Dlaczego FIFA chce sprzedać udział w Mundialu — i dlaczego piłka nożna się buntuje

Kiedy FIFA we wtorek ogłosiła plany utworzenia spółki zależnej o wartości 20 mld USD, która miałaby zarządzać prawami komercyjnymi do Mistrzostw Świata i innych dużych turniejów, propozycja natychmiast stała się jednym z najbardziej kontrowersyjnych pomysłów we współczesnym zarządzaniu piłką nożną.

To, co początkowo wydawało się restrukturyzacją finansową, szybko przekształciło się w debatę o tym, kto powinien posiadać największe rozgrywki w piłce nożnej, jak powinno być rozdzielane bogactwo gry i czy komercjalizacja sportu nie przekroczyła ostatecznie granicy.

Propozycja wywołała ostrą krytykę ze strony UEFA, kilku narodowych zrzeszeń piłkarskich i przywódców politycznych, jednocześnie uwidaczniając rosnące podziały między wizją globalnej piłki nożnej prezydenta FIFA Gianniego Infantina a tradycyjną europejską strukturą władzy.

W piątek starszy doradca prezydenta FIFA Gianniego Infantina zrezygnował na znak protestu przeciw planom sprzedaży udziału w prawach komercyjnych związanych z Mistrzostwami Świata.

W czwartek 55 stowarzyszeń członkowskich UEFA jednomyślnie zagłosowało za bojkotem wszystkich turniejów FIFA, niecałe dwa tygodnie po tym, jak Hiszpania wzniosła puchar Mistrzostw Świata.

Nawet gdy krytyka napływała z całego świata futbolu, FIFA broniła propozycji, nalegając, że "nikt nie sprzedaje piłki nożnej", mimo sprzeciwu wobec decyzji o rozpoczęciu konsultacji w sprawie dopuszczenia prywatnych inwestorów do nowego podmiotu komercyjnego powiązanego z Mistrzostwami Świata i innymi turniejami.

Na czym polega propozycja?

W centrum kontrowersji znajduje się propozycja FIFA utworzenia FIFA Forward Enterprise (FFE), spółki zależnej, która miałaby nadzorować operacje wydarzeń i działalność komercyjną organu zarządzającego.

FIFA zachowałaby większościową kontrolę nad spółką, ale planuje zaoferować inwestorom zewnętrznym mniejszościowe udziały do 20%, pozyskując w ten sposób około 4,2 mld USD.

Według władz wyceny przygotowane przez JPMorgan szacują wartość FFE na około 20 mld USD.

Pojazd inwestycyjny założony przez Joshua Kushnera, brata Jareda Kushnera, ma prawdopodobnie poprowadzić proponowaną grupę inwestorów.

FIFA współpracuje też z JPMorganem w celu pozyskania dodatkowych inwestorów, a były dyrektor generalny Liberty Media, Greg Maffei, doradza w kwestii strategii komercyjnej.

Pomimo szerokiej krytyki, FIFA nalega, że propozycja nie oznacza sprzedaży piłki nożnej.

"Inwestorzy zewnętrzni będą posiadać jedynie mniejszościowy udział w FFE i nie będą odgrywać żadnej roli operacyjnej," powiedziała FIFA.

"Również inwestują w spółkę zależną FIFA, a nie w samą FIFA. Dla FIFA nic się nie zmienia."

FIFA mówi, że pieniądze zmienią rozwój piłki nożnej

Dla FIFA propozycja dotyczy uwolnienia nowego kapitału, a nie oddania kontroli.

Organ argumentuje, że sprzedaż mniejszościowego udziału w FFE natychmiast pozwoli rozszerzyć finansowanie programów rozwoju piłki nożnej we wszystkich 211 stowarzyszeniach członkowskich.

Zamiast skupiać się na samym pozyskaniu 4,2 mld USD, FIFA opisała propozycję przez pryzmat tego, na co miałyby zostać przeznaczone te środki.

