İngiltere'nin Chagos Adaları'nı Mauritius'a devretmesi: Tehlikede olan ne?

Yıllar süren diplomatik müzakerelerin ardından önemli bir adım atarak Birleşik Krallık, Hint Okyanusu'nda uzak ancak stratejik açıdan kritik bir ada kümesi olan Chagos Adaları üzerindeki egemenliğinden vazgeçeceğini duyurdu.

İngiltere ile Mauritius arasında varılan siyasi anlaşmayla alınan karar, ABD tarafından askeri açıdan büyük öneme sahip bir yer olan Diego Garcia'nın da aralarında bulunduğu adalar konusunda on yıllardır devam eden anlaşmazlığı çözecek.

Bu anlaşma, İngiltere'nin Britanya Hint Okyanusu Toprakları (BIOT) olarak adlandırdığı bölge üzerindeki uzun süredir devam eden toprak iddiasının sonunu işaret ediyor.

Bu adım, özellikle Birleşmiş Milletler ve Afrika ülkelerinin İngiltere'ye adaları Mauritius'a geri vermesi yönündeki çağrılarının artmasının ardından uluslararası diplomaside yaşanan daha geniş çaplı değişimleri de yansıtıyor.

İki ülke tarafından Perşembe günü yayınlanan ortak açıklamada, "İki yıl süren müzakerelerin ardından, bu ilişkimizde önemli bir an ve anlaşmazlıkların barışçıl çözümüne ve hukukun üstünlüğüne olan kalıcı bağlılığımızın bir göstergesidir" denildi:

Resmi açıklamaya göre, siyasi anlaşmanın sağlanması, her iki tarafın da en kısa sürede tamamlamayı taahhüt ettiği bir antlaşma ve destekleyici hukuki belgelerin tamamlanmasına bağlı.

Diego Garcia'ya ne olacak?

Bu müzakerelerin merkezinde Chagos Takımadaları'ndaki en büyük ve en önemli atol olan Diego Garcia yer alıyor.

Ada, 1970'lerden bu yana küresel güvenlikte önemli rol oynayan büyük bir ABD askeri üssüne ev sahipliği yapıyor.

Bu üs, ABD'nin Hint Okyanusu ve ötesine güç yansıtmasına olanak sağlıyor ve bölgedeki donanma gemilerine, uzun menzilli bombardıman uçaklarına ve istihbarat operasyonlarına hayati lojistik destek sağlıyor.

Mauritius'un Chagos Adaları üzerinde egemenlik kazanmasına rağmen, Diego Garcia'daki askeri üs uzun vadeli bir anlaşma kapsamında faaliyette kalacak.

Hem İngiltere hem de Mauritius, özellikle Çin ve Hindistan ile artan jeopolitik rekabet ortamında, bölgedeki Batı'nın stratejik çıkarları açısından kritik olmaya devam edecek olan üssün güvenli ve etkili bir şekilde işlemesini sağlama konusunda anlaştı.

Anlaşmaya göre İngiltere, başlangıçta 99 yıllığına Diego Garcia üzerinde egemenlik haklarını kullanacak ve askeri operasyonların devamlılığını sağlayacak.

Bu düzenleme, egemenliğin Mauritius'a devredilmesine karşın, üssün operasyonlarının ve stratejik öneminin büyük ölçüde etkilenmemesini sağlayarak, hem Batılı güçlerin hem de bölgesel güvenliğin yararına olacaktır.

Anlaşmanın ekonomik etkileri

İngiltere ile Mauritius arasındaki anlaşmanın sadece jeopolitik önemi yok, aynı zamanda önemli ekonomik sonuçları da var.

Anlaşma, İngiltere'den Mauritius'a önemli bir mali destek paketi içeriyor.

Bu paket, anlaşma süresince yıllık endeksli bir ödeme ve Mauritius'taki önemli kalkınma projelerini desteklemek için yeni bir altyapı ortaklığının oluşturulmasını içerecek.

Ayrıca anlaşma, adaların askerileştirilmesi sırasında zorla yerinden edilen Chagos halkının karşı karşıya kaldığı tarihi adaletsizliklerin giderilmesinde de önemli bir adım teşkil ediyor.

Mauritius artık Chagoslular için Diego Garcia dışındaki adalara yeniden yerleşim programları uygulamakta serbest olacak.

Bu yeniden yerleştirme çabalarını desteklemek ve yerinden edilmiş nüfusun refahını iyileştirmek için sermayesi İngiltere tarafından karşılanacak yeni bir güven fonu kurulacak.

Anlaşma, yeniden yerleştirme programının ötesinde, İngiltere ile Mauritius arasında çevre koruma, deniz güvenliği ve Chagos Takımadaları'nda yasadışı balıkçılıkla mücadele konularında daha geniş bir iş birliğinin ana hatlarını da çiziyor.

Dünyanın en fazla biyolojik çeşitliliğe sahip deniz ortamlarından birini koruyacak olan Mauritius Deniz Koruma Alanı kurulacak.

Tarihsel bağlam ve diplomatik değişim

Chagos Adaları anlaşmazlığının kökeni 1960'lardaki sömürgecilik sonrası sürece dayanıyor.

Mauritius, 1968 yılında İngiltere'den bağımsızlığını kazandığında Chagos Takımadaları'nı İngiltere'ye bırakmak zorunda kaldı.

Kısa bir süre sonra İngiltere, Diego Garcia'yı askeri amaçlarla ABD'ye kiraladı ve bu süreçte 1.000'den fazla Chagoslu'yu yerinden etti.

Adalıların zorla tahliyesi, birçok Chagoslunun İngiliz hükümetini defalarca mahkemeye vermesiyle, süregelen bir kızgınlığın kaynağı oldu.

İngiltere, artan uluslararası eleştirilere rağmen onlarca yıldır adalar üzerindeki iddiasını sürdürdü.

Son yıllarda Uluslararası Adalet Divanı ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, İngiltere'yi Afrika'daki son kolonisini teslim etmeye çağırarak, Mauritius lehine ezici bir çoğunlukla karar verdi.

İngiltere'nin anlaşmazlığı çözme kararında, değişen uluslararası siyasi manzara da önemli rol oynadı.

Afrika ülkeleri Mauritius'un hak iddiası etrafında birleşmeye başlayınca, küresel forumlarda İngiltere'ye yönelik baskı da arttı.

Üstelik Brexit sonrasında İngiltere bu konuda diplomatik olarak yalnızlaşmış, hatta Avrupalı müttefikleri bile İngiltere'nin tutumunu desteklemeye daha az istekli hale gelmişti.

Anlaşmanın zamanlaması, İngiltere'nin özellikle Ukrayna'daki savaş ve Trump'ın ABD'de ikinci kez başkanlık yapma olasılığı gibi değişen küresel dinamikler ışığında, Afrika ülkeleri nezdinde itibar kazanma yönündeki daha geniş çaplı arzusunu da yansıtıyor.