sprzeciw jest rzadki pod kontrolą rządu, ale prywatne frustracje narastają.

W miarę przedłużania się wojny, podziały demograficzne i społeczne mogą się pogłębiać, powodując wewnętrzną walkę będącą równoległą do konfliktu zewnętrznego.

Adaptacja czy regres?

Rosyjska gospodarka wojna wykazała niezwykłą zdolność adaptacji pod presją. Przedsiębiorstwa opracowały obejścia sankcji, wykorzystując kryptowaluty, barter i handel alternatywnymi walutami.

Wydatki na cele wojskowe zapewniły krótkotrwały impuls gospodarczy, a w biedniejszych regionach odnotowano poprawę warunków życia.

Ale ta zdolność adaptacji ma swoje granice. Gospodarka staje się coraz bardziej zależna od przemysłów związanych z wojną, pozostawiając inne sektory w stagnacji.

Izolacja od rynków globalnych tłumi innowacyjność i zmniejsza produktywność. Analitycy ostrzegają, że obecna trajektoria jest nie do utrzymania. Ciągła inflacja, spadek demograficzny i niedobory siły roboczej tworzą idealną burzę wyzwań.

Wąska ścieżka naprzód

Rosyjska gospodarka wojna nie załamuje się, ale balansuje na granicy.

Rząd stoi przed trudnym wyborem: kontynuować wysokie wydatki na armię ryzykując niekontrolowaną inflacją czy ograniczyć wydatki i stawić czoła skutkom gospodarczym.

Obie ścieżki wiążą się ze znacznym ryzykiem. Pytanie nie brzmi, czy gospodarka Rosji przetrwa w krótkim okresie, ale jak długo będzie w stanie utrzymać tę delikatną równowagę. Bez znaczących reform pęknięcia w systemie będą się tylko pogłębiać.