Jak cła i technologia zmieniają gospodarkę Brazylii od środka

Gospodarka Brazylii nieczęsto trafia na pierwsze strony gazet. Ale z dnia na dzień historia staje się coraz ciekawsza.

W obliczu presji ze strony potężnych sił za granicą i głębokich zmian w kraju, kraj wytycza kurs, który może na nowo zdefiniować jego przyszłość.

Napięcia handlowe ze Stanami Zjednoczonymi, zmieniające się wzorce pracy napędzane przez technologię i odważne decyzje polityczne zmieniają zasady. To, co wydarzy się później, nie tylko ukształtuje wzrost gospodarczy Brazylii, ale także wpłynie na światowy handel i modele pracy.

Jak głębokie jest spowolnienie gospodarcze w Brazylii?

Spadek wskaźnika aktywności gospodarczej w Brazylii o 0,74% w maju wydawał się szokujący. Analitycy spodziewali się prawie żadnych zmian. Mimo to roczna liczba nadal wykazała wzrost o 3,16% w porównaniu z majem 2024 r.

Bank Centralny podniósł w czerwcu swoją referencyjną stopę procentową Selic do 15%, najwyższego poziomu od dwóch dekad. Celem jest walka z inflacją, która uparcie utrzymuje się powyżej celu 3%, pod presją silnego rynku pracy i wysokich wydatków rządowych.

Wysokie stopy procentowe oznaczają, że kredyty kosztują więcej, spowalniając inwestycje przedsiębiorstw i wydatki konsumpcyjne. Restrykcyjna polityka prawdopodobnie utrzyma się do czasu, aż inflacja się ochłodzi, co zahamuje wzrost gospodarczy.

Brazylijska gospodarka zmaga się jednak nie tylko z czynnikami wewnętrznymi. Szoki zewnętrzne, zwłaszcza amerykańskie cła, zwiększają niepewność.

Jaki wpływ na Brazylię mają amerykańskie cła?

Decyzja prezydenta Trumpa o nałożeniu 50-procentowego cła na wiele brazylijskich produktów trafiła na pierwsze strony gazet. Rzeczywiste straty gospodarcze są jednak bardziej ograniczone, niż się wydaje.

Stany Zjednoczone odpowiadają za zaledwie 12% brazylijskiego eksportu, w porównaniu do 75% w przypadku Meksyku i Kanady. Chiny są największym nabywcą Brazylii, odpowiadając za 28% eksportu, prawie trzykrotnie więcej niż USA.

Cła Trumpa nie obejmują prawie 700 produktów, w tym samolotów, energii i soku pomarańczowego. Cła dotyczą głównie towarów takich jak wołowina i kawa. Eksperci spodziewają się, że Brazylia znajdzie inne rynki zbytu dla tych towarów przy niewielkich obniżkach cen.

Wolumen handlu Brazylii jest również mniejszy niż w wielu innych krajach. Eksport i import stanowią 36% PKB, czyli mniej więcej o połowę mniej niż u sąsiadów, takich jak Meksyk. Ta mniejsza otwartość w pewnym stopniu chroni Brazylię przed szokami handlowymi.

Mimo to nie wszystkie regiony przetrwają cła w równym stopniu. Północny wschód, który eksportuje pracochłonne towary, takie jak świeże owoce i tekstylia, stoi w obliczu pełnej 50-procentowej taryfy celnej i może ponieść większą utratę miejsc pracy.

Zdolność rządu do zapewnienia ukierunkowanego wsparcia będzie kluczem do uniknięcia głębszych szkód.

Dlaczego brazylijski rynek pracy przesuwa się pod powierzchnią?

Nieformalna siła robocza w Brazylii rośnie, zwłaszcza w pracy dorywczej. Od czasu pojawienia się Ubera w 2014 roku wielu Brazylijczyków podjęło pracę w oparciu o aplikacje w dostawach, współdzieleniu przejazdów i usługach krajowych.

Te miejsca pracy obiecują elastyczność, ale często oznaczają niestabilny dochód i brak ochrony pracy.