Obiecano zwiększenie finansowania rozwoju do 10 mld USD w cyklu 2027–2030, co stanowi dramatyczny wzrost w porównaniu z budżetem 3,86 mld USD przewidzianym w bieżącym czteroletnim cyklu.

W ramach propozycji każde z 211 stowarzyszeń członkowskich FIFA miałoby otrzymać do 40 mln USD w ciągu czterech lat.

Obejmowałoby to 20 mln USD w ramach istniejącego programu FIFA Forward oraz dodatkowe opcjonalne 20 mln USD poprzez nowo utworzoną inicjatywę nazwaną FIFA Fast-Forward.

Według FIFA dodatkowy program pozwoli stowarzyszeniom inwestować w infrastrukturę, szkolenie trenerów, piłkę nożną na poziomie podstawowym, futbol kobiet, rozgrywki i reprezentacje narodowe.

Te wypłaty mogłyby wzrosnąć do 24 mln USD w cyklu 2035–2038.

"Piłka nożna jest najpopularniejszym sportem na świecie i niezwykłym motorem rozwoju ludzkiego i społecznego," powiedział prezydent FIFA Gianni Infantino.

"Części tego sportu przekształciły tę popularność w znaczną wartość komercyjną – świętujemy ten sukces i chcemy, aby trwał, ponieważ podnosi on całą grę. Naszym zadaniem jest upewnić się, że reszta piłki nożnej rośnie wraz z tym: FIFA istnieje, aby wspierać zrównoważony, inkluzywny rozwój w każdym zakątku świata."

Infantino wielokrotnie opisywał propozycję jako część szerszego wysiłku demokratyzacji finansów futbolu poza Europą i Ameryką Południową.

"Chodzi o demokratyzację piłki nożnej na całym świecie," stwierdził.

UEFA prowadzi rosnący opór

Ten argument nie zyskał większego poparcia w europejskiej elicie piłkarskiej.

W ciągu kilku godzin po ujawnieniu szczegółów pojawiła się krytyka ze strony kilku konfederacji i narodowych stowarzyszeń, z których wiele skarżyło się, że nie było konsultowane przed postępem propozycji przez FIFA.

Najsilniejsza reakcja przyszła ze strony UEFA.

Europejski organ oskarżył FIFA o próbę skomercjalizowania najważniejszego turnieju piłkarskiego w sposób niezgodny z jej odpowiedzialnością jako globalnej instytucji zarządzającej sportem.

"Dusz i zarządzanie piłką nożną nie są aktywami do handlu — zwłaszcza przy zerowej przejrzystości co do tego, kto zyskuje finansowo," napisała UEFA.

"Żaden z nas nie jest właścicielem piłki nożnej. To nie jest coś, co FIFA może sprzedać."

Organizacja dodała, że propozycja stanowi niebezpieczny precedens.

"UEFA traktuje to niezwykle poważnie. Tak powinno postąpić każde narodowe stowarzyszenie piłkarskie. Tak powinni postąpić wszyscy interesariusze: ligi, kluby, zawodnicy, kibice, rządy i każdy, komu zależy na przyszłości gry."

Krytyka odzwierciedla coraz bardziej napięte relacje między FIFA a UEFA pod wodzą Infantina.

Relacje między obiema organizacjami systematycznie pogarszały się w ostatnich latach w sprawach od reform zarządczych po sędziowanie, procedury dyscyplinarne i rozszerzanie turniejów.

Napięcia stały się szczególnie widoczne podczas tegorocznych Mistrzostw Świata, gdy prezes UEFA Aleksander Ceferin odmówił udziału w finale po nieporozumieniach z FIFA w kilku kwestiach operacyjnych.

Do debaty włączyli się także przywódcy polityczni.

Brytyjski premier Andy Burnham skrytykował propozycję, argumentując, że Mistrzostwa Świata powinny pozostać poza wpływem inwestorów finansowych.

"Mistrzostwa Świata to nie produkt. To największa rywalizacja w światowym sporcie i nigdy nie były niczyją rzeczą do sprzedania," napisał Burnham na X.

"Ubierzcie to w dowolne słowa. Gdy raz sprzedasz jej część, sprzedałeś się."

Dlaczego krytycy kwestionują potrzebę kapitału z zewnątrz

Rosnący sprzeciw zmusił FIFA do obrony nie tylko aspektów komercyjnych propozycji, ale także jej szerszej wizji dotyczącej sposobu, w jaki piłka nożna powinna być zarządzana w przyszłości.

Główne pytanie zadawane przez krytyków brzmi nie tyle, czy FIFA potrafi pozyskać miliardy od inwestorów, ile czy naprawdę tego potrzebuje.

FIFA jest już jedną z najbogatszych organizacji sportowych na świecie, generując miliardy dolarów z praw do transmisji, umów sponsorskich i partnerstw komercyjnych związanych przede wszystkim z męskim Pucharem Świata.

Zwolennicy propozycji twierdzą, że utworzenie FIFA Forward Enterprise zmaksymalizowałoby te przychody komercyjne jeszcze bardziej, dając organizacji dedykowany wehikuł skoncentrowany wyłącznie na operacjach komercyjnych i wydarzeniach.

Krytycy jednak wskazują, że sama FIFA przyznała, iż FFE powinna generować wyższe przychody w długim terminie niezależnie od tego, czy zaangażowani będą inwestorzy zewnętrzni.

Jeden ze źródeł zaznajomionych z myśleniem FIFA powiedział The Athletic, że utworzenie FFE miało na celu "separację i koncentrację" i że byłoby "całkowicie wykonalne", aby spółka zależna pozostała w pełni własnością FIFA.

To spostrzeżenie podsyciło pytania, dlaczego organ zarządzający w ogóle miałby rozcieńczać własność.

Wpływy ze sprzedaży mniejszościowego udziału miałyby w przeważającej mierze sfinansować jednorazowe zwiększenie płatności rozwojowych dla stowarzyszeń członkowskich.

Krytycy argumentują, że FIFA mogłaby zamiast tego zachować pełną własność podmiotu komercyjnego, stopniowo zwiększając te płatności w czasie przy użyciu wyższych przychodów komercyjnych.

Dyskusja zaostrzyła się dodatkowo, ponieważ FIFA zatwierdziła znacznie mniejszy budżet Forward niecały rok temu, by teraz powrócić z propozycją zakładającą dramatyczny wzrost finansowania.

Według The Athletic, FIFA argumentuje, że jednorazowy program Fast-Forward jest konieczny, aby "odblokować i przyspieszyć długoterminowe projekty rozwojowe, które w innym wypadku byłyby poza zasięgiem w jednym cyklu FIFA Forward."

Dla przeciwników jednak nagła pilność rodzi więcej pytań niż odpowiedzi.

Polityka i kapitał prywatny wchodzą do gry

Kolejna warstwa kontrowersji dotyczy tożsamości potencjalnych inwestorów.

Pojazd inwestycyjny Joshua Kushnera ma prawdopodobnie poprowadzić konsorcjum zainteresowane nabyciem mniejszościowego udziału w FIFA Forward Enterprise.

Prawie natychmiast uwaga skupiła się na powiązaniach rodzinnych Kushnera.

Joshua jest bratem Jareda Kushnera, zięcia byłego prezydenta USA Donalda Trumpa, co skłoniło niektórych obserwatorów do łączenia proponowanej inwestycji z coraz bliższymi relacjami Infantina z Trumpem.

Źródła bliskie Thrive Capital usiłowały zdystansować Joshę Kushnera od takich założeń, podał The Athletic.

Według The Athletic, Joshua Kushner przekazywał darowizny organizacjom Demokratów, a jego żona, Karlie Kloss, również regularnie wspierała kandydatów Demokratów.

Mimo to krytycy twierdzą, że widoczne relacje Infantina z Trumpem skomplikowały odbiór publiczny propozycji.

Szersza obawa wykracza daleko poza politykę.

Dla wielu w środowisku piłkarskim zasadnicze pytanie brzmi, czy kapitał prywatny w ogóle powinien posiadać udziały w silniku komercyjnym napędzającym Mistrzostwa Świata.