Dane brazylijskiej agencji statystycznej pokazują, że 77% pracowników aplikacji ma mniej niż 40 lat, a 59% to osoby czarnoskóre lub Pardo, co podkreśla, w jaki sposób ekonomia współdzielenia wzmacnia długotrwałe nierówności.

Pracownicy spotykają się z kontrolą algorytmiczną bez przejrzystości, arbitralnymi zasadami i wysiłkami firm mającymi na celu zakłócenie organizowania się związków zawodowych.

Pandemia ujawniła te luki w zabezpieczeniach, ponieważ dostawcy zostali uznani za niezbędnych, ale pozostali bez ochrony. Strajki w 2020 r. uwypukliły żądania lepszych płac, sprzętu i przejrzystości.

W odpowiedzi Brazylia jest pionierem cyfrowej gospodarki solidarnościowej, modelu, w którym pracownicy są właścicielami i kontrolują swoje platformy.

Spółdzielnie takie jak Señoritas Courier i Liga Coop tworzą alternatywy dla dużych platform technologicznych. Model ten koncentruje się na demokratycznym zarządzaniu, przejrzystości i zbiorowej własności danych i technologii.

Wysiłki te napotykają jednak na przeszkody. W porównaniu z dużymi korporacjami brakuje im funduszy i zmagają się ze złożonością organizacyjną i niepewnością prawną. Istnieje ryzyko, że bez wsparcia politycznego modele te pozostaną marginalne.

W jaki sposób Lula wykorzystuje cła, aby wzmocnić pozycję Brazylii?

Prezydent Luiz Inácio Lula da Silva odmówił ugięcia się pod presją USA związaną z procesem Bolsonaro i cłami. Nalega na negocjacje jak równy z równym, broniąc suwerenności Brazylii.

Sondaże pokazują, że poparcie dla niego rośnie od czasu wprowadzenia ceł, obecnie popiera go 50,2% w porównaniu do 49,7% dezaprobaty. Tymczasem 63% Brazylijczyków ma negatywne zdanie na temat Trumpa.

Lula zamienia spór w kapitał polityczny w kraju i naciska na Brazylię, by zmniejszyła zależność od USA. Zabiega o partnerów z BRICS i rozwija więzi z Chinami, Indiami i Azją Południowo-Wschodnią.

Minister spraw zagranicznych Chin wyraził niedawno zdecydowane poparcie dla suwerenności Brazylii i sprzeciw wobec "nadużywania ceł".

Brazylia dąży również do zawarcia nowych umów handlowych, w tym z Unią Europejską i Mercosurem, dążąc do dywersyfikacji rynków eksportowych i zmniejszenia podatności na jednostronne działania USA.

Jak wygląda przyszłość gospodarcza Brazylii?

Brazylia znajduje się w pułapce między wyzwaniami wewnętrznymi i zewnętrznymi, ale wykazuje odporność dzięki dywersyfikacji i innowacjom.

Spowolnienie gospodarki spowodowane wysokimi stawkami i cłami jest realne, ale możliwe do opanowania. Ograniczony udział USA w handlu i rosnące więzi z Chinami amortyzują ten cios.

Jeśli chodzi o rynek pracy, wzrost gospodarki opartej na zleceniach napędza ryzyko społeczne, ale także pobudza innowacyjne modele zbiorowe, które mogą przekształcić pracę, jeśli otrzymają wystarczające wsparcie.

Rząd Luli będzie musiał wesprzeć te modele jasnymi ramami prawnymi i finansowaniem.

Politycznie Brazylia zmierza w kierunku bardziej wielobiegunowej polityki zagranicznej, mniej zależnej od USA.

Ta zmiana zapewnia większą siłę przetargową, ale wiąże się z wyzwaniem zrównoważenia relacji z potężnymi, ale czasami rywalizującymi partnerami.

Inwestorzy i konsumenci powinni patrzeć na Brazylię nie tylko jako kraj dotknięty cłami czy inflacją, ale jako naród przekształcający swoją gospodarkę i rynek pracy na własnych warunkach.

Ta historia nie jest tylko o walce, ale o nowych formach współpracy gospodarczej i strategicznej reorientacji, która może ukształtować przyszłość Ameryki Łacińskiej.