Firmy private equity ostatecznie dążą do osiągnięcia zwrotów finansowych dla inwestorów.

Ten cel, jak twierdzą krytycy, stoi w napięciu z deklarowaną misją FIFA jako organizacji non-profit odpowiedzialnej za promowanie piłki nożnej na całym świecie.

Statut FIFA opisuje jej misję jako ulepszanie piłki nożnej i promowanie jej na świecie poprzez jej "jednoczące, edukacyjne, kulturalne i humanitarne wartości."

To sformułowanie było wielokrotnie przytaczane przez przeciwników, którzy argumentują, że wprowadzenie zewnętrznych akcjonariuszy zasadniczo zmienia motywacje organizacji.

Podobne transakcje w futbolu już się zdarzały

Obroną propozycji jest argument, że inwestycje zewnętrzne stają się coraz powszechniejsze w zawodowym sporcie.

Przykłady istnieją w całej branży.

Formuła 1 od dawna funkcjonuje jako biznes prowadzony komercyjnie z prywatnym właścicielem.

La Liga w Hiszpanii sprzedała przyszłe prawa komercyjne prywatnej grupie private equity CVC w zamian za ponad 2 mld EUR w 2021 roku.

Sama UEFA współprowadzi UC3, przedsięwzięcie komercyjne odpowiedzialne za zarządzanie interesami biznesowymi jej rozgrywek europejskich.

Zwolennicy mogli więc argumentować, że FIFA jedynie podąża za ustalonym trendem.

Krytycy odpowiadają jednak, że te porównania pomijają istotne rozróżnienie.

W przeciwieństwie do Formuły 1 czy wielu lig krajowych, FIFA istnieje jako organizacja non-profit, a nie komercyjne przedsiębiorstwo rozrywkowe.

Jej rola wykracza poza maksymalizację przychodów.

Nadzoruje globalne rządzenie futbolem, rozdziela fundusze rozwojowe, organizuje rozgrywki międzynarodowe i reprezentuje ponad 200 stowarzyszeń członkowskich.

Ta szersza odpowiedzialność, jak twierdzą krytycy, sprawia, że porównania z czysto komercyjnymi firmami sportowymi są mylące.

FIFA korzysta także z tej struktury prawnej.

Według The Athletic, w ciągu ostatniej dekady FIFA wygenerowała zysk przed opodatkowaniem w wysokości 1,241 mld USD, płacąc jedynie 66 mln USD podatku, co odpowiada efektywnej stopie podatkowej około 5%.

Na tych korzyściach, jak argumentują krytycy, ciąży odpowiedzialność, którą trudno pogodzić z angażowaniem prywatnych inwestorów oczekujących zwrotu finansowego.

Głosowanie, które może przekształcić futbol

Pomimo narastającego sprzeciwu, FIFA wydaje się zdeterminowana kontynuować proces konsultacji.

Propozycja ostatecznie będzie wymagać zatwierdzenia zarówno przez Radę FIFA, jak i przez 211 stowarzyszeń członkowskich organizacji.

To głosowanie ma szansę stać się jedną z najważniejszych decyzji dotyczących ładu korporacyjnego w nowoczesnej historii FIFA.

Profesor finansów sportowych Kieran Maguire uważa, że polityka otaczająca propozycję nie może być ignorowana.

"FIFA pod rządami Infantina daje dużo pieniędzy małym krajom, które z kolei głosują, aby ponownie wybrać go na prezydenta," powiedział Maguire w rozmowie z CNBC w zeszłym tygodniu.

Oczekuje się, że Infantino będzie ubiegał się o kolejną kadencję na stanowisku prezydenta FIFA w przyszłym roku.

Czy stowarzyszenia członkowskie potraktują propozycję przede wszystkim jako okazję finansową, czy jako ryzyko w zakresie ładu korporacyjnego, może ostatecznie przesądzić zarówno o przyszłości FIFA Forward Enterprise, jak i o kierunku, w jakim podąża światowa piłka nożna